Piękno Tatr, bogactwo przyrodnicze obszaru oraz wyjątkowość kultury góralskiej zachwyciła młodopolskich intelektualistów, którym zawdzięczamy powstanie Muzeum Tatrzańskiego. Dziś jest ono miejscem, w którym można poznać historię, kulturę i przyrodę Podhala, Spiszu i Orawy, między innymi dawną i współczesną twórczość górali oraz charakterystyczne stroje podhalańskie. Najstarsze zbiory pochodzą z XVIII wieku, zasadnicza część z XIX I XX. W zbiorach Muzeum znajdują się między innymi: bezcenny  zbiór dziewiętnastowiecznego stroju kobiecego z okolic Czorsztyna, stroje z Podhala, Spiszu i Orawy oraz interesujące kolekcja przedmiotów użytkowych (w tym łyżników i sprzętów pasterskich) bogato zdobionych technikami snycerskimi.

W zbiorach działu przyrodniczego znajdują się okazy flory i fauny tatrzańskiej oraz okazy geologiczne z tych gór. Wśród eksponatów najcenniejszy jest zbiór mchów zebrany przez patrona Muzeum, dra Tytusa Chałubińskiego, typowe okazy małży z rodziny Megalodontidae zebrane i opisane przez prof. Andrzeja Gaździckiego i zbiór ptaków Antoniego Kocyana.
W dziale sztuki eksponowane są liczne obrazy, rzeźby, grafika, tkaniny i rzemiosło związane z Tatrami. Wśród nich grafiki z pejzażami górskimi Leona Wyczółkowskiego i Rafała Malczewskiego. Ponadto znajdziemy tu prowokujące wyobraźnię dzieła Władysława Hasiora, a także pastelowe portrety autorstwa Witkacego. Pod wpływem góralskiej sztuki ludowej ukształtował się styl zakopiański, którego twórcą i propagatorem był Stanisław Witkiewicz. W budynku zaprojektowanym właśnie w tym stylu mieści się filia Muzeum, w której mamy niepowtarzalną okazję poznać rozwój budownictwa podhalańskiego w XIX wieku i próby uczynienia z niego stylu narodowego w I połowie XX wieku.

Gmach Główny — historia, etnografia i przyroda Podhala

Filie w Zakopanem:

Filie na Podhalu i Spiszu:

Opracowanie: Julia Czapla, Joanna Kotarba,
Licencja Creative Commons

Ten utwór jest dostępny na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 3.0 Polska.

 

Fotografia: ze zbiorów Muzeum Tatrzańskiego, © wszystkie prawa zastrzeżone

www.muzeumtatrzanskie.com.pl

ul. Krupówki 10,
34-500 Zakopane


tel. 18 201 52 05
tel. 18 201 29 35
faks 18 206 3872
strona muzeum

Godziny otwarcia

Gmach Główny
poniedziałek  — wtorek
nieczynne
środa  — sobota
9.00 — 17.00
niedziela
9.00 — 15.00

Ceny biletów

Gmach Główny normalny 7 zł ulgowy 5,50 zł
Obiekty

„Zielnik mchów tatrzańskich” Tytusa Chałubińskiego

Doktor Tytus Chałubiński (1820–1889), postać o szerokich horyzontach i wszechstronnych zainteresowaniach, wspaniały lekarz, z zamiłowania botanik, to człowiek legenda Zakopanego. Zasłużony dla kultury i nauki polskiej, otoczony powszechnym szacunkiem, w pamięci potomnych trwa przede wszystkim jako „odkrywca”, propagator walorów leczniczych i turystycznych Zakopanego, a także jako wielki przyjaciel górali i miłośnik Tatr.

Model Willi pod Jedlami

Drewniany model Domu pod Jedlami jest z całą pewnością jednym z ulubionych eksponatów publiczności odwiedzającej Muzeum Stylu Zakopiańskiego w willi Koliba. Co decyduje o jego popularności? Z pewnością kunszt wykonania i rozpalanie wyobraźni odbiorców...

Rzeźba drewniana „Chrystus Frasobliwy”

XIX-wieczna niewielkich rozmiarów rzeźba drewniana z terenu polskiego Podtatrza przedstawiająca Chrystusa Frasobliwego. Kupił ją za jedną koronę w 1914 roku, w Nowym Targu, Ksawery Prauss — zakopiański kolekcjoner. W 1920 roku podarował on swą kolekcję Muzeum Tatrzańskiemu i w ten sposób rzeźba wraz z 93 innymi obiektami etnograficznymi z Podhala trafiła do muzealnych zbiorów.

Fajka podhalańska

Fajka gliniana, okuta blachą alpakową, z drewnianym cybuchem. Zdobiona rytym i stempelkowym ornamentem geometrycznym oraz doczepionymi metalowymi kółeczkami (zbyrkadłami). Przykrywka fajki zakończona metalową, ośmioboczną, stożkowatą sterczyną (cubką), na szczycie której umieszczona jest wycięta z blachy sylwetka kogutka (kohutek). Cybuszek połączony z szyjką fajki podwójnym łańcuszkiem.

Obraz „Autoportret” Stanisława Ignacego Witkiewicza

O „jedności w wielości”, czyli o artyście i jego twarzy. Portret był i jest jednym z najczęściej podejmowanych tematów malarskich i rzeźbiarskich. Znany w starożytnym Meksyku i Peru, nieobcy był artystom w Mezopotamii, Egipcie i Chinach oraz Grecji i Rzymie. Przez lata pełnił rozmaite funkcje. Przede wszystkim ocalał od zapomnienia, był jak bursztyn, w którym na zawsze zatrzymany został wizerunek silnego władcy, pięknej kobiety, wielkiego myśliciela czy utalentowanego artysty.

Obraz na szkle „Matka Boska z Dzieciątkiem z Mariazell”

Ludowy obraz przedstawiający Matkę Boską z Dzieciątkiem wykonany jest techniką witrochromii na cienkiej i nierównej tafli szklanej, za pomocą farb olejnych. Technika ta polega na malowaniu etapami na odwrotnej stronie przezroczystego podobrazia, począwszy od nanoszenia konturów i innych szczegółów przedstawienia, przez nakładanie warstw farb przezroczystych i półprzezroczystych, następnie kryjących, a na końcu tła.

Zegar w formie góralskiego domku

Kupujemy, dostajemy, kolekcjonujemy… przedmioty tak zwanego codziennego użytku — wiernych towarzyszy naszej rzeczywistości. Staramy się otaczać tymi, które sprawiają nam przyjemność, tymi, przy których szybciej zabiło nam serce, tymi, do których poczuliśmy sympatię od pierwszego wejrzenia. Ważna jest przecież przestrzeń, która nas otacza. Uciekamy od „zwykłości” i „bylejakości”. Zawsze staramy się ją ozdabiać. Tak było również w przeszłości. W drugiej połowie XIX wieku w Anglii artyści zniechęceni do masowej, maszynowej produkcji zapoczątkowali Arts and Crafts Movement. Chcieli odrodzić to, co piękne i szlachetne w przedmiotach użytkowych. Inicjatywa spotkała się z oddźwiękiem w całej ówczesnej Europie, w tym także w Polsce.

Cucha biała podhalańska

Cucha biała — gw. cucha bioła — rodzaj tradycyjnego wierzchniego okrycia noszonego przez mężczyzn na Podhalu. Prezentowana cucha stanowiła element stroju odświętnego. Uszył ją i zapewne również ozdobił w 1966 roku Czesław Styrczula-Maśniak, uznany krawiec ludowy z Dzianisza...

Obraz na szkle „Matka Boska Ludźmierska” Władysława Walczaka-Banieckiego

Obraz na szkle Matka Boska Ludźmierska został namalowany w 1970 roku przez artystę ludowego Władysława Walczaka-Banieckiego (1934–2011) z Zakopanego. Jest to jeden z trzech jego obrazów o tej tematyce znajdujących się w zbiorach Muzeum Tatrzańskiego. Pozostałe dwa wykonał w 1967 i 1973 roku. Wszystkie zostały namalowane według jednego, samodzielnie wypracowanego przez autora schematu, powtórzonego w każdym obrazie, różnią się jedynie kolorystyką.

Dudy podhalańskie

Dudy podhalańskie — gw. koza, dudy, dudzicki, gajdy — czterogłosowy instrument z grupy aerofonów stroikowych. Składa się ze skórzanego worka stanowiącego rezerwuar powietrza potrzebnego do dęcia w piszczałki — miecha, ustnika, przez który dudziarz nadyma instrument — duhaca, piszczałki burdonowej — bąka, oraz krótkiej, potrójnej piszczałki melodyczno-burdonowej, na której dudziarz gra — gajdzicy — osadzonej w drewnianej oprawie imitującej głowę kozy.

Obraz „Portret Neny Stachurskiej” Stanisława Ignacego Witkiewicza

Miejsce akcji — Zakopane — „wioska Z.”. Czas akcji — 1929 rok, kwiecień. Bohaterowie — artysta Stanisław Ignacy Witkiewicz i jego modelka, tym razem Nena Stachurska. Nena była, obok Heleny Białynickiej-Biruli, Janiny Turowskiej-Leszczyńskiej i Eugenii Kuźnickiej-Wyszomirskiej, jedną z ulubionych modelek Witkacego. Portretował ją dziesiątki razy. Stachurska uczestniczyła również w jego artystycznych eksperymentach z narkotykami.

Rzeźba „Dudziarz grający pod kapliczką” Stanisława Wójcika

Jedną z najważniejszych instytucji w Zakopanem była Szkoła Przemysłu Drzewnego. Założona z inicjatywy Towarzystwa Tatrzańskiego w 1876 roku jako szkoła snycerska „dla wspomożenia ubogiej ludności góralskiej i dla popierania przemysłu miejscowego”, z upływem lat stała się ważnym punktem na kulturalnej mapie Zakopanego, ponieważ wykształciła wielu artystów, którzy wnieśli ogromny wkład w jego sztukę.

Łyżnik podhalański

Łyżnik — niewielka, wąska, drewniana półeczka z otworami na łyżki, osłonięta od frontu listewką zdobioną ornamentem rzeźbiarskim, służąca do przechowywania łyżek; zawieszana na ścianie izby. Pochodzi z kolekcji Józefa Lesieckiego, tworzonej w Zakopanem w latach 1912–1914, w zbiorach Muzeum Tatrzańskiego znajduje się od 1920 roku.

Gorset sukienny podhalański

Gorset — element tradycyjnego ubioru kobiecego na Podhalu — wykonany z samodziałowego sukna koloru brązowego, z charakterystycznym trójkątnym zębem, tak zwanym szczytkiem, wykrojonym pośrodku górnej części przodów i pleców. Gorset pochodzi z podhalańskiej wsi Dzianisz leżącej na północ od Zakopanego. Tu w latach 1887–1893 góral o nazwisku Styrczula sprzedał go małżeństwu kolekcjonerów — Marii i Bronisławowi Dembowskim. W ten sposób prezentowany przedmiot wszedł w skład jednej z największych i najciekawszych XIX-wiecznych kolekcji etnograficznych z Podhala. W 1922 roku zbiór ten, drogą zapisu, stał się własnością Muzeum Tatrzańskiego im. Dra Tytusa Chałubińskiego w Zakopanem.

Obraz „Blansz i róż” Tadeusza Brzozowskiego

Można śmiało zaryzykować tezę, że słynna „wioska Z.” od zawsze była kojarzona jako miejsce, gdzie w niespotykanej wprost gęstości występuje gatunek człowieka określany mianem artysty. Na pytanie: „Z kim kojarzy ci się Zakopane?” większość respondentów odpowiada, że z… Witkacym.

Obraz „Karykatura Jacka Malczewskiego” Kazimierza Sichulskiego

Zakopane, położone u podnóża Tatr, otoczone malowniczym widokiem, było prawdziwym rajem dla wszelkiej maści artystów. Poza inspiracjami, na które natykali się co krok, mogli tu zaznać również prawdziwej swobody twórczej i intelektualnej. Tu nie sięgały macki cenzury zaborców, można więc było bez większych przeszkód formułować i wyrażać swoje myśli. Nie dziwi zatem fakt, iż kiedy rozpoczęła się I wojna światowa mała wioska pod Giewontem stała się schronieniem dla wielu, którzy uciekali przed wojenną pożogą.

Obraz „Portret kobiety” Stanisława Ignacego Witkiewicza

O kobiecie i innych demonach. W kolekcji sztuki Muzeum Tatrzańskiego znajduje się kilkadziesiąt prac Stanisława Ignacego Witkiewicza — Witkacego. Są to pejzaże, rysunki, a także portrety. Pośród prac przedstawiających między innymi Nenę Stachurską, Bronisławę Włodarską, Janinę Turowską-Leszczyńską, Józefa Fedorowicza znajdują się również dwa wizerunki nieznanej z imienia i nazwiska damy.

Opasek podhalański

Opasek — gw. oposek — góralski, skórzany, ozdobny, szeroki trzos, zapinany na kilka metalowych klamer. Przedmiot pochodzi z podhalańskiej wioski Ząb (do 1965 roku nazwa wioski brzmiała Zubsuche). Wykonany został prawdopodobnie w wieku XIX, lecz jego wytwórca, miejsce wykonania i czas ostatniego użytkowania nie są znane. W 1961 roku został zakupiony do zbiorów etnograficznych Muzeum Tatrzańskiego im. Dra Tytusa Chałubińskiego w Zakopanem.

Kapliczka ze sceną Naigrywania z Chrystusa

Kapliczka typu szafkowego przeznaczona do zawieszania, z trzema figurami przedstawionymi w scenie Naigrywania z Chrystusa. Kapliczka pochodzi z Podhala. Brak informacji na temat jej wykonawcy, czasu jej wytworzenia i dokładnego miejsca pochodzenia. W latach 1887–1893 zakupili ją do swej kolekcji...

Rzeźba drewniana „Góral”

Rzeźba drewniana, pełna, przedstawiająca postać męską ubraną w strój ludowy przypominający ubiór górali podhalańskich z drugiej połowy XIX wieku. Do zbiorów Muzeum Tatrzańskiego została zakupiona w latach 90. XX wieku. Brak informacji na temat jej autora oraz miejsca i czasu wykonania.

Ostatnie komentarze:

Dodaj komentarz: