Najnowsze wydarzenia

« Powrót

Czar szopek krakowskich

W okresie świąteczno-noworocznym w Krakowie można oglądać trzy bardzo interesujące wystawy odnoszące się do fenomenu szopek krakowskich: „Na początku była szopka” w Muzeum Etnograficznym, „Przepis na Kraków Jerzego Dobrzyckiego” w Kamienicy Hipolitów i wystawę pokonkursową szopek krakowskich.

Na pierwszej z nich, eksponowanej w Domu Esterki http://etnomuzeum.eu/viewItem,na_poczatku_byla_szopka.html można zobaczyć najstarsze szopki wraz z figurkami, poznać nazwiska rodzin twórców. Wystawę otwiera żłóbek z XVIII wieku wykonany w warsztacie klasztornym. Żłóbek to określenie na przedstawienie z dzieciątkiem Jezus i Świętą Rodziną. W Polsce takie inscenizacje nazywano szopką (szopka – szopa stajenna), jak i żłóbkiem (żłób – koryto do karmienia zwierząt) oraz jasełkami (od jasła czyli drewnianego skrzyżowania drabinki, w którym podawano zwierzętom siano do jedzenia). W kolekcji Muzeum Etnograficznego znajduje się, uważana za najstarszą i najcenniejszą, szopka wykonana pod koniec XIX wieku przez Michała Ezenekiera. Urzeka szopka zbudowana dla dzieci Stanisława Wyspiańskiego oraz szopka, którą od kolędników nabył Leon Wyczółkowski, chcąc wykorzystać ją w pracy nad jednym ze swoich obrazów. W sali na parterze zgromadzono kukiełki szopkowe, które nazywane były lalkami, a odgrywanie widowisk z ich użyciem nazywano puszczaniem lalek. Wszystkie kukiełki są ubrane w stroje szyte na miarę, każda z nich jest wyjątkowa: śmierć w urokliwej białej szacie z kryzą, diabeł w czerwonym uniformie, figurka kobiety w stroju krakowskim. Dzięki minimalistycznej aranżacji tej sali można podziwiać każdą lalkę z osobna, jak odrębne dzieło sztuki. Dodatkową atrakcję stanowi fakt, że lalki poruszają się pojedynczo, niespodziewanie, zaskakując oglądających.

 

fot. M. Bałazy, arch. MIK (2015)  CC-BY

Tradycje szopek są silnie związane z Krakowem, duże znaczenie w ich podtrzymaniu miał konkurs na Najpiękniejszą Szopkę Krakowską. O genezie jego powstania można się dowiedzieć na wystawie „Przepis na Kraków Jerzego Dobrzyckiego” w Kamienicy Hipolitów, oddziale Muzeum Historycznego Miasta Krakowa http://www.mhk.pl/wystawy/wystawa-przepis-na-krakow-jerzego-dobrzyckiego. Jerzy Dobrzycki, kierownik Miejskiego Biura Propagandy Artystycznej przy Zarządzie Miejskim w Krakowie, był pomysłodawcą konkursu na najpiękniejszą krakowską szopkę. Organizowano go od 1937 roku, przerwano ze względu na wybuch II wojny światowej i wznowiono w 1945 roku. Od 1946 roku jego przygotowaniem zajmuje się Muzeum Historyczne Miasta Krakowa, mając na celu zachowanie tradycji budowy szopek. Konkurs stał się nieodłącznym wydarzeniem w okresie przedświątecznym. Wzięły w nim udział setki twórców, niektórzy po kilka, kilkanaście razy, rekordziści – ponad 50. Pan Maciej Moszew, którego szopkę można zobaczyć na portalu WMM http://muzea.malopolska.pl/obiekty/-/a/26855/1115452, bierze udział w konkursie nieprzerwanie od 1961 roku. W wielu rodzinach wytworzyła się przekazywana z pokolenia na pokolenie tradycja, którą kultywuje się do dziś.

Po konkursie można oglądać wystawę szopek w świątecznej aranżacji, w Gmachu Głównym Muzeum Historycznego Miasta Krakowa http://www.mhk.pl/wystawy/konkurs-szopek-krakowskich-i-wystawa-pokonkursowa.
Prace wykonywane są w ustalonym kanonie i nawiązują do starych tradycji szopek krakowskich, które były teatrami jasełkowymi. Szopka stała się już znakiem rozpoznawczym Krakowa, a jej forma jest ciągłą interpretacją architektury miasta.

 

Opracowanie: Mirosława Bałazy (Redakcja WMM)