Smak soli docenia każdy, jednak nie każdy zna historię wydobywania tego cennego minerału. Wizyta w Muzeum Żup Krakowskich — jednym z największych muzeów górniczych Europy — wprowadzi nas w tajniki procesu pozyskiwania soli. Muzeum posiada dwie ekspozycje stałe: podziemną, zlokalizowaną na III poziomie zabytkowej Kopalni Soli w Wieliczce oraz ekspozycję na powierzchni, która znajduje się w średniowiecznym Zamku Żupnym.
Eksponaty zgromadzone w zabytkowych wyrobiskach, na głębokości 135 metrów, tworzą unikatowy górniczy skansen. Można w nim poznać dzieje powstawania i wydobycia soli. Znajduje się tu między innymi jedyna na świecie kolekcja dawnych drewnianych machin wyciągowych — przodków maszyn parowych i elektrycznych.
W sercu Wieliczki, w Zamku Żupnym, przygotowane zostały wystawy poświęcone archeologii oraz historii miasta. Na wystawie Solniczki  małe arcydzieła sztuki prezentowane są misternie wykonane solniczki, np. w kształcie samolotu czy pozłacanych stateczków z żeglarzami.  
W 2013 roku Zamek Żupny w Wieliczce został wpisany na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO.          

Opracowanie: Julia Czapla, Joanna Kotarba,
Licencja Creative Commons

Ten utwór jest dostępny na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 3.0 Polska.

Fotografia: Sebastian Woźniak, arch. MIK (2013),
Licencja Creative Commons

Ten utwór jest dostępny na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 3.0 Polska.

www.muzeum.wieliczka.pl

ul. Zamkowa 8,
32-020 Wieliczka


tel. 12 278 32 66
tel. 12 422 19 47
faks 12 278 58 49
strona muzeum

Godziny otwarcia

maj  — wrzesień
poniedziałek
nieczynne
wtorek  — niedziela
9.00 — 20.00
październik  — kwiecień
poniedziałek
nieczynne
wtorek  — niedziela
8.30 — 15.30

Ceny biletów

normalny 8 zł ulgowy 5 zł rodzinny 15 zł sobota — wstęp wolny
Obiekty

Kryształy halitu z Grot Kryształowych

Agregat, czyli nagromadzenie minerałów pośród skał o odmiennym składzie i budowie, stanowi słownikowe określenie cech tego okazu. Pochodzi bowiem z Grot Kryształowych, miejsca w kopalni wyjątkowego, w którym ściany komór pokrywa skorupa przerastających się dużych kryształów halitu o znacznej...

Bałwan solny „krakowski”

Bryła soli stanowiąca główny produkt żup krakowskich i jednocześnie miarę handlową soli od początku jej wydobycia aż do 1876 roku. Walcowaty kształt bryły umożliwiał jej przetoczenie do szybu. Ciężar bałwanów wahał się od 1100 do ponad 2000 kg. Podstawowa metoda urabiania złoża solnego w...

Kasa pancerna

Sejf służący do przechowywania dokumentów księgowych przedsiębiorstwa solnego to najcięższy i największy obecnie eksponat w Zamku Żupnym, jeden z nielicznych zachowanych z jego oryginalnego wyposażenia. Został zakupiony przez wielicki Zarząd Salinarny w styczniu 1910 roku we Lwowie. Renomowany producent uwiecznił swą nazwę w zwieńczeniu kasy oraz przy wewnętrznym mocowaniu zamka: „C. K. Uprzywilejowana pierwsza krajowa Fabryka Kas Ogniotrwałych W. Kosiba & W. Chudzikowski Lwów”.

Kaseta z tryptykiem Józefa Mehoffera

Kaseta drewniana okuta mosiądzem, z dwoma skrzydłami wieka na zawiasach, z mosiężną tarczą z przodu: na niej napis „WIELICZKA” z koroną u góry. Zawiera ona dokument nadania honorowego obywatelstwa miasta Wieliczki dr. Kazimierzowi Junoszy-Gałeckiemu.

Kolejka turystyczna z kopalni w Wieliczce

Kolejka konna służyła do przewożenia turystów w kopalni. Składa się z dwóch wagoników drewnianych, czteroosobowych z siedzeniami na wprost siebie oraz dwóch czteroosobowych z siedzeniami zwróconymi do kierunku jazdy, pokrytymi tapicerką. Szczególnie efektownie prezentuje się wagonik pierwszy, wyścielony czerwonym aksamitem.

Solniczka szklana Louisa Comforta Tiffany’ego

Ten niewielki przedmiot przenosi nas w świat zbytkownych, wyrafinowanie urządzanych willi i salonów belle époque. Na przełomie XIX i XX wieku wnętrza projektowano spójnie wraz z wyposażeniem w jednolitym stylu secesji, rozpoczynając od witraży w oknach aż po suknie pani domu.

Solniczka srebrna, kolista, na trzech wolutowych nóżkach

Cennym wyrobem rzemiosła artystycznego jest srebrna i złocona solniczka — przykład barokowego złotnictwa z Augsburga, jednego z najważniejszych europejskich ośrodków złotniczych.

Solniczka porcelanowa z figurką Murzynki z koszem

Solniczka porcelanowa w kształcie figurki z pojemnikiem na sól. Bardzo dekoracyjna postać murzynki z koszem powstała w najstarszej europejskiej manufakturze porcelany w Miśni, położonej niedaleko Drezna. Została wykonana według modelu opracowanego przez Johanna Friedricha Eberleina w 1741 roku...

Świecznik z klęczącym aniołem

Polichromowana, drewniana rzeźba przedstawiająca klęczącego anioła ze świecznikiem w lewej ręce. Postać ubrana jest w długą ciemnozieloną tunikę oraz brązowy płaszcz. Rzeźba została odnaleziona w zniszczonej kaplicy św. Kunegundy na Boczańcu na 1. poziomie wielickiej kopalni soli.

Skrzynia cechu bednarzy wielickich

Skrzynia wykonana jest z drewna dębowego, z intarsją z drewna jesionowego. Intarsja przedstawia dwa aniołki, pomiędzy nimi drewnianą wannę piekarską (na wieku) oraz dwa pobijaki, cyrkiel i topór (na ścianie przedniej). Po bokach skrzyni znajdują się metalowe uchwyty, w środku schowek na przywileje cechowe...

Szabla górnicza paradna

Noszenie broni było przywilejem górników jako ludzi wolnych. Żupy krakowskie wprowadziły uniformy dla swoich pracowników w 1773 roku. Szabla była ważnym elementem stroju, a później także munduru górniczego. Broń paradna jest szczególnym rodzajem broni, który już niemal stracił swe funkcje użytkowe...

Obraz „Św. Kinga modląca się pośród sądeckich gór” Jana Matejki

Święta Kinga była przedstawiana w sztuce na dwa sposoby — jako młoda osoba w bogatym stroju księżnej oraz jako starsza zakonnica w habicie klaryski. Jan Matejko dokonał celowego zestawienia obu konwencji i sportretował św. Kingę w wieku około 60 lat w szatach księżnej, z atrybutami nawiązującymi do jej życia w klasztorze Klarysek (modlitewnik, pastorał, widok klasztoru w Starym Sączu). Modelem do postaci była hr. Katarzyna Adamowa Potocka, znana z innego portretu namalowanego przez Matejkę — tym razem w stroju współczesnym.

Róg Bractwa Kopaczy Wielickich

Róg Bractwa Kopaczy Wielickich to unikatowe dzieło sztuki z epoki renesansu, które symbolizuje dawne bogactwo Żup Krakowskich. To jedyny tego rodzaju zabytek zachowany w Polsce — oryginalny róg tura (gatunku wymarłego na polskich ziemiach w XVII wieku, przodka ras bydła), oprawiony w srebro...

Rzeźba solna „Św. Barbara”

Rzeźba św. Barbary wykonana została w soli zielonej. Postać stoi na sześciennym postumencie. Włosy zaczesane ma na uszy, spięte z tyłu w kok. Na głowie znajduje się korona. Święta ubrana jest w bluzkę wyciętą w szpic zachodzącą na spódnicę. Spódnica składa się z dwóch nałożonych na siebie części:...

Rzeźba solna „Św. Kinga”

Rzeźba w soli przedstawiająca św. Kingę, patronkę górników solnych. Postać Świętej monumentalna, twarz słabo zarysowana. Święta ubrana w habit w pasie przewiązany różańcem. Rzeźba znajdowała się pierwotnie w ołtarzu św. Krzyża na podszybiu Daniłowicza na poziomie III kopalni soli.

Model kieratu polskiego

Model maszyny do transportu pionowego. Oryginalny, zachowany w muzeum, kierat polski pochodzi z XVII wieku.

Model kieratu węgierskiego

Kierat konny, zwany węgierskim, jest najbardziej udoskonalonym urządzeniem do transportu pionowego. Mógł podnosić ponaddwutonowe ładunki z głęboko­ści przekraczającej 300 m. Stanowił ulepszoną wersję kieratu saskiego, wprowadzoną przez Austriaków po pierwszym rozbiorze Polski...

Lampka górnicza olejowa wykonana w Niemczech

Najwcześniejsze potwierdzenie źródłowe dotyczące użytkowania w kopalni wielickiej kaganków datowane jest dopiero na początek XVI wieku, brak natomiast ścisłych danych co do kształtu i materiału, z którego były wykonane. Najpewniej stosowano kagańce dwojakiego rodzaju: gliniane — do trzymania w ręce lub przystosowane do postawienia na płaskim podłożu, oraz metalowe — z hakiem do przenoszenia i zawieszania, przegubowo łączonym z pojemnikiem na łój. Kształty obydwu typów są podobne − gruszkowate w rzucie pionowym.

Sanie do przewozu soli, tzw. szlafy

W pierwszych wiekach istnienia kopalni drobny urobek przenoszono od przodka do podszybia w nieckach i płochach, bałwany solne i beczki toczono za pomocą drągów walackich lub ciągnięto na szlafach (tak zwanych sanicach). Szlafy wymieniane są dopiero w źródłach XVIII-wiecznych...

Wózek kopalniany, tzw. pies węgierski

Drewniany wózek do transportu soli. Pierwsze wózki tego typu wprowadzono w 1785 roku, poruszały się one po drewnianych traktach. Swą nazwę zawdzięczają wydawanemu w czasie jazdy dźwiękowi przypominającemu szczekającego psa.

Ostatnie komentarze:

Dodaj komentarz: