Lista wszystkich obiektów. Kliknij na jeden z nich, aby przejść do karty obiektu. Tematy umożliwiają selekcję eksponatów według kategorii pojęciowych. Po prawej stronie możesz zmienić ustawienie widoku listy.

Poniższe zestawienie ukazuje powiązanie między eksponatami w sposób niestandardowy. Punkty oznaczają eksponaty, a łączące je linie to powiązania między nimi według wybranych kategorii.

Wpisz daty krańcowe do okienek, aby wybrać interesujący Cię okres na osi czasu.

Wyświetlenia: 2501
(Głosy: 2)
Średnia ocena to 5.0 gwiazdek z 5.
Wydruk metryczki
Wydruk opisu

Eksponat należał zapewne do bogatych Żydów, gdyż tylko tacy mogli sobie pozwolić na ozdobne, srebrne naczynie służące do zanoszenia etrogu do synagogi w święto Sukkot.  

Więcej

Puszka w kształcie owocu granatu z trzema listkami, oksydowana i otwierająca się w połowie. Eksponat należał zapewne do bogatych Żydów, gdyż tylko tacy mogli sobie pozwolić na ozdobne, srebrne naczynie służące do zanoszenia etrogu do synagogi w święto Sukkot.  

Opracowanie: Muzeum w Chrzanowie im. Ireny i Mieczysława Mazarakich, © wszystkie prawa zastrzeżone

Mniej

Znaczenie puszki na etrog

Do zanoszenia etrogu do bożnicy na święto Sukot służy specjalne, bogato zdobione naczynie. Ma ono zwykle kształt owocu, jak to znajdujące się w zbiorach Muzeum w Chrzanowie, lub miseczki i bywa wykonane ze srebra, czasem też wewnątrz złocone. Biedniejsi Żydzi używali do przenoszenia cytrusowego owocu drewnianych skrzyneczek. Funkcję naczyń na etrog pełniły też niekiedy srebrne cukiernice.

Więcej

Do zanoszenia etrogu do bożnicy na święto Sukot służy specjalne, bogato zdobione naczynie. Ma ono zwykle kształt owocu, jak to znajdujące się w zbiorach Muzeum w Chrzanowie, lub miseczki i bywa wykonane ze srebra, czasem też wewnątrz złocone. Biedniejsi Żydzi używali do przenoszenia cytrusowego owocu drewnianych skrzyneczek. Funkcję naczyń na etrog pełniły też niekiedy srebrne cukiernice.
Rolą puszki na etrog nie jest jednak tylko odświętny wygląd. Istotne jest również uchronienie owocu przed utratą koszerności, a więc w tym wypadku jakiegokolwiek uszkodzenia, które uniemożliwiłoby użycie etrogu podczas święta Sukot. Owoc wybrany do świątecznego bukietu musi być idealny, dorodny, bez żadnych skaz czy uszkodzeń. Nie może też z niego odpaść tak zwany pitam, czyli charakterystyczne słupkowate wydłużenie na końcu owocu, a istnieje takie niebezpieczeństwo, gdyż etrogu używa się do ceremonii potrząsania w trakcie święta Sukot.
W czasie tej uroczystości każdego dnia trwającego siedem dni święta Sukot obchodzi się bimę w synagodze, trzymając w lewej ręce etrog, a w prawej lulaw (pozostałe składniki świątecznego bukietu), i potrząsa się nimi w określony sposób w sześciu kierunkach, według kolejności: wschód (zawsze przed siebie), południe (w prawo), zachód (do tyłu ponad ramieniem), północ (w lewo), w górę i w dół. Obrzęd potrząsania we wszystkich kierunkach symbolizuje wszechobecność Boga. Uniesienie bukietu w górę to zwycięstwo Izraela nad innymi narodami.
W Izraelu rytuał potrząsania odbywa się często pod Zachodnim Murem Świątyni, zwanym Ścianą Płaczu.

Opracowanie: Kinga Kołodziejska (Redakcja WMM),
Licencja Creative Commons

 Ten utwór jest dostępny na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 3.0 Polska.

Mniej

Czym jest etrog?

Etrog (z hebr. „owoc cytrusowy”) bywa też nazywany rajskim jabłkiem i jest jednym z czterech gatunków roślin (obok gałązki palmy, mirtu i wierzby) tworzących świąteczny bukiet na święto Sukot (w Polsce znane raczej jako Święto Namiotów lub Kuczki). Jako jedyny z nich ma zarówno dobry smak

Więcej

Etrog (z hebr. „owoc cytrusowy”) bywa też nazywany rajskim jabłkiem i jest jednym z czterech gatunków roślin (obok gałązki palmy, mirtu i wierzby) tworzących świąteczny bukiet na święto Sukot (w Polsce znane raczej jako Święto Namiotów lub Kuczki). Jako jedyny z nich ma zarówno dobry smak, jak i przyjemny zapach. Symbolizuje żyda studiującego Torę i wypełniającego Boże przykazania.
W czasie odmawiania Błogosławieństwa nad czterema gatunkami, podczas wspominanego święta Sukot, etrog trzyma się osobno w lewej ręce, przyciskając mocno do serca. To symbolem tego najważniejszego organu ciała jest etrog i stąd jego specjalne miejsce w świątecznym bukiecie.
Zgodnie z jedną z interpretacji talmudycznych (komentarzy do Tory), to właśnie etrog, a nie jabłko, był zakazanym owocem zerwanym przez Ewę w rajskim ogrodzie. W komentarzu do Księgi Kapłańskiej (trzeciej księgi Pięcioksięgu) można odnaleźć zdanie, że ciężarne kobiety spożywające „rajskie jabłka” rodzą „pachnące [wonne] dzieci”, z czego wynikło wiele wierzeń ludowych w tradycji żydowskiej. Jako że z powodu grzechu nieposłuszeństwa popełnionego przez Ewę w rajskim ogrodzie kobiety zostały skazane na rodzenie w bólach, zjedzenie przez rodzącą „rajskiego jabłka” właśnie miało zapewnić jej ulgę w cierpieniu. Z kolei zjedzenie przez nią zdrewniałej szypułki miało gwarantować męskiego potomka, a schowanie tej części owocu, odgryzionej po święcie Sukot, pod poduszkę zapewniało lekki poród.

Opracowanie: Kinga Kołodziejska (Redakcja WMM),
Licencja Creative Commons

 Ten utwór jest dostępny na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 3.0 Polska.

Zobacz puszkę na etrog, a także całą kolekcję judaików na portalu Wirtualne Muzea Małopolski.

Mniej

Święto Szałasów

Tiszrej to wczesnojesienny miesiąc, który obfituje w święta bardziej niż jakikolwiek inny miesiąc w kalendarzu żydowskim. Rozpoczyna go dwudniowe święto Rosz Haszana (Nowy Rok), następnie, po zaledwie kilku dniach przerwy (10 tiszrej) obchodzony jest Jom Kipur (Dzień Pojednania) – najważniejszy dzień w żydowskim kalendarzu liturgicznym, a już 5 dni później rozpoczyna się kolejne święto, które trwa aż 7 dni w Izraelu, a poza Izraelem 8.

Więcej

Tiszrej to wczesnojesienny miesiąc, który obfituje w święta bardziej niż jakikolwiek inny miesiąc w kalendarzu żydowskim. Rozpoczyna go dwudniowe święto Rosz Haszana (Nowy Rok), następnie, po zaledwie kilku dniach przerwy (10 tiszrej) obchodzony jest Jom Kipur (Dzień Pojednania) – najważniejszy dzień w żydowskim kalendarzu liturgicznym, a już 5 dni później rozpoczyna się kolejne święto, które trwa aż 7 dni w Izraelu, a poza Izraelem 8.

Nazwa święta – Sukkot – oznacza szałasy, namioty, budki (w liczbie pojedynczej – sukka), dlatego na język polski nazwa święta tłumaczona jest właśnie jako Święto Szałasów albo Święto Kuczek. Jest to nawiązanie do przenośnych domków, w jakich mieszkali Żydzi podczas 40-letniej wędrówki przez pustynię z Egiptu do Ziemi Obiecanej.

Sukkot to jedno z trzech tak zwanych świąt pielgrzymich (szalosz regalim), obok Pesach i Szawuot, w czasie których w starożytności Żydzi udawali się do Jerozolimy, by w Świątyni złożyć ofiary ze swoich plonów. Wówczas stolica państwa żydowskiego również zapełniała się szałasami zamieszkiwanymi przez pielgrzymów.

Ale sukka ma nie tylko znaczenie historyczne. Przeniesienie się na kilka dni w roku do lichego szałasu symbolizuje zaufanie, jakie Żydzi pokładają w Bogu i wiarę, że to On jest ich obrońcą w każdej sytuacji. Wskazuje również na równość między ludźmi – bogaczami i ubogimi. Ponadto opuszczenie domów ma uświadamiać ludziom ulotność rzeczy przyziemnych. Na to ostatnie zwraca również uwagę czytana w synagogach podczas Sukkot księga Koheleta.

Współczesne sukki budowane są wszędzie tam, gdzie to tylko możliwe – w ogrodach, na balkonach, dachach, podwórkach. Mogą być ogromne, przystosowane do urządzania świątecznych posiłków nawet dla kilkudziesięciu osób, lub maleńkie, mieszczące zaledwie jednego człowieka. Nie rozmiar jest ważny, lecz to, by sukka miała co najmniej dwie pełne ściany i fragment trzeciej, oraz dach pokryty gałęziami lub liścmi palmowymi, na tyle ażurowy, by można było przezeń widzień gwiazdy. Ściany szałasu od środka bywają pokryte tkaninami i ozdabiane obrazkami, łańcuchami, kwiatami, również na suficie nie brakuje przygotowanych specjalnie papierowych dekoracji, lampionów lub zwisających z gałęzi owoców czy cukierków.

Taki wystrój sprawia, że szałas staje się miłym i przytulnym miejscem, w którym można poczuć się jak w domu, a taka jest główna jego idea – by spędzać w nim jak najwięcej czasu i wykonywać te czynności, które zwykle kojarzą się z domem – jedzenie, nauka, spotkania towarzyskie, a tam, gdzie klimat pozwala – także spanie. W Polsce pod koniec września lub na początku października (bo wtedy właśnie wypada święto Sukkot) w nocy temperatura jest zbyt niska, by spanie w szałasie było możliwe, ale w krajach o cieplejszym klimacie jest to nierzadką praktyką. 

Jak większość swiąt żydowskich, Sukkot rozpoczyna się uroczystą kolacją, tym razem jednak jest ona spożywana nie w domu, lecz w szałasie. Tuż przed zachodem słońca zapalala się świąteczne świece (zwykle robią to kobiety), rodzice błogosławią swoje dzieci, odmawia się błogosławieństwa nad winem i chlebem a także formuły wychwalające Boga za ten szczególny czas i za przykazania związane z obchodami święta.

Dla Żydów przyjmowanie gości i podejmowanie ich uroczystym posiłkiem jest ważnym elementem świętowania. Podczas Sukkot jest to nie mniej istotnie. Tym razem jednak, według tradycji, oprócz ziemskich gości codziennie podczas siedmiu dni w sukkach witany jest symbolicznie jeden z bohaterów biblijnych. Ci goście specjalni nazywani są z języka aramejskiego Uszpizin i są nimi kolejno: praojcowie narodu żydowskiego – Abraham, Izaak i Jakub, syn Jakuba – Józef, następnie Mojżesz, jego brat i pierwszy arcykapłan Aaron oraz król Dawid.

Przebywanie w szałasie nie jest jedynym religijnym nakazem związanym ze świętem Sukkot.

„I weźmiecie sobie dnia pierwszego owoc drzewa hadar, pąki palmowe gałązki drzewa rozłożystego i wierzbiny porzeczne, i weselcie się przed Wiekuistym, Bogiem waszym, przez siedem dni”[1].

Oznacza to, że należy przygotować sobie wiązankę po herbajsku nazywaną arba minim – „cztery gatunki”. Są to: liście palmowe (lulaw), gałązki mirtu (hadas) i wierzby (arawa). Czwartą rośliną, trzymaną osobno, w drugiej ręce jest etrog – owoc cytrusowy przypominający nieco cytrynę. Podczas porannej modlitwy odmawia się nad tymi czterema gatunkami roślin błogosławieństwo, potrząsając bukietem na cztery strony świata oraz na górę i do dołu.

Siódmy dzień święta Sukkot nosi nazwę Hoszana Raba. Tego dnia, trzymając arba minim w rękach, okrąża się siedmiokrotnie bimę (podest w centralnym miejscu synagogi, na którym umieszcza się zwoje Tory) odmawiając przy tym pieśni błagalne, w których kolejne zdania kończą się słowem hosza-na („zbaw nas”).

W Izraelu jest to ostatni dzień Sukkot, a obchodzone kolejnego dnia Szemini Aceret traktowane jest jako odrębne święto. W diasporze większość świąt przedłużona jest o jeden dzień, stąd Szemini Aceret (co dosłownie można przetłumaczyć jako „Ósmy Dzień Zgromadzenia”) jest świętowane jako ósmy dzień Sukkot. Liturgia tego dnia wzbogacona jest o modlitwy o deszcz oraz wspominanie zmarłych.

W miesiącu Tiszrej jest jeszcze jedno święto – następujące bezpośrednio po Szemini Aceret jednodniowe święto Simchat Tora (Święto Radości Tory), kiedy to kończy się roczny cykl czytania Tory i rozpoczyna kolejny. Na nasepne święto (Chanukę) Żydzi muszą poczekać dwa miesiące.

Opracowanie: Julia Makosz, Licencja Creative Commons

Ten utwór jest dostępny na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 3.0 Polska.


[1] Kpł 23,40; Tora. Pięcioksiąg Mojżesza, tłum. Izaak Cylkow, Krakow 2006 (reprint).

Mniej

Puszka na etrog

Zdjęcia

Audio

Puszka na etrog odc. B Opowiada: Piotr Krasny
posłuchaj
Puszka na etrog odc. A Opowiada: Piotr Krasny
posłuchaj
Puszka na etrog [audiodeskrypcja] Opowiada: Fundacja na Rzecz Rozwoju Audiodeskrypcji KATARYNKA
posłuchaj

Ostatnie komentarze:

Dodaj komentarz: