Lista wszystkich obiektów. Kliknij na jeden z nich, aby przejść do karty obiektu. Tematy umożliwiają selekcję eksponatów według kategorii pojęciowych. Po prawej stronie możesz zmienić ustawienie widoku listy.

Poniższe zestawienie ukazuje powiązanie między eksponatami w sposób niestandardowy. Punkty oznaczają eksponaty, a łączące je linie to powiązania między nimi według wybranych kategorii.

Wpisz daty krańcowe do okienek, aby wybrać interesujący Cię okres na osi czasu.

Wyświetlenia: 1604
(Głosy: 2)
Średnia ocena to 5.0 gwiazdek z 5.
Wydruk metryczki
Wydruk opisu

Agregat kilku poprzerastanych kryształów halitu, przejrzystych i bezbarwnych. We wgłębieniach i nierównościach występują gruzełkowate wykwity anhydrytu.

Więcej

Pięknie wykształcony kryształ wydaje się czymś niemal magicznym. Przejrzysta regularna forma od razu nasuwa podejrzenie o intencjonalność „stwórcy”. Tajemnica została jednak już dawno ujawniona. Każdy minerał, w tym i halit, jest kryształem. Krystaliczna struktura to rezultat uporządkowanego rozmieszczenia atomów poddanych reżymowi oddziałujących na nie sił. Wielkość kryształu to powielenie jego elementarnej struktury. Specyficzne warunki przyrodnicze w powstających w kopalni naturalnych pustkach sprawiły, iż to, co ukryte jest w małym ziarenku soli kuchennej, przybrało rozmiary okazałego monokryształu.

Opracowanie: Witold Kuc (Muzeum Żup Krakowskich w Wieliczce), © wszystkie prawa zastrzeżone

 
Mniej

Złoża żup krakowskich

W Polsce historia eksploatacji soli związana jest z morskimi utworami miocenu wypełniającymi zapadlisko przedkarpackie. Seria solna, o miąższości od 250 m w okolicy Wieliczki do 1500 m koło Wojnicza, zbudowana jest z osadów pięciu cyklotemów, tzn. pięciu cykli sedymentacji rozpoczynających się zwykle od skał okruchowych i ilastych (piaskowce, mułowce, iłowce), następnie osadzających się skał ilasto-wapnistych i iłowców anhydrytowych, a na koniec anhydrytów i soli kamiennych. 

Więcej

W Polsce historia eksploatacji soli związana jest z morskimi utworami miocenu wypełniającymi zapadlisko przedkarpackie. Seria solna, o miąższości od 250 m w okolicy Wieliczki do 1500 m koło Wojnicza, zbudowana jest z osadów pięciu cyklotemów, tzn. pięciu cykli sedymentacji rozpoczynających się zwykle od skał okruchowych i ilastych (piaskowce, mułowce, iłowce), następnie osadzających się skał ilasto-wapnistych i iłowców anhydrytowych, a na koniec anhydrytów i soli kamiennych. Nasunięcie karpackie spowodowało silne sfałdowanie serii solnej i lokalnie utworzyło skupienia soli o znaczeniu przemysłowym.
Mioceńskie złoża soli kamiennej położone są u podnóża Karpat pomiędzy Wieliczką na zachodzie a Tarnowem na wschodzie. Źródła historyczne z XI i XIII wieku wzmiankują o nadaniach górniczych i przywilejach wydobywania soli. Dzięki nim stwierdzono, że działalność górnicza w Kopalniach Soli „Wieliczka” i „Bochnia” trwa nieprzerwanie od ponad 700 lat. Wchodziły one w skład żup krakowskich, które wraz z żupami ruskimi (Kałusz, Tyrawa Solna, Jasienica, Starasól, Stebnik, Modrycz, Solec, Sołotwina i Truskawiec) tworzyły dobra zwane żupami królewskimi. Stanowiły one bogactwo miejscowej ludności, dzierżawców i skarbu królewskiego. Badania archeologiczne dostarczają coraz to liczniejszych danych o pozyskiwaniu soli na tych terenach. Okolice Bochni już około 3500 lat p.n.e. znane były z uzyskiwania soli przez odparowanie wody z solanek, a na hałdach żup ruskich znajdowano monety z czasów cesarza Hadriana oraz narzędzia z rogowca i krzemienia. W związku z rozwojem otworowego wydobycia soli i coraz szerszym wykorzystywaniem złóż cechsztyńskich spadło znaczenie dawnych kopalń soli. Obecnie pełnią one funkcje obiektów turystycznych i sanatoryjnych. W Kopalni Soli „Bochnia” podsadzono najniższe poziomy (od XVI do X), a zabytkową część (poz. I do IX) przystosowuje się do prowadzenia działalności turystycznej. Kopalnia Soli „Wieliczka” sięgająca do głębokości 327 metrów ma 9 poziomów i około 300 km wyrobisk (chodników, pochylni, komór eksploatacyjnych, jezior solnych, szybów i szybików). Znaczna część z nich jest udostępniona do zwiedzania w ramach współpracujących z kopalnią firm i instytucji: Kopalnia Soli „Wieliczka” Trasa Turystyczna sp. z o. o. i Muzeum Żup Krakowskich.

Opracowanie: Muzeum Geologiczne WGGiOS AGH, © wszystkie prawa zastrzeżone

Zobacz w zbiorach Wirtualnych Muzeów Małopolski:
Halit z wrostkami organicznymi (trawa)
Kryształy halitu
Kryształy halitu z Grot Kryształowych
Kryształy halitu na konewce

Mniej

Wzór organiczny

Natura, pozornie nieprzewidywalna, zaskakuje człowieka regularnością, rytmem, a niekiedy nawet tworzeniem form geometrycznych. Idealnie rozchodzące się kręgi na wodzie, klucz lecących gęsi, grzyby tworzące okrąg w lesie – wzbudzają zachwyt, jednak zdziwienie ich odkryciem jest większe. Wrażenie to wynika z kojarzenia zmysłu porządku z właściwością umysłu wyłącznie ludzkiego i efektem jego wytwórczości, w przeciwieństwie do nieregularności cechującej świat ożywiony. Nic bardziej mylnego.

Więcej

Natura, pozornie nieprzewidywalna, zaskakuje człowieka regularnością, rytmem, a niekiedy nawet tworzeniem form geometrycznych. Idealnie rozchodzące się kręgi na wodzie, klucz lecących gęsi, grzyby tworzące okrąg w lesie - wzbudzają zachwyt, jednak zdziwienie ich odkryciem jest większe. Wrażenie to wynika z kojarzenia zmysłu porządku z właściwością umysłu wyłącznie ludzkiego i efektem jego wytwórczości, w przeciwieństwie do nieregularności cechującej świat ożywiony. Nic bardziej mylnego.
Naturą rządzą złożone prawa, nadające rytm i porządek jej działaniom. Ich skutkiem staje się mnogość wzorów i motywów, nota bene stanowiących od tysięcy lat inspirację dla człowieka. Mechanizmy twórcze natury cechuje niezwykła prostota. Geometria powstałych wzorów realizowana jest na zasadzie narastania identycznych modułów w całe zespoły form. Przyglądając się kryształowi, najlepiej możemy zauważyć tę metodę. „Krystaliczna struktura to rezultat uporządkowanego rozmieszczenia atomów poddanych reżymowi oddziałujących na nie sił. Wielkość kryształu to powielenie jego elementarnej struktury” – czytamy w opisie obiektu, jakim są Kryształy halitu z Muzeum Żup Solnych w Wieliczce. Analogicznie powstaje Kalcyt. Co ciekawe, każda ścianka jego pojedynczego modułu przyjmuje formę równoramiennego rombu.
Porządek natury, który tworzy regularne zespoły form, został intuicyjnie rozwinięty w sztuce dekoracyjnej. Przyjęła ona tę samą zasadę prostoty w tworzeniu wzorów, wykorzystując ją w konkretnych elementach zdobniczych. Przykład ten dobrze ilustruje Jeżowiec ze zbiorów Muzeum Geologicznego ING PAN, którego strukturę tworzą promieniście rozchodzące się, regularne wypukłości, wpisane w koło. Przywodzi to na myśl formę rozety, czy gwiazdy, będących motywami zdobniczymi, które występowały na przestrzeni różnych epok we wszystkich dziedzinach sztuk (por. Łyżnik podhalański, Krzyż cechu krawców w Kętach).
Poszczególne wzory tworzone są dzięki zupełnie podstawowym kształtom zastosowanym w zmiennym, bądź regularnym układzie, położeniu czy alternacji. Metoda ta, w prosty sposób łącząca elementy, pozwala otrzymać nieskończoną wielość konfiguracji. Przykładem jest fenomen płatków śniegu, czy powtarzający ten sam wzór Kwarc gwiaździsty z kolekcji Muzeum Geologicznego ING PAN.
Regularność wzoru nie powinna jednak być ciągła, gdyż wzrok szybko się do niej przyzwyczai. Element zaskoczenia, odstępstwo od reguły – jest w stanie pochwycić spojrzenie.
Inspiracja naturą w sztuce nie stanowi novum, natomiast kształtowanie się i zależności ich obu to proces wciąż niezgłębiony, natomiast sam temat niewątpliwie aktualny i nadal eksplorowany (zob. Konferencja „Kultura i Natura”).

Opracowanie: Paulina Kluz (Redakcja WMM),
Licencja Creative Commons

 Ten utwór jest dostępny na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 3.0 Polska.

Bibliografia:
Ernst H. Gombrich, Zmysł porządku: o psychologii sztuki dekoracyjnej, Kraków 2009. 

Mniej

Utwory wielickie

Złoże soli kamiennej Wieliczka stanowi niewielki wycinek osadów morskiego miocenu wypełniających zapadlisko przedkarpackie i posiada ścisły związek genetyczny z budową geologiczną tego rejonu. Powstało około 13,6 mln lat temu w wyniku sedymentacji osadów w morzu mioceńskim, uformowane następnie tektonicznymi ruchami górotwórczymi. Profil litostratygraficzny złoża i jego otoczenia obejmuje utwory mezozoiczne (jura i kreda) oraz kenozoiczne (neogen i czwartorzęd).

Więcej

Złoże soli kamiennej Wieliczka stanowi niewielki wycinek osadów morskiego miocenu wypełniających zapadlisko przedkarpackie i posiada ścisły związek genetyczny z budową geologiczną tego rejonu. Powstało około 13,6 mln lat temu w wyniku sedymentacji osadów w morzu mioceńskim, uformowane następnie tektonicznymi ruchami górotwórczymi. Profil litostratygraficzny złoża i jego otoczenia obejmuje utwory mezozoiczne (jura i kreda) oraz kenozoiczne (neogen i czwartorzęd).
Utwory jurajskie (wapienie skaliste) stanowią podłoże osadów mioceńskich. W rejonie złoża Wieliczka występują one na głębokości około 760 m. Zapadają się one schodkowo w kierunku południowo-wschodnim.
Fliszowe utwory kredowe występują w nasunięciu karpackim, którego linia brzegowa przebiega mniej więcej równoleżnikowo przez południową część Wieliczki. Czoło nasunięcia karpackiego zbudowane jest z dwóch jednostek tektonicznych:

  • płaszczowiny śląskiej (głównie piaskowce i łupki)
  • płaszczowiny podśląskiej (głównie pstre margle)

Osady neogenu reprezentowane są głównie przez utwory wieku mioceńskiego. Charakteryzują się dużą zmiennością litologiczną, a w rejonie złoża również bardzo skomplikowaną tektoniką. W skład tych osadów wchodzą następujące utwory:

  • skawińskie (podsolne) - głównie iłowce margliste z wkładkami mułowców i piaskowców,
  • warstwy ewaporatów siarczanowych i chlorkowych - osady mułowcowo - iłowcowe ze skupieniami anhydrytu, gipsu i soli kamiennej,
  • chodenickie (nadsolne) - głównie iłowce i mułowce, miejscami zapiaszczone i przeławicone warstwami kruchych piaskowców,
  • grabowieckie - szare iły i piaski zwane lokalnie bogucickimi.

Opracowanie: Muzeum Geologiczne ING PAN w Krakowie, © wszystkie prawa zastrzeżone

Mniej

Kryształy halitu

Zdjęcia

Powiązania

Gra


Ostatnie komentarze:

Dodaj komentarz: