Smak soli docenia każdy, jednak nie każdy zna historię wydobywania tego cennego minerału. Wizyta w Muzeum Żup Krakowskich — jednym z największych muzeów górniczych Europy — wprowadzi nas w tajniki procesu pozyskiwania soli. Muzeum posiada dwie ekspozycje stałe: podziemną, zlokalizowaną na III poziomie zabytkowej Kopalni Soli w Wieliczce oraz ekspozycję na powierzchni, która znajduje się w średniowiecznym Zamku Żupnym.
Eksponaty zgromadzone w zabytkowych wyrobiskach, na głębokości 135 metrów, tworzą unikatowy górniczy skansen. Można w nim poznać dzieje powstawania i wydobycia soli. Znajduje się tu między innymi jedyna na świecie kolekcja dawnych drewnianych machin wyciągowych — przodków maszyn parowych i elektrycznych.
W sercu Wieliczki, w Zamku Żupnym, przygotowane zostały wystawy poświęcone archeologii oraz historii miasta. Na wystawie Solniczki  małe arcydzieła sztuki prezentowane są misternie wykonane solniczki, np. w kształcie samolotu czy pozłacanych stateczków z żeglarzami.  
W 2013 roku Zamek Żupny w Wieliczce został wpisany na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO.          

Opracowanie: Julia Czapla, Joanna Kotarba, CC-BY 3.0 PL

Fotografia: Sebastian Woźniak, arch. MIK (2013), CC-BY 3.0 PL

www.muzeum.wieliczka.pl

ul. Zamkowa 8,
32-020 Wieliczka


tel. 12 278 32 66
tel. 12 422 19 47
faks 12 278 58 49
strona muzeum

Godziny otwarcia

maj  — wrzesień
poniedziałek
nieczynne
wtorek  — niedziela
9.00 — 20.00
październik  — kwiecień
poniedziałek
nieczynne
wtorek  — niedziela
8.30 — 15.30

Ceny biletów

normalny 8 zł ulgowy 5 zł rodzinny 15 zł sobota — wstęp wolny
Obiekty

Wózek kopalniany, tzw. pies węgierski

Drewniany wózek do transportu soli. Pierwsze wózki tego typu wprowadzono w 1785 roku, poruszały się one po drewnianych traktach. Swą nazwę zawdzięczają wydawanemu w czasie jazdy dźwiękowi przypominającemu szczekającego psa.

Model kieratu polskiego

Model maszyny do transportu pionowego. Oryginalny, zachowany w muzeum, kierat polski pochodzi z XVII wieku.

Sanie do przewozu soli, tzw. szlafy

W pierwszych wiekach istnienia kopalni drobny urobek przenoszono od przodka do podszybia w nieckach i płochach, bałwany solne i beczki toczono za pomocą drągów walackich lub ciągnięto na szlafach (tak zwanych sanicach). Szlafy wymieniane są dopiero w źródłach XVIII-wiecznych...

Koral w soli

Pokłady soli wytrąciły się z wody morskiej. Jednak w okresach poprzedzającym lub następującym po tym procesie morze mogło być środowiskiem rozwoju różnych organizmów zwierzęcych. Koral w soli stanowi jednak świadectwo „nadużycia” praw przez przyrodę: ani w chwili...

Solniczka w kształcie podługowatej czarki

Srebrna solniczka w kształcie wydłużonej czarki, udekorowanej przy krawędzi ażurowym pasem roślinnym, jest wysokiej klasy dziełem złotniczym. Powstała we Francji doby przedrewolucyjnej — wykonał ją w Paryżu w latach 1786-1787 złotnik Jean-Baptiste-François Chéret. Precyzyjne określenie autorstwa, czasu i miejsca powstania tego dzieła jest możliwe dzięki znakowaniu, które w przeszłości miało poświadczać występowanie cennego kruszcu, a współcześnie jest źródłem informacji o dziejach obiektu; jego interpretacja wymaga jednak często detektywistycznego śledztwa.

Solniczka w kształcie figurki chłopca na łyżwach pchającego sanki

Srebrna solniczka w kształcie chłopca pchającego sanki to faktycznie miniaturowa rzeźba. Wywołuje podziw dla precyzji XIX-wiecznego twórcy z Frankfurtu, który w mikroskopijnej skali kilkucentymetrowego dzieła potrafił opracować liczne, misterne detale i dekoracje...

Solniczka porcelanowa z figurką Murzynki z koszem

Solniczka porcelanowa w kształcie figurki z pojemnikiem na sól. Bardzo dekoracyjna postać murzynki z koszem powstała w najstarszej europejskiej manufakturze porcelany w Miśni, położonej niedaleko Drezna. Została wykonana według modelu opracowanego przez Johanna Friedricha Eberleina w 1741 roku...

Skrzynia cechu bednarzy wielickich

Skrzynia wykonana jest z drewna dębowego, z intarsją z drewna jesionowego. Intarsja przedstawia dwa aniołki, pomiędzy nimi drewnianą wannę piekarską (na wieku) oraz dwa pobijaki, cyrkiel i topór (na ścianie przedniej). Po bokach skrzyni znajdują się metalowe uchwyty, w środku schowek na przywileje cechowe...

Kasa pancerna

Sejf służący do przechowywania dokumentów księgowych przedsiębiorstwa solnego to najcięższy i największy obecnie eksponat w Zamku Żupnym, jeden z nielicznych zachowanych z jego oryginalnego wyposażenia. Został zakupiony przez wielicki Zarząd Salinarny w styczniu 1910 roku we Lwowie. Renomowany producent uwiecznił swą nazwę w zwieńczeniu kasy oraz przy wewnętrznym mocowaniu zamka: „C. K. Uprzywilejowana pierwsza krajowa Fabryka Kas Ogniotrwałych W. Kosiba & W. Chudzikowski Lwów”.

Solniczka szklana Louisa Comforta Tiffany’ego

Ten niewielki przedmiot przenosi nas w świat zbytkownych, wyrafinowanie urządzanych willi i salonów belle époque. Na przełomie XIX i XX wieku wnętrza projektowano spójnie wraz z wyposażeniem w jednolitym stylu secesji, rozpoczynając od witraży w oknach aż po suknie pani domu.

Rzeźba solna „Św. Kinga”

Rzeźba w soli przedstawiająca św. Kingę, patronkę górników solnych. Postać Świętej monumentalna, twarz słabo zarysowana. Święta ubrana w habit w pasie przewiązany różańcem. Rzeźba znajdowała się pierwotnie w ołtarzu św. Krzyża na podszybiu Daniłowicza na poziomie III kopalni soli.

Rzeźba solna „Św. Barbara”

Rzeźba św. Barbary wykonana została w soli zielonej. Postać stoi na sześciennym postumencie. Włosy zaczesane ma na uszy, spięte z tyłu w kok. Na głowie znajduje się korona. Święta ubrana jest w bluzkę wyciętą w szpic zachodzącą na spódnicę. Spódnica składa się z dwóch nałożonych na siebie części:...

Solniczka porcelanowa chińska

Prezentowana solniczka należy do wczesnej ceramiki biało-niebieskiej, czyli dekorowanej błękitem kobaltu. Jest ciekawym przykładem dalekowschodniej porcelany importowanej do Europy, o rzadko występującej formie. Obiekt przebył długą drogę do kolekcji wielickiego muzeum, bowiem powstał w Chinach w okresie Kangxi...

Świecznik z klęczącym aniołem

Polichromowana, drewniana rzeźba przedstawiająca klęczącego anioła ze świecznikiem w lewej ręce. Postać ubrana jest w długą ciemnozieloną tunikę oraz brązowy płaszcz. Rzeźba została odnaleziona w zniszczonej kaplicy św. Kunegundy na Boczańcu na 1. poziomie wielickiej kopalni soli.

Kolejka turystyczna z kopalni w Wieliczce

Kolejka konna służyła do przewożenia turystów w kopalni. Składa się z dwóch wagoników drewnianych, czteroosobowych z siedzeniami na wprost siebie oraz dwóch czteroosobowych z siedzeniami zwróconymi do kierunku jazdy, pokrytymi tapicerką. Szczególnie efektownie prezentuje się wagonik pierwszy, wyścielony czerwonym aksamitem.

Kryształy halitu

Agregat kilku poprzerastanych kryształów halitu, przejrzystych i bezbarwnych. We wgłębieniach i nierównościach występują gruzełkowate wykwity anhydrytu.

Obraz „Anioł Stróż”

Obraz został namalowany farbami olejnymi na desce. Na tle pejzażu o zaniżonym horyzoncie przedstawione są dwie postacie: Anioła Stróża i dziecka, które prowadzi, trzymając je za rękę. Anioł zajmuje całą wysokość obrazu, kroczy w prawo, zwracając się jednocześnie w lewo, w stronę dziecka.

Obraz „Św. Kinga modląca się pośród sądeckich gór” Jana Matejki

Święta Kinga była przedstawiana w sztuce na dwa sposoby — jako młoda osoba w bogatym stroju księżnej oraz jako starsza zakonnica w habicie klaryski. Jan Matejko dokonał celowego zestawienia obu konwencji i sportretował św. Kingę w wieku około 60 lat w szatach księżnej, z atrybutami nawiązującymi do jej życia w klasztorze Klarysek (modlitewnik, pastorał, widok klasztoru w Starym Sączu). Modelem do postaci była hr. Katarzyna Adamowa Potocka, znana z innego portretu namalowanego przez Matejkę — tym razem w stroju współczesnym.

Szabla górnicza paradna

Noszenie broni było przywilejem górników jako ludzi wolnych. Żupy krakowskie wprowadziły uniformy dla swoich pracowników w 1773 roku. Szabla była ważnym elementem stroju, a później także munduru górniczego. Broń paradna jest szczególnym rodzajem broni, który już niemal stracił swe funkcje użytkowe...

Lampka górnicza olejowa wykonana w Niemczech

Najwcześniejsze potwierdzenie źródłowe dotyczące użytkowania w kopalni wielickiej kaganków datowane jest dopiero na początek XVI wieku, brak natomiast ścisłych danych co do kształtu i materiału, z którego były wykonane. Najpewniej stosowano kagańce dwojakiego rodzaju: gliniane — do trzymania w ręce lub przystosowane do postawienia na płaskim podłożu, oraz metalowe — z hakiem do przenoszenia i zawieszania, przegubowo łączonym z pojemnikiem na łój. Kształty obydwu typów są podobne − gruszkowate w rzucie pionowym.

Ostatnie komentarze:

Dodaj komentarz: