Lista wszystkich obiektów. Kliknij na jeden z nich, aby przejść do karty obiektu. Tematy umożliwiają selekcję eksponatów według kategorii pojęciowych. Po prawej stronie możesz zmienić ustawienie widoku listy.

Poniższe zestawienie ukazuje powiązanie między eksponatami w sposób niestandardowy. Punkty oznaczają eksponaty, a łączące je linie to powiązania między nimi według wybranych kategorii.

Wpisz daty krańcowe do okienek, aby wybrać interesujący Cię okres na osi czasu.

Wyświetlenia: 46
(Głosy: 1)
Średnia ocena to 5.0 gwiazdek z 5.
Wydruk metryczki
Wydruk opisu

Rysunek stanowi studium przygotowawcze do obrazu olejnego Jana Matejki Batory pod Pskowem, znajdującego się w zbiorach Zamku Królewskiego w Warszawie. Obraz został ukończony w roku 1872, a pracę nad szkicami do niego artysta rozpoczął już trzy lata wcześniej. Dzieło to nawiązuje w sposób swobodny do wydarzeń z trzech kampanii wojennych przeciwko Moskwie prowadzonych w latach 1577–1581 przez króla Stefana Batorego. 

Więcej

Rysunek stanowi studium przygotowawcze do obrazu olejnego Jana Matejki Batory pod Pskowem, znajdującego się w zbiorach Zamku Królewskiego w Warszawie. Obraz został ukończony w roku 1872, a pracę nad szkicami do niego artysta rozpoczął już trzy lata wcześniej. Dzieło to nawiązuje w sposób swobodny do wydarzeń z trzech kampanii wojennych przeciwko Moskwie prowadzonych w latach 1577–1581 przez króla Stefana Batorego. Walki toczyły się o Inflanty oraz odebrane Rzeczypospolitej tereny województwa połockiego. Konflikt zakończył się pomyślnym dla strony polskiej rozejmem w Jamie Zapolskim (1582). Na mocy jego postanowień Rzeczpospolita odzyskała prawie całe Inflanty oraz Połock i zniweczyła starania Iwana IV o zdobycie dostępu do Bałtyku. Skutecznie opóźniło to proces wzrostu hegemonii rosyjskiej w regionie o prawie sto lat. Na obrazie ukazana jest kompilacja dwóch wydarzeń historycznych: przyjętego przez Stefana Batorego poselstwa bojarów moskiewskich po zdobyciu przez wojska polsko-litewskie twierdzy Wielkie Łuki w 1580 roku, oraz zatwierdzenie rozejmu w Jamie Zapolskim.
Rysunek znajdujący się w zbiorach Muzeum ASP w Krakowie różni się znacznie od ostatecznej wersji obrazu. Matejko skupił się przede wszystkim na naszkicowaniu głównych postaci biorących udział zarówno w działaniach militarnych, jak i dyplomatycznych, z pominięciem szczegółów tła (realiów obozu wojskowego). Na rysunku brakuje także grupy pokonanych, wypełniających prawą część kompozycji obrazowej. Reprezentują oni Moskwę, z ukazanym na pierwszym planie, władyką połockim Cyprianem klęczącym przed monarchą i podającym mu na znak pokoju tacę z chlebem i solą.
W centrum kompozycji rysunkowej artysta umieścił postać króla Stefana Batorego, zasiadającego we władczej pozie na faldistorium (krześle nożycowym). Po jego prawicy, stoi  z pieczęcią w dłoni kanclerz wielki koronny Jan Zamoyski. Obok niego znajduje się grupa dyskutujących mężczyzn, z których jeden odwrócony jest plecami. To prawdopodobnie uczestnicy wyprawy na Wielkie Łuki: hetman polny koronny Mikołaj Sieniawski, wojewoda smoleński Filon Kmita Czarnobylski i kasztelan gnieźnieński i hetman nadworny Jan Zborowski.
Po lewicy władcy widoczne są trzy postaci o nie do końca określonych sylwetkach. Ponad nimi stoi w zbroi husarskiej Stanisław Żółkiewski, ówczesny sekretarz królewski, gestem uniesionej lewej ręki wskazując w nieokreśloną przestrzeń. Obok niego zaś brodaty mężczyzna spogląda, jakby zasmucony, na ziemię. Nieco w oddaleniu od nich został ukazany z profilu Antonio Possevino, legat papieski. Ten jezuicki mediator między Polską a Moskwą, miał za zadanie doprowadzić do szybkiego zażegnania konfliktu. Papieżowi Grzegorzowi XIII podobno zależało na pogodzeniu stron katolickiej i prawosławnej, a także na zachęceniu ich do wspólnego uderzenia na muzułmańską Turcję. Prawy dolny róg kompozycji wypełniają zaś dwie postaci niezidentyfikowanych szlachciców. Na rewersie rysunku znajdują się z kolei  potraktowane szkicowo sylwetki żołnierzy, z wybijającą się na plan pierwszy postacią kniazia Teodora Oboleńskiego Lichowa, w hełmie i zbroi, trzymającego w ręku trudny do zidentyfikowania przedmiot – w wersji olejnej jest to złamany miecz, symbol klęski w wojnie z Polakami. Prawą stronę rewersu wypełnia postać ujętego z profilu starszego mężczyzny. Identyfikację postaci (na awersie rysunku) w pewnym stopniu ułatwiają podpisy wykonane przez Matejkę, ukośnie zapisane nad głowami postaci, choć nie zawsze odnoszą się one bezpośrednio do naszkicowanych poniżej osób.
Artysta wykonał  do obrazu wiele szkiców. Poza rysunkiem przechowywanym w Muzeum ASP, trzy szkice (dwa ołówkowe i jeden olejny) znajdują się w zbiorach Muzeum Narodowego w Krakowie.
Ukończony obraz olejny Batory pod Pskowem spotkał się z entuzjastycznym przyjęciem ówczesnej publiczności. Na wystawie w Wiedniu został nagrodzony, a po jego wystawieniu na Salonie paryskim w roku 1874 Akademia Francuska powołała artystę na członka korespondenta Institut de France. Dwa lata później dzieło nabył hrabia Benedykt Tyszkiewicz za 60 000 franków, a w 1933 roku zostało zakupione do Państwowych Zbiorów Sztuki w Warszawie i przekazane do Zamku Królewskiego. Po wybuchu II wojny światowej, w pierwszych dniach września 1939 roku, obraz został dołączony do transportu prywatnej kancelarii Ignacego Mościckiego, który ruszył na Wołyń, do zamku Radziwiłłów w Ołyce. Po zajęciu tych terenów przez wojska sowieckie, zamek został przez Rosjan splądrowany, a znajdujące się w nim płótno trafiło do Muzeum Regionalnego w Łucku. Następnie, już za rządów niemieckich okupantów (od 1941 roku), przewieziono je do Lwowa, gdzie zostało poddane zabiegom konserwatorskim, ponieważ wcześniej przechowywane było w paczce, złożone w kostkę, co spowodowało jego znaczne uszkodzenia. Z chwilą zbliżania się frontu, w marcu 1944 roku, obraz wraz z innymi płótnami Matejki – Rejtanem i Unią Lubelską został przez Niemców wywieziony kolejno do: Przemyśla, Wiśnicza, Cieplic, a ostatecznie został ukryty w miejscowości Hain na Dolnym Śląsku. W lipcu 1945 roku, znaleziony przez Polaków, powrócił do stolicy. Odkrycie płócien krakowskiego artysty właśnie w tej miejscowości postanowiono uczcić, przemianowując ją na Matejkowice. Rok później nazwę zmieniono jeszcze raz, tym razem na Przesieka.

Bibliografia :

  1. W.  Okoń, Jan Matejko, Wrocław 2001.
  2. M. Zgórniak, Jan Matejko 1838-1893. Kalendarium życia i twórczości, Kraków 2004.
  3. Malowane dzieje Polski (praca zbiorowa), Warszawa 2009.
  4. http://dzielautracone.gov.pl/artykuly/148-wojenne-losy-batorego-pod-pskowem-rejtana-i-unii-lubelskiej-jana-matejki [dostęp: 23.05.2019].
Opracowanie: dr Agnieszka Jankowska-Marzec (ASP w Krakowie),
Licencja Creative Commons

Ten utwór jest dostępny na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 3.0 Polska.

Mniej

Szkic do obrazu „Stefan Batory pod Pskowem” Jana Matejki

Zdjęcia

Powiązania

Gra


Ostatnie komentarze:

Dodaj komentarz: