Piękno Tatr, bogactwo przyrodnicze obszaru oraz wyjątkowość kultury góralskiej zachwyciła młodopolskich intelektualistów, którym zawdzięczamy powstanie Muzeum Tatrzańskiego. Dziś jest ono miejscem, w którym można poznać historię, kulturę i przyrodę Podhala, Spiszu i Orawy, między innymi dawną i współczesną twórczość górali oraz charakterystyczne stroje podhalańskie. Najstarsze zbiory pochodzą z XVIII wieku, zasadnicza część z XIX I XX. W zbiorach Muzeum znajdują się między innymi: bezcenny  zbiór dziewiętnastowiecznego stroju kobiecego z okolic Czorsztyna, stroje z Podhala, Spiszu i Orawy oraz interesujące kolekcja przedmiotów użytkowych (w tym łyżników i sprzętów pasterskich) bogato zdobionych technikami snycerskimi.

W zbiorach działu przyrodniczego znajdują się okazy flory i fauny tatrzańskiej oraz okazy geologiczne z tych gór. Wśród eksponatów najcenniejszy jest zbiór mchów zebrany przez patrona Muzeum, dra Tytusa Chałubińskiego, typowe okazy małży z rodziny Megalodontidae zebrane i opisane przez prof. Andrzeja Gaździckiego i zbiór ptaków Antoniego Kocyana.
W dziale sztuki eksponowane są liczne obrazy, rzeźby, grafika, tkaniny i rzemiosło związane z Tatrami. Wśród nich grafiki z pejzażami górskimi Leona Wyczółkowskiego i Rafała Malczewskiego. Ponadto znajdziemy tu prowokujące wyobraźnię dzieła Władysława Hasiora, a także pastelowe portrety autorstwa Witkacego. Pod wpływem góralskiej sztuki ludowej ukształtował się styl zakopiański, którego twórcą i propagatorem był Stanisław Witkiewicz. W budynku zaprojektowanym właśnie w tym stylu mieści się filia Muzeum, w której mamy niepowtarzalną okazję poznać rozwój budownictwa podhalańskiego w XIX wieku i próby uczynienia z niego stylu narodowego w I połowie XX wieku.

Gmach Główny — historia, etnografia i przyroda Podhala

Filie w Zakopanem:

Filie na Podhalu i Spiszu:

Opracowanie: Julia Czapla, Joanna Kotarba,
Licencja Creative Commons

Ten utwór jest dostępny na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 3.0 Polska.

 

Fotografia: ze zbiorów Muzeum Tatrzańskiego, © wszystkie prawa zastrzeżone

www.muzeumtatrzanskie.com.pl

ul. Krupówki 10,
34-500 Zakopane


tel. 18 201 52 05
tel. 18 201 29 35
faks 18 206 3872
strona muzeum

Godziny otwarcia

Gmach Główny
poniedziałek  — wtorek
nieczynne
środa  — sobota
9.00 — 17.00
niedziela
9.00 — 15.00

Ceny biletów

Gmach Główny normalny 7 zł ulgowy 5,50 zł
Obiekty

Łyżnik podhalański

Łyżnik — niewielka, wąska, drewniana półeczka z otworami na łyżki, osłonięta od frontu listewką zdobioną ornamentem rzeźbiarskim, służąca do przechowywania łyżek; zawieszana na ścianie izby. Pochodzi z kolekcji Józefa Lesieckiego, tworzonej w Zakopanem w latach 1912–1914, w zbiorach Muzeum Tatrzańskiego znajduje się od 1920 roku.

Rzeźba drewniana „Chrystus Frasobliwy”

XIX-wieczna niewielkich rozmiarów rzeźba drewniana z terenu polskiego Podtatrza przedstawiająca Chrystusa Frasobliwego. Kupił ją za jedną koronę w 1914 roku, w Nowym Targu, Ksawery Prauss — zakopiański kolekcjoner. W 1920 roku podarował on swą kolekcję Muzeum Tatrzańskiemu i w ten sposób rzeźba wraz z 93 innymi obiektami etnograficznymi z Podhala trafiła do muzealnych zbiorów.

Spinka do koszuli męskiej podhalańskiej

Spinka do koszuli — występująca w stroju podhalańskim ozdoba do spinania na piersiach męskiej koszuli. Zakupiona do zbiorów Muzeum Tatrzańskiego w 1924 roku przez Juliusza Zborowskiego, dyrektora tej placówki, od Ignacego Prokopa „Magdziarza” z Ratułowa, za trzy miliony marek polskich.

Spódnica podhalańska „farbonica”

Spódnica, zwana farbanicą lub farbonicą, będąca elementem dawnego stroju podhalańskiego. Uszyta z płótna lnianego tkanego na domowym warsztacie tkackim, drukowanego ręcznie techniką batikową i farbowanego w indygo w wiejskiej farbiarni w Chochołowie, której właścicielem był Ferdynand König, zięć Jana Krzeptowskiego Sabały. Na Podhalu kobiety nosiły takie spódnice w drugiej połowie XIX stulecia.

Spódnica taftowa podhalańska

Spódnica (gw. spodnica) z tafty jedwabnej, broszowanej nicią jedwabną — element odświętnego stroju kobiecego z Podhala. Spódnica pochodzi z Zakopanego lub jego najbliższych okolic. Materiał, z którego jest uszyta, datowany jest na drugą połowę XVIII wieku. Nieznany jest czas wykonania spódnicy i okres jej...

Czerpak podhalański

Sezonowe pasterstwo wysokogórskie było tradycyjną formą gospodarki hodowlanej na Podhalu. Przez kilka miesięcy w roku na halach leżących w Tatrach wypasano owce — a dawniej też krowy, woły, kozy i konie — prowadząc tam gospodarstwa szałaśnicze, w których przerabiano mleko owcze na sery...

Rzeźba w drewnie „Matka Boska z Dzieciątkiem” Jana Klusia

Rzeźba ludowa Matka Boska z Dzieciątkiem została wykonana w XIX wieku przez wiejskiego snycerza Jana Klusia z Olczy (początkowo samodzielna osada, obecnie dzielnica Zakopanego), należąca do najwybitniejszych rzeźb w kolekcji Muzeum...

Rzeźba drewniana „Góral”

Rzeźba drewniana, pełna, przedstawiająca postać męską ubraną w strój ludowy przypominający ubiór górali podhalańskich z drugiej połowy XIX wieku. Do zbiorów Muzeum Tatrzańskiego została zakupiona w latach 90. XX wieku. Brak informacji na temat jej autora oraz miejsca i czasu wykonania.

Opasek podhalański

Opasek — gw. oposek — góralski, skórzany, ozdobny, szeroki trzos, zapinany na kilka metalowych klamer. Przedmiot pochodzi z podhalańskiej wioski Ząb (do 1965 roku nazwa wioski brzmiała Zubsuche). Wykonany został prawdopodobnie w wieku XIX, lecz jego wytwórca, miejsce wykonania i czas ostatniego użytkowania nie są znane. W 1961 roku został zakupiony do zbiorów etnograficznych Muzeum Tatrzańskiego im. Dra Tytusa Chałubińskiego w Zakopanem.

Obraz na szkle „Matka Boska Ludźmierska” Władysława Walczaka-Banieckiego

Obraz na szkle Matka Boska Ludźmierska został namalowany w 1970 roku przez artystę ludowego Władysława Walczaka-Banieckiego (1934–2011) z Zakopanego. Jest to jeden z trzech jego obrazów o tej tematyce znajdujących się w zbiorach Muzeum Tatrzańskiego. Pozostałe dwa wykonał w 1967 i 1973 roku. Wszystkie zostały namalowane według jednego, samodzielnie wypracowanego przez autora schematu, powtórzonego w każdym obrazie, różnią się jedynie kolorystyką.

Obraz „Portret kobiety” Stanisława Ignacego Witkiewicza

O kobiecie i innych demonach. W kolekcji sztuki Muzeum Tatrzańskiego znajduje się kilkadziesiąt prac Stanisława Ignacego Witkiewicza — Witkacego. Są to pejzaże, rysunki, a także portrety. Pośród prac przedstawiających między innymi Nenę Stachurską, Bronisławę Włodarską, Janinę Turowską-Leszczyńską, Józefa Fedorowicza znajdują się również dwa wizerunki nieznanej z imienia i nazwiska damy.

Obraz na szkle „Matka Boska z Dzieciątkiem z Mariazell”

Ludowy obraz przedstawiający Matkę Boską z Dzieciątkiem wykonany jest techniką witrochromii na cienkiej i nierównej tafli szklanej, za pomocą farb olejnych. Technika ta polega na malowaniu etapami na odwrotnej stronie przezroczystego podobrazia, począwszy od nanoszenia konturów i innych szczegółów przedstawienia, przez nakładanie warstw farb przezroczystych i półprzezroczystych, następnie kryjących, a na końcu tła.

Obraz „Portret Neny Stachurskiej” Stanisława Ignacego Witkiewicza

Miejsce akcji — Zakopane — „wioska Z.”. Czas akcji — 1929 rok, kwiecień. Bohaterowie — artysta Stanisław Ignacy Witkiewicz i jego modelka, tym razem Nena Stachurska. Nena była, obok Heleny Białynickiej-Biruli, Janiny Turowskiej-Leszczyńskiej i Eugenii Kuźnickiej-Wyszomirskiej, jedną z ulubionych modelek Witkacego. Portretował ją dziesiątki razy. Stachurska uczestniczyła również w jego artystycznych eksperymentach z narkotykami.

Kierpce męskie podhalańskie

Kierpce (gw. kyrpce) tradycyjne obuwie Podhalan — wykonane z wyprawionej skóry bydlęcej, z długimi rzemieniami służącymi do ich mocowania. Pochodzą z podhalańskiej wsi Bukowina Tatrzańska, gdzie wykonano je na początku XX wieku. Ich wytwórca i czas ostatniego użytkowania nie są znane.

Kapliczka ze sceną Naigrywania z Chrystusa

Kapliczka typu szafkowego przeznaczona do zawieszania, z trzema figurami przedstawionymi w scenie Naigrywania z Chrystusa. Kapliczka pochodzi z Podhala. Brak informacji na temat jej wykonawcy, czasu jej wytworzenia i dokładnego miejsca pochodzenia. W latach 1887–1893 zakupili ją do swej kolekcji...

Rzeźba „Dudziarz grający pod kapliczką” Stanisława Wójcika

Jedną z najważniejszych instytucji w Zakopanem była Szkoła Przemysłu Drzewnego. Założona z inicjatywy Towarzystwa Tatrzańskiego w 1876 roku jako szkoła snycerska „dla wspomożenia ubogiej ludności góralskiej i dla popierania przemysłu miejscowego”, z upływem lat stała się ważnym punktem na kulturalnej mapie Zakopanego, ponieważ wykształciła wielu artystów, którzy wnieśli ogromny wkład w jego sztukę.

Fajka podhalańska

Fajka gliniana, okuta blachą alpakową, z drewnianym cybuchem. Zdobiona rytym i stempelkowym ornamentem geometrycznym oraz doczepionymi metalowymi kółeczkami (zbyrkadłami). Przykrywka fajki zakończona metalową, ośmioboczną, stożkowatą sterczyną (cubką), na szczycie której umieszczona jest wycięta z blachy sylwetka kogutka (kohutek). Cybuszek połączony z szyjką fajki podwójnym łańcuszkiem.

Dudy podhalańskie

Dudy podhalańskie — gw. koza, dudy, dudzicki, gajdy — czterogłosowy instrument z grupy aerofonów stroikowych. Składa się ze skórzanego worka stanowiącego rezerwuar powietrza potrzebnego do dęcia w piszczałki — miecha, ustnika, przez który dudziarz nadyma instrument — duhaca, piszczałki burdonowej — bąka, oraz krótkiej, potrójnej piszczałki melodyczno-burdonowej, na której dudziarz gra — gajdzicy — osadzonej w drewnianej oprawie imitującej głowę kozy.

„Zielnik mchów tatrzańskich” Tytusa Chałubińskiego

Doktor Tytus Chałubiński (1820–1889), postać o szerokich horyzontach i wszechstronnych zainteresowaniach, wspaniały lekarz, z zamiłowania botanik, to człowiek legenda Zakopanego. Zasłużony dla kultury i nauki polskiej, otoczony powszechnym szacunkiem, w pamięci potomnych trwa przede wszystkim jako „odkrywca”, propagator walorów leczniczych i turystycznych Zakopanego, a także jako wielki przyjaciel górali i miłośnik Tatr.

Cucha biała podhalańska

Cucha biała — gw. cucha bioła — rodzaj tradycyjnego wierzchniego okrycia noszonego przez mężczyzn na Podhalu. Prezentowana cucha stanowiła element stroju odświętnego. Uszył ją i zapewne również ozdobił w 1966 roku Czesław Styrczula-Maśniak, uznany krawiec ludowy z Dzianisza...

Ostatnie komentarze:

Dodaj komentarz: