Lista wszystkich obiektów. Kliknij na jeden z nich, aby przejść do karty obiektu. Tematy umożliwiają selekcję eksponatów według kategorii pojęciowych. Po prawej stronie możesz zmienić ustawienie widoku listy.

Poniższe zestawienie ukazuje powiązanie między eksponatami w sposób niestandardowy. Punkty oznaczają eksponaty, a łączące je linie to powiązania między nimi według wybranych kategorii.

Wpisz daty krańcowe do okienek, aby wybrać interesujący Cię okres na osi czasu.

Wyświetlenia: 1459
(Głosy: 2)
Średnia ocena to 5.0 gwiazdek z 5.
Wydruk metryczki
Wydruk opisu

Kapliczka typu szafkowego przeznaczona do zawieszania, z trzema figurami przedstawionymi w scenie Naigrywania z Chrystusa.
Kapliczka pochodzi z Podhala. Brak informacji na temat jej wykonawcy, czasu jej wytworzenia i dokładnego miejsca pochodzenia. W latach 1887–1893 zakupili ją do swej kolekcji...

Więcej

Kapliczka typu szafkowego przeznaczona do zawieszania, z trzema figurami przedstawionymi w scenie Naigrywania z Chrystusa.
Kapliczka pochodzi z Podhala. Brak informacji na temat jej wykonawcy, czasu jej wytworzenia i dokładnego miejsca pochodzenia. W latach 1887–1893 zakupili ją do swej kolekcji Maria i Bronisław Dembowscy. W 1922 roku drogą zapisu testamentowego Marii Dembowskiej, wśród blisko czterystu innych przedmiotów, została przekazana do Muzeum Tatrzańskiego. W tym jednym z największych i najciekawszych zbiorów etnograficznych z Podhala jest jedną z 14 rzeźb. Obok niej znajdują się tam również płaskorzeźbione, a także pełne figury Marii, Jezusa, świętych i aniołów. Większość z nich nawiązuje do popularnych schematów ikonograficznych. Na tym tle kapliczka jest wyjątkiem. Przedstawiona w jej wnętrzu scena wyszydzenia Chrystusa należy do mało znanych tematów w tradycyjnej rzeźbie ludowej.
Być może właśnie w tym wypadku impulsem do jej wykonania były misteria kalwaryjskie, w których autor rzeźb mógł brać udział, lub też bezpośrednio opis ewangeliczny, choćby św. Jana:
„Wówczas Piłat wziął Jezusa i kazał Go ubiczować. A żołnierze uplótłszy koronę z cierni, włożyli Mu ją na głowę i okryli Go płaszczem purpurowym. Potem podchodzili do Niego i mówili: «Witaj królu Żydowski» i policzkowali Go” (Jan 19,1-3).
Figury Chrystusa i stojących po jego prawej i lewej stronie dwóch żołnierzy (?) przytwierdzone są do tylnej ściany w niszy kapliczki, ponad drewnianym podestem. Rzeźby te wykonane są w sposób bardzo prymitywny. Cechuje je schematyzm, brak proporcji ciała i statyka.
Pierwszoplanowa postać Chrystusa, ukazana centralnie, en face, ze związanymi z przodu rękoma, dominuje rozmiarem nad sylwetkami towarzyszących mu osób. Chrystus ma na sobie ciemnoniebieskie perizonium i krótki czerwony płaszcz, a na głowie koronę uplecioną z kory lub łyka z wprawionymi drewnianymi cierniami. Bladoróżowa karnacja ciała znaczona jest czerwonymi cętkami imitującymi ściekającą krew.
Towarzyszące mu dwie postaci to zapewne żołnierze. Ich ubiór stanowią krótkie, przewiązane w pasie tuniki, spodnie, buty ponad kostkę i czapki. Figury te nie posiadają wyraźnych atrybutów, ale bliższe oględziny pozwalają dostrzec miejsca po rekwizytach, w które były kiedyś wyposażone.
Można przypuszczać, że postać stojąca na prawo od Chrystusa posiadała element uzbrojenia (miecz, nóż) bądź tortur (bicz), umieszczony w otworze tuniki. Postać z lewej strony w lekko uniesionej lewej dłoni trzymała prawdopodobnie włócznię.
Z prymitywizmem rzeźb kontrastuje staranna architektura kapliczki, która ma formę skrzynki kształtem przypominającej retabulum. Otwartą fasadę wieńczą trzy warstwy łuków nakładających się na siebie schodkowo. Łuk zewnętrzny, podwójny o ściętym grzbiecie wspiera się na dwóch półkolumnach usytuowanych na cokole, na nim nasadzona jest luźno wieżyczka z kopułą, ażurową latarnią i baniastym hełmem, który niegdyś wieńczył krzyż.
Mimo stosunkowo dobrego stanu zachowania kapliczka ma wyraźne braki wielu elementów, które współtworzyły jej pierwotny wygląd. Pozostałe po nich ślady jedynie sugerują, jak mogła wyglądać w pełnej krasie.
Można przypuszczać, że była oszklona. Pomiędzy zewnętrznym a środkowym łukiem fasady znajduje się szczelina, w którą można wstawić szybkę. Obecność takiej osłony tłumaczyłaby stosunkowo dobry stan figurek.
Prawdopodobnie podest znajdujący się w niszy kapliczki, nad którym umocowane są trzy postaci, był odgrodzony rodzajem balasek z poręczą. Świadczy o tym sześć otworów wyciętych w listewce cokoliku. Miejsca po brakujących elementach widnieją również na łukach fasady kapliczki, sugerując istnienie np. dekoracji, może o charakterze roślinnym.

Opracowanie: Anna Kozak (Muzeum Tatrzańskie im. Dra Tytusa Chałubińskiego w Zakopanem), © wszystkie prawa zastrzeżone 

Mniej

Przydrożne krzyże i kapliczki

Przydrożne krzyże wykonane z drewna miały zwykle kilka metrów wysokości. Z czasem drewno butwiało i trzeba je było na nowo wkopywać — zwykle dokonywano tego po dniu zadusznym. Czynność tę powtarzano do czasu, aż krzyż stawał się całkiem mały. Kapliczki i krzyże, które były wyrazem ludowej...

Więcej
Nowica, przydrożna kapliczka, 1918,
źródło: Narodowe Archiwum Cyfrowe

Przydrożne krzyże wykonane z drewna miały zwykle kilka metrów wysokości. Z czasem drewno butwiało i trzeba było je na nowo wkopywać — zwykle dokonywano tego po dniu zadusznym. Czynność tę powtarzano do czasu, aż krzyż stawał się całkiem mały.
Kapliczki i krzyże, które były wyrazem ludowej religijności, stawiano na rozstajach dróg, skrzyżowaniach, a także na krańcach wsi czy miasteczek — na granicy pomiędzy przestrzenią zadomowioną a przestrzenią natury. Wierzono, że obecność świętego znaku będzie nie tylko zapewniać bezpieczeństwo mieszkańcom, ale także skutecznie odstraszać złe moce i demony.
Powszechne było też stawianie krzyży cholerycznych, które upamiętniały epidemie tej choroby.
Fundatorzy kapliczek dbali także o ich oprawę i miejsce. Zwykle obok sadzili drzewa, głównie lipy i kasztany, które wiosną kwitną, pachną i przyciągają owady. Czasem zdarza się, że określając wiek drzewa, można zarazem określić datowanie kapliczki.

Zobacz kapliczki z kolekcji Wirtualnych Muzeów Małopolski:
Kapliczka „Cyrenejczyk pomaga nieść krzyż Chrystusowi
Kapliczka słupowa „Chrystus Frasobliwy
Kapliczka ze sceną Naigrywania z Chrystusa

Obecnie przydrożne kapliczki można spotkać nie tylko na terenach wiejskich, ale także w centrum dużych miast. Często są one śladem przeszłości miejsc, w których stoją, i świadectwem tego, jak rozwijające się miasta anektowały przestrzenie wiejskie; tego, w jaki sposób przesuwają się granice i jakie zmiany zachodzą w krajobrazie.
 

Opracowanie: Anna Berestecka (Redakcja WMM),
Licencja Creative Commons

 Ten utwór jest dostępny na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 3.0 Polska.

Mniej

Ludowe kapliczki: kościółki, skrzynki i daszki

Kapliczki to jeden z materialnych wyrazów ludowej pobożności, tak charakterystyczny dla polskiego krajobrazu. Wśród różnorodnych ich form znajdziemy zarówno małe budowle przypominające kościółki, jak i skrzynki o oryginalnych kształtach, a wreszcie różne rodzaje daszków ochraniających figury...

Więcej

Kapliczki to jeden z materialnych wyrazów ludowej pobożności, tak charakterystyczny dla polskiego krajobrazu. Wśród różnorodnych ich form znajdziemy zarówno małe budowle przypominające kościółki, jak i skrzynki o oryginalnych kształtach, a wreszcie różne rodzaje daszków ochraniających figury świętych.
Kapliczki sytuowano w centrum wsi, na jej granicach, na polach, w lesie, przy drogach prowadzących do osady, a zwłaszcza na ich skrzyżowaniu, w miejscach tragicznych wypadków, bitew, niezwykłych wydarzeń. W XIX wieku upowszechnił się zwyczaj zawieszania ich na ścianach domostw i ustawiania przed zagrodami. W Małopolsce, w tym na Podhalu, kapliczki wisiały niemal na każdej chałupie.
Kapliczki przeznaczone do zawieszania często miały oryginalne formy, nawiązujące do lokalnej architektury sakralnej. Stanowiły osłonę dla umieszczanych w nich figur świętych postaci, które miały zapewniać bezpieczeństwo i pomyślność.
Na Podhalu były to najczęściej przedstawienia Chrystusa Frasobliwego, Ukrzyżowanego, Upadającego pod krzyżem, Trójcy Świętej, Matki Boskiej z Dzieciątkiem, Piety, a także postaci świętych, zwłaszcza Jana Nepomucena i Floriana. Autorami rzeźb byli miejscowi cieśle, stolarze, snycerze, którzy dobrze znali różne gatunki drewna i zasady jego obróbki, i wykonywali je dla potrzeb wioskowej społeczności lub kręgu rodzinnego. Wzory znajdowali w wiejskich kościołach, czerpali je też z przydrożnych figur czy obrazków przynoszonych z miejsc pątniczych.
Na tematykę popularnych na Podhalu rzeźb przedstawiających Mękę Pańską miał wpływ ośrodek pątniczy w Kalwarii Zebrzydowskiej, gdzie w 1602 roku Michał Zebrzydowski ufundował pierwszą polską kalwarię. Od XVII wieku pielgrzymowała tam ludność z Podhala, Śląska, Słowacji, Węgier. Przeżycia religijne związane z uczestnictwem w wielkopiątkowym misterium Męki Pańskiej, możliwość obserwacji wizerunków świętych, a także przynoszone z miejsca kultu obrazki dewocyjne były często źródłem inspiracji dla podhalańskich świątkarzy.

Opracowanie: Anna Kozak (Muzeum Tatrzańskie im. Dra Tytusa Chałubińskiego w Zakopanem), © wszystkie prawa zastrzeżone

Przeczytaj więcej o kapliczkach stawianych wśród bzów i drzew lipowych: Przydrożne krzyże i kapliczki oraz o ikonografii Chrystusa frasobliwego – Co trapi Chrystusa z kapliczki

Mniej

Kapliczka ze sceną Naigrywania z Chrystusa

Zdjęcia

Powiązania

Gra

Zobacz też


Ostatnie komentarze:

Dodaj komentarz: