Piękno Tatr, bogactwo przyrodnicze obszaru oraz wyjątkowość kultury góralskiej zachwyciła młodopolskich intelektualistów, którym zawdzięczamy powstanie Muzeum Tatrzańskiego. Dziś jest ono miejscem, w którym można poznać historię, kulturę i przyrodę Podhala, Spiszu i Orawy, między innymi dawną i współczesną twórczość górali oraz charakterystyczne stroje podhalańskie. Najstarsze zbiory pochodzą z XVIII wieku, zasadnicza część z XIX I XX. W zbiorach Muzeum znajdują się między innymi: bezcenny  zbiór dziewiętnastowiecznego stroju kobiecego z okolic Czorsztyna, stroje z Podhala, Spiszu i Orawy oraz interesujące kolekcja przedmiotów użytkowych (w tym łyżników i sprzętów pasterskich) bogato zdobionych technikami snycerskimi.

W zbiorach działu przyrodniczego znajdują się okazy flory i fauny tatrzańskiej oraz okazy geologiczne z tych gór. Wśród eksponatów najcenniejszy jest zbiór mchów zebrany przez patrona Muzeum, dra Tytusa Chałubińskiego, typowe okazy małży z rodziny Megalodontidae zebrane i opisane przez prof. Andrzeja Gaździckiego i zbiór ptaków Antoniego Kocyana.
W dziale sztuki eksponowane są liczne obrazy, rzeźby, grafika, tkaniny i rzemiosło związane z Tatrami. Wśród nich grafiki z pejzażami górskimi Leona Wyczółkowskiego i Rafała Malczewskiego. Ponadto znajdziemy tu prowokujące wyobraźnię dzieła Władysława Hasiora, a także pastelowe portrety autorstwa Witkacego. Pod wpływem góralskiej sztuki ludowej ukształtował się styl zakopiański, którego twórcą i propagatorem był Stanisław Witkiewicz. W budynku zaprojektowanym właśnie w tym stylu mieści się filia Muzeum, w której mamy niepowtarzalną okazję poznać rozwój budownictwa podhalańskiego w XIX wieku i próby uczynienia z niego stylu narodowego w I połowie XX wieku.

Gmach Główny — historia, etnografia i przyroda Podhala

Filie w Zakopanem:

Filie na Podhalu i Spiszu:

Opracowanie: Julia Czapla, Joanna Kotarba,
Licencja Creative Commons

Ten utwór jest dostępny na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 3.0 Polska.

 

Fotografia: ze zbiorów Muzeum Tatrzańskiego, © wszystkie prawa zastrzeżone

www.muzeumtatrzanskie.com.pl

ul. Krupówki 10,
34-500 Zakopane


tel. 18 201 52 05
tel. 18 201 29 35
faks 18 206 3872
strona muzeum

Godziny otwarcia

Gmach Główny
poniedziałek  — wtorek
nieczynne
środa  — sobota
9.00 — 17.00
niedziela
9.00 — 15.00

Ceny biletów

Gmach Główny normalny 7 zł ulgowy 5,50 zł
Obiekty

Opasek podhalański

Opasek — gw. oposek — góralski, skórzany, ozdobny, szeroki trzos, zapinany na kilka metalowych klamer. Przedmiot pochodzi z podhalańskiej wioski Ząb (do 1965 roku nazwa wioski brzmiała Zubsuche). Wykonany został prawdopodobnie w wieku XIX, lecz jego wytwórca, miejsce wykonania i czas ostatniego użytkowania nie są znane. W 1961 roku został zakupiony do zbiorów etnograficznych Muzeum Tatrzańskiego im. Dra Tytusa Chałubińskiego w Zakopanem.

Rzeźba drewniana „Góral”

Rzeźba drewniana, pełna, przedstawiająca postać męską ubraną w strój ludowy przypominający ubiór górali podhalańskich z drugiej połowy XIX wieku. Do zbiorów Muzeum Tatrzańskiego została zakupiona w latach 90. XX wieku. Brak informacji na temat jej autora oraz miejsca i czasu wykonania.

Łyżnik podhalański

Łyżnik — niewielka, wąska, drewniana półeczka z otworami na łyżki, osłonięta od frontu listewką zdobioną ornamentem rzeźbiarskim, służąca do przechowywania łyżek; zawieszana na ścianie izby. Pochodzi z kolekcji Józefa Lesieckiego, tworzonej w Zakopanem w latach 1912–1914, w zbiorach Muzeum Tatrzańskiego znajduje się od 1920 roku.

Spódnica podhalańska „farbonica”

Spódnica, zwana farbanicą lub farbonicą, będąca elementem dawnego stroju podhalańskiego. Uszyta z płótna lnianego tkanego na domowym warsztacie tkackim, drukowanego ręcznie techniką batikową i farbowanego w indygo w wiejskiej farbiarni w Chochołowie, której właścicielem był Ferdynand König, zięć Jana Krzeptowskiego Sabały. Na Podhalu kobiety nosiły takie spódnice w drugiej połowie XIX stulecia.

Spódnica taftowa podhalańska

Spódnica (gw. spodnica) z tafty jedwabnej, broszowanej nicią jedwabną — element odświętnego stroju kobiecego z Podhala. Spódnica pochodzi z Zakopanego lub jego najbliższych okolic. Materiał, z którego jest uszyta, datowany jest na drugą połowę XVIII wieku. Nieznany jest czas wykonania spódnicy i okres jej...

Spinka do koszuli męskiej podhalańskiej

Spinka do koszuli — występująca w stroju podhalańskim ozdoba do spinania na piersiach męskiej koszuli. Zakupiona do zbiorów Muzeum Tatrzańskiego w 1924 roku przez Juliusza Zborowskiego, dyrektora tej placówki, od Ignacego Prokopa „Magdziarza” z Ratułowa, za trzy miliony marek polskich.

„Zielnik mchów tatrzańskich” Tytusa Chałubińskiego

Doktor Tytus Chałubiński (1820–1889), postać o szerokich horyzontach i wszechstronnych zainteresowaniach, wspaniały lekarz, z zamiłowania botanik, to człowiek legenda Zakopanego. Zasłużony dla kultury i nauki polskiej, otoczony powszechnym szacunkiem, w pamięci potomnych trwa przede wszystkim jako „odkrywca”, propagator walorów leczniczych i turystycznych Zakopanego, a także jako wielki przyjaciel górali i miłośnik Tatr.

Rzeźba w drewnie „Matka Boska z Dzieciątkiem” Jana Klusia

Rzeźba ludowa Matka Boska z Dzieciątkiem została wykonana w XIX wieku przez wiejskiego snycerza Jana Klusia z Olczy (początkowo samodzielna osada, obecnie dzielnica Zakopanego), należąca do najwybitniejszych rzeźb w kolekcji Muzeum...

Rzeźba drewniana „Chrystus Frasobliwy”

XIX-wieczna niewielkich rozmiarów rzeźba drewniana z terenu polskiego Podtatrza przedstawiająca Chrystusa Frasobliwego. Kupił ją za jedną koronę w 1914 roku, w Nowym Targu, Ksawery Prauss — zakopiański kolekcjoner. W 1920 roku podarował on swą kolekcję Muzeum Tatrzańskiemu i w ten sposób rzeźba wraz z 93 innymi obiektami etnograficznymi z Podhala trafiła do muzealnych zbiorów.

Serwis kawowy projektu Stanisława Witkiewicza

Muzeum na ogół kojarzy się z wielkimi, chłodnymi salami, na ścianach których wiszą piękne obrazy w towarzystwie znakomitych rzeźb. Dzieła, które otacza niczym niezmącona cisza, budzą powszechny szacunek i podziw. Czy jednak muzeum to tylko obrazy i rzeźby? Muzeum to miejsce, gdzie schronienie znajdują również przedmioty drobne i delikatne, których urodę można dostrzec tylko po uważnym przyjrzeniu się. Przedmioty, które nie tylko zdobiły, ale też służyły, przedmioty, które powstały z zamiłowania do piękna i chęci otaczania się nim na co dzień. Z pewnością do takich należy serwis kawowy przekazany do zbiorów Muzeum Tatrzańskiego przez Marię Dembowską w marcu 1922 roku.

Zegar w formie góralskiego domku

Kupujemy, dostajemy, kolekcjonujemy… przedmioty tak zwanego codziennego użytku — wiernych towarzyszy naszej rzeczywistości. Staramy się otaczać tymi, które sprawiają nam przyjemność, tymi, przy których szybciej zabiło nam serce, tymi, do których poczuliśmy sympatię od pierwszego wejrzenia. Ważna jest przecież przestrzeń, która nas otacza. Uciekamy od „zwykłości” i „bylejakości”. Zawsze staramy się ją ozdabiać. Tak było również w przeszłości. W drugiej połowie XIX wieku w Anglii artyści zniechęceni do masowej, maszynowej produkcji zapoczątkowali Arts and Crafts Movment. Chcieli odrodzić to, co piękne i szlachetne w przedmiotach użytkowych. Inicjatywa spotkała się z oddźwiękiem w całej ówczesnej Europie, w tym także w Polsce.

Szkatułka w formie sąsieka

Kupujemy, dostajemy, kolekcjonujemy… przedmioty tak zwanego codziennego użytku — wiernych towarzyszy naszej rzeczywistości. Staramy się otaczać tymi, które sprawiają nam przyjemność, tymi, przy których szybciej zabiło nam serce, tymi, do których poczuliśmy sympatię od pierwszego wejrzenia.

Rzeźba „Dudziarz grający pod kapliczką” Stanisława Wójcika

Jedną z najważniejszych instytucji w Zakopanem była Szkoła Przemysłu Drzewnego. Założona z inicjatywy Towarzystwa Tatrzańskiego w 1876 roku jako szkoła snycerska „dla wspomożenia ubogiej ludności góralskiej i dla popierania przemysłu miejscowego”, z upływem lat stała się ważnym punktem na kulturalnej mapie Zakopanego, ponieważ wykształciła wielu artystów, którzy wnieśli ogromny wkład w jego sztukę.

Biurko w stylu zakopiańskim

W kolekcji Działu Sztuki Muzeum Tatrzańskiego, obok obrazów i rzeźb, znajduje się również bogaty zbiór mebli. Uwagę zwiedzających przyciągają zwłaszcza te w stylu zakopiańskim. Na ekspozycji stałej w Muzeum Stylu Zakopiańskiego w willi Koliba...

Cucha biała podhalańska

Cucha biała — gw. cucha bioła — rodzaj tradycyjnego wierzchniego okrycia noszonego przez mężczyzn na Podhalu. Prezentowana cucha stanowiła element stroju odświętnego. Uszył ją i zapewne również ozdobił w 1966 roku Czesław Styrczula-Maśniak, uznany krawiec ludowy z Dzianisza...

Czerpak podhalański

Sezonowe pasterstwo wysokogórskie było tradycyjną formą gospodarki hodowlanej na Podhalu. Przez kilka miesięcy w roku na halach leżących w Tatrach wypasano owce — a dawniej też krowy, woły, kozy i konie — prowadząc tam gospodarstwa szałaśnicze, w których przerabiano mleko owcze na sery...

Drewniany kielich kościelny projektu Stanisława Witkiewicza

Pośród przedmiotów przekazanych w 1922 roku do Muzeum przez Marię Dembowską (która wraz z mężem Bronisławem gromadziła jedną z pierwszych kolekcji etnograficznych na Podhalu) znajduje się również drewniany model kielicha kościelnego zaprojektowany przez Stanisława Witkiewicza, a wykonany przez Jędrzeja Trzebunię.

Dudy podhalańskie

Dudy podhalańskie — gw. koza, dudy, dudzicki, gajdy — czterogłosowy instrument z grupy aerofonów stroikowych. Składa się ze skórzanego worka stanowiącego rezerwuar powietrza potrzebnego do dęcia w piszczałki — miecha, ustnika, przez który dudziarz nadyma instrument — duhaca, piszczałki burdonowej — bąka, oraz krótkiej, potrójnej piszczałki melodyczno-burdonowej, na której dudziarz gra — gajdzicy — osadzonej w drewnianej oprawie imitującej głowę kozy.

Fajka podhalańska

Fajka gliniana, okuta blachą alpakową, z drewnianym cybuchem. Zdobiona rytym i stempelkowym ornamentem geometrycznym oraz doczepionymi metalowymi kółeczkami (zbyrkadłami). Przykrywka fajki zakończona metalową, ośmioboczną, stożkowatą sterczyną (cubką), na szczycie której umieszczona jest wycięta z blachy sylwetka kogutka (kohutek). Cybuszek połączony z szyjką fajki podwójnym łańcuszkiem.

Gorset sukienny podhalański

Gorset — element tradycyjnego ubioru kobiecego na Podhalu — wykonany z samodziałowego sukna koloru brązowego, z charakterystycznym trójkątnym zębem, tak zwanym szczytkiem, wykrojonym pośrodku górnej części przodów i pleców. Gorset pochodzi z podhalańskiej wsi Dzianisz leżącej na północ od Zakopanego. Tu w latach 1887–1893 góral o nazwisku Styrczula sprzedał go małżeństwu kolekcjonerów — Marii i Bronisławowi Dembowskim. W ten sposób prezentowany przedmiot wszedł w skład jednej z największych i najciekawszych XIX-wiecznych kolekcji etnograficznych z Podhala. W 1922 roku zbiór ten, drogą zapisu, stał się własnością Muzeum Tatrzańskiego im. Dra Tytusa Chałubińskiego w Zakopanem.

Ostatnie komentarze:

Dodaj komentarz: