Lista wszystkich obiektów. Kliknij na jeden z nich, aby przejść do karty obiektu. Tematy umożliwiają selekcję eksponatów według kategorii pojęciowych. Po prawej stronie możesz zmienić ustawienie widoku listy.

Poniższe zestawienie ukazuje powiązanie między eksponatami w sposób niestandardowy. Punkty oznaczają eksponaty, a łączące je linie to powiązania między nimi według wybranych kategorii.

Wpisz daty krańcowe do okienek, aby wybrać interesujący Cię okres na osi czasu.

Wyświetlenia: 246
(Głosy: 1)
Średnia ocena to 5.0 gwiazdek z 5.
Wydruk metryczki
Wydruk opisu

Film Anny Baumgart Paragraf 1000 jest efektem poszukiwań prowadzonych przez artystkę w archiwum Norweskiego Centrum Pamięci i Praw Człowieka w Falstad. Miejsce to w latach 1941–1945 pełniło funkcję obozu karnego SS, a po II wojnie światowej zostało przekształcone w więzienie dla osób kolaborujących z nazistami. Punktem wyjścia dla artystki stały się odnalezione w wyniku kwerendy dokumentacja oraz fragmenty scenariusza noworocznego spektaklu odegranego w 1947 roku przez skazańców i obrosłego politycznym skandalem.

Więcej

Film Anny Baumgart Paragraf 1000 jest efektem poszukiwań prowadzonych przez artystkę w archiwum Norweskiego Centrum Pamięci i Praw Człowieka w Falstad. Miejsce to w latach 1941–1945 pełniło funkcję obozu karnego SS, a po II wojnie światowej zostało przekształcone w więzienie dla osób kolaborujących z nazistami. Punktem wyjścia dla artystki stały się odnalezione w wyniku kwerendy dokumentacja oraz fragmenty scenariusza noworocznego spektaklu odegranego w 1947 roku przez skazańców i obrosłego politycznym skandalem. Bazując na czarno-białych fotografiach rejestrujących skromne przedstawienie, Baumgart stworzyła utrzymany w stylistyce nagrań z lat 40. paradokument, który stanowi wyobrażenie na temat tego, jak mógł wyglądać akt siódmy oryginalnego spektaklu, zatytułowany Lód i jedwab.

Tytułowy Paragraf 1000, który w norweskiej konstytucji gwarantuje wolność wypowiedzi, buduje referencję pomiędzy filmową wizją Baumgart i wypadkami związanymi z historycznym widowiskiem. Powojenny spektakl spotkał się bowiem z zastrzeżeniami inspektora wysłanego przez ministerstwo sprawiedliwości, którego zdaniem propagował treści nazistowskie. Pomimo starań czynionych w celu wstrzymania realizacji przedstawienia, jego premiera doszła jednak do skutku. Zadecydował o tym silny opór więźniów przeciw dokonywanej próbie cenzury, poparty przez ówczesnego naczelnika więzienia. Jego postać pojawia się również w filmie Baumgart. Jednak w tej wersji spektaklu dyrektor, opowiadający się za ideą wolności słowa, próbuje jednocześnie wyznaczyć jej granice, zauważając, że stanowi ona przywilej na tyle kruchy, podatny na manipulacje i polityczne wykorzystanie, że należy korzystać z niego ze szczególna ostrożnością.

„Pamięć – mówią – oto co się liczy w życiu, śmierć – mówią – oto ważna w życiu sprawa […] mąkę, mąkę mam, piekarz biały, piekarz dziś już win nie szuka, bo win szukać dziś nie sztuka” – deklamuje jeden z bohaterów stworzonej przez artystkę fikcyjnej rekonstrukcji. Pamięć i jej medialne przedstawienie stanowią jednak szczególnie ważne wątki w twórczości Baumgart. Jak pisze medioznawczyni dr Iwona Kurz: „Artystkę interesuje relacja między dokumentem a wydarzeniem, odniesiona do ich znaczenia we współczesności. Dla odsłonięcia tego znaczenia konieczne jest odtworzenie wydarzenia z przeszłości, a raczej jego wytworzenie, kiedy zajmuje się ona wydarzeniami zanikającymi lub takimi, które się w ogóle nie zdarzyły, oraz ich zanikającą lub nieistniejącą dokumentacją”[1]. Baumgart skupia się na gestach zawartych w materiałach wizualnych, przedstawiających dwudziestowieczną historię albo losy poszczególnych jednostek. Wyłuskując je z archiwów i medialnego obiegu, wskazuje ich krytyczny potencjał (przykładami mogą być tutaj prace Zdobywcy słońca, 2010, Warszawa. Synekdocha, 2011, Natasha Kampusch, 2006). Tworzone przez artystkę obrazy, podobnie jak w Paragrafie 1000, łączą rzeczywistość i fikcję, zmuszają do przemyślenia funkcji faktograficznych zapisów, ich podatności na manipulacje oraz czynionych zeń użytków. Stosowana chętnie przez artystkę dokumentalna formuła jest rodzajem refleksji na temat jej samej.

Paragraf 1000 dotyka pytania o możliwości i sposoby mówienia o traumie Holokaustu. Jeśli zwykły, pozornie neutralny bohater filmu (piekarz) jest gotów zapomnieć przeszłość, skupiając się na potrzebach dnia dzisiejszego, inne postaci, odgrywające role ofiar i oprawców, chcą bronić swoich opowieści – mają potrzebę korzystania z oferowanej im przez konstytucję wolności słowa. Czy jednak można mówić o traumie i katastrofie, nie stygmatyzując stron mających w niej udział? Figura ubrana w kostium rycerza – nazista albo kolaborant – zwraca uwagę na to, że Żyd, który żąda rozprawy, czuje się wygodnie w roli ofiary. On sam nie poczuwa się natomiast do odpowiedzialności za zbrodnię, ponieważ – jak mówi – nie zagłodził matki tego konkretnego człowieka.

Problem odpowiedzialności za zbrodnię Holokaustu jest jednym z kluczowych w powojennym dyskursie. Hanna Arendt w rozprawie Eichmann w Jerozolimie. Rzecz o banalności zła[2], analizując jerozolimski proces nazistowskiego zbrodniarza wojennego, doszła do wniosku, że nie czuł się on mordercą – był raczej biurokratą, podpisującym dokumenty i wysyłającym pociągi z ludźmi do obozów koncentracyjnych. Brakowało mu jakiejkolwiek refleksji na temat skutków własnych działań służbowych. Spostrzeżenia autorki spotkały się z oburzeniem, które dowodziło, iż próby przyjęcia optyki niezgodnej z powszechnym sposobem myślenia na temat Holokaustu były wciąż (dwadzieścia lat po zakończeniu wojny) kontrowersyjne i niedopuszczalne. Podobnie dla naszej narodowej pamięci zbiorowej jednym z najbardziej problematycznych zagadnień jest kłócący się z oficjalną narracją temat kolaboracji niektórych Polaków w czasie wojny, budzący gorące emocje zarówno w dyskursie naukowym (Sąsiedzi, J.T. Gross), publicystycznym (My z Jedwabnego, A. Bikont), jak i w bardziej dostępnej ogółowi filmografii (filmy Pokłosie, 2012, reż. W. Pasikowski i Ida, 2013, reż. P. Pawlikowski).

Praca pokazuje hipokryzję dążenia do ujednolicenia narracji historycznych, prób „zamiatania pod dywan” trudnych i bolesnych wydarzeń oraz nieakceptowanych aspektów społecznego życia. Historia nie jest skostniałym tworem. Jej badanie zawiera niezbywalny element twórczy, czemu wyraz dają działania współczesnych artystów – chętnie pracujących z archiwami, jak i świadomie zacierających granice pomiędzy gatunkiem artystycznym a historyczną dokumentacją. Anna Baumgart w twórczości konsekwentnie przekracza bariery i zakazy stworzone przez dominujące narracje: mówi na przykład o problemach kobiet, zmuszanych do prostytucji podczas przybywania w obozach koncentracyjnych (Świeże wiśnie, 2010), kobietach niezdolnych do pełnienia przypisanych im funkcji społecznych (Ekstatyczki, histeryczki i inne święte, 2004) i wielu innych niewygodnych sprawach.

Opracowanie: Vera Zalutskaya, Galeria Sztuki Współczesnej Bunkier Sztuki,

Ten utwór jest dostępny na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 3.0 Polska.

Anna Baumgart (ur. 1966) – artystka sztuk wizualnych, zajmuje się reżyserią, rzeźbą, instalacją, performance, fotografią oraz tatuażem artystycznym. Przedstawicielka nurtów sztuki krytycznej i sztuki feministycznej. Pracuje z problematyką podziałów i zachowań społecznych oraz współczesnymi problemami kobiet. W projektach ujawnia chimeryczny i konstruktywny wymiar stereotypowego postrzegania rzeczywistości. Interesuje ją sfera kulturowego tabu związanego z rolą kobiety w społeczeństwie i relacji pomiędzy matką i córką. Jej twórczość inspirują strategie konstruowania narracji historycznych oraz wizualny aspekt manipulacji medialnych. Absolwentka Wydziału Rzeźby Państwowej Wyższej Szkoły Sztuk Plastycznych w Gdańsku (dyplom uzyskała w roku 1994). Współtworzyła gdańską Galerię Delikatesy Awangardy (w latach 1994–1996), Forum Sztuki Współczesnej w „Galerii Gazownia”, gdzie realizowała projekt Salon Sztuki Wideo. Wraz z Norbertem Walczakiem utworzyła w 1994 roku grupę artystyczną Ogon Żółwia, w 1998 roku powołała Biuro Inicjatyw Twórczych. W roku 1999 wspólnie ze Zbigniewem Liberą założyła kawiarnię artystyczną Cafe Baumgart/Libera (późniejsza Cafe Baumgart) funkcjonującą do 2006 roku przy Centrum Sztuki Współczesnej Zamek Ujazdowski w Warszawie. Laureatka nagrody Wojewody Gdańskiego za najciekawszy debiut (1994), stypendystka Fundacji Kultury (2001) oraz Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego (2005). Autorka licznych wystaw indywidualnych, m.in.: Filmy o miłości (CSW Zamek Ujazdowski, Warszawa, 1999), Ekstatyczki, histeryczki i inne święte (PGS Sopot, 2004), Prawdziwe? (Instytut Polski, Rzym, 2006), B9 (lokal_30, Warszawa, 2007), Strzeż się tych miejsc (BWA Galeria Sztuki w Olsztynie, 2012), SYNEKDOCHA (CSW Łaźnia, Gdańsk 2012–2013), Nie pamiętam, ale wyobrażam sobie (Galeria Labirynt, Lublin, 2013–2014), Zaśpiewajcie, niewolnicy (Galeria Bunkier Sztuki, Kraków, 2014). Brała udział w takich wystawach zbiorowych jak Scena 2000 (CSW Zamek Ujazdowski, Warszawa, 2000), Kobieta o kobiecie (Galeria Bielska, Bielsko-Biała, 2001), Za czerwonym horyzontem (CSW Zamek Ujazdowski, Warszawa oraz NCCA, Moskwa, Rosja, 2004), HEARTQUAKE (Museum of the Seam, Jerozolima, 2008), Postęp i higiena (Zachęta, Warszawa, 2014–2015), Nasze ciało narodowe (Narodowe Muzeum im. Tarasa Szewczenki, Kijów, 2016), DE-MO-KRA-CJA (Galeria Labirynt, Lublin, 2016), Późna polskość (CSW Zamek Ujazdowski, Warszawa, 2017). Związana z warszawską galerią lokal_30. Mieszka i pracuje w Warszawie.



[1] Iwona Kurz, Dokument jako fantom. Historia w twórczości Anny Baumgart, „Obieg”, 08.12.2014, online: archiwum-obieg.u-jazdowski.pl/teksty/34215 [dostęp: 30.07.2017].

[2] H. Arendt, Eichmann w Jerozolimie. Rzecz o banalności zła, Kraków 2004.

Mniej

Anna Baumgart, „Paragraf 1000”

Zdjęcia

Video

Powiązania

Gra

Zobacz też


Ostatnie komentarze:

Dodaj komentarz: