Muzeum Okręgowe w Tarnowie prezentuje bogatą i zróżnicowaną kulturę Tarnowa i jego okolic. Historia regionu związana jest z wielkim rodem magnackim Sanguszków, drobną szlachtą i społecznością chłopską. Zbiory muzealne prezentowane są w dziewięciu placówkach i oddziałach.
W jednym z nich — Muzeum Etnograficznym — znajduje się pierwsza i jak dotąd jedyna w Polsce wystawa stała poświęcona kulturze i historii Romów. Wśród eksponatów można oglądać, między innymi, stroje cygańskie oraz oryginalne wozy cygańskie. Filią Muzeum Etnograficznego jest Zagroda Felicji Curyłowej w Zalipiu, słynąca z charakterystycznego malarstwa ludowego. Można tu zobaczyć między innymi wnętrze dawnego domu malarki ozdobione przez nią kwiatowymi motywami, wycinankami i malowankami na papierze.

Oddziały:
Gmach Główny / Siedziba — wystawy czasowe i historyczne
Muzeum Etnograficzne — historia i kultura Romów
Ratusz — dzieła sztuki ze zbiorów książąt Sanguszków
Zamek w Dębnie — wyposażenie wnętrz zamkowych
Muzeum Wincentego Witosa w Wierzchosławicach — biografia działacza ludowego w jego domu rodzinnym
Dwór w Dołędze — tradycyjny szlachecki dwór galicyjski
Muzeum Pamiątek po Janie Matejce w Nowym Wiśniczu — rysunki i notatki przechowywane w domu krewnych artysty
Zagroda Felicji Curyłowej w Zalipiu — malarstwo zalipiańskie
Izba Pamięci Światowego Związku Żołnierzy Armii Krajowej — działalność partyzancka żołnierzy AK podczas II wojny światowej

Opracowanie: Julia Czapla, Joanna Kotarba, CC-BY 3.0 PL

Fotografia: Marek Antoniusz Święch, arch. MIK (2014), CC-BY 3.0 PL

www.muzeum.tarnow.pl

Zabytek Małopolskich Dni Dziedzictwa Kulturowego / III edycja 2001

Rynek 3,
33-100 Tarnów


tel. 14 621 21 49
tel. 14 639 08 64
faks 14 639 08 65
strona muzeum

Godziny otwarcia

Siedziba (Rynek 3, Tarnów)
poniedziałek
nieczynne
wtorek
9.00 — 15.00
środa
9.00 — 15.00
czwartek
9.00 — 17.00
piątek
9.00 — 15.00
sobota
nieczynne
niedziela
10.00 — 14.00

Ceny biletów

normalny 8 zł ulgowy 5 zł rodzinny 16 zł karnet normalny 16 zł karnet ulgowy 10 zł niedziela — wstęp wolny na wystawy stałe

Zegar szafkowy typu podłogowego

Jeden z dwóch bliźniaczych zegarów szafkowo-podłogowych zdobiony imitacją zielonej laki dalekowschodniej pochodzi z wyposażenia zamku w Podhorcach pierwotnie należącego do Rzewuskich, następnie zakupionego wraz z wyposażeniem przez rodzinę Sanguszków.

Świecznik chanukowy w stylu modernistycznym

Chanuka to trwające osiem dni żydowskie święto świateł, w sensie historycznym upamiętniające zwycięskie powstanie Machabeuszy przeciwko Grekom, za czasów panowania Antiocha IV Epifanesa, w sensie etycznym zaś stanowiące upamiętnienie ocalenia judaizmu, w II wieku p.n.e. jedynej istniejącej religii monoteistycznej opartej na spójnym systemie wartości moralnych.

Rzeźba drewniana „Chrystus Frasobliwy”

Chrystus Frasobliwy — drewniana, polichromowana rzeźba nieznanego autora z drugiej połowy XIX wieku, pochodząca ze wsi Borowa w powiecie tarnowskim z przydrożnej kapliczki skrzynkowej na krzyżu.

Zegar stołowy typu „kaflak”

Wynalezione w XV wieku zegary sprężynowe z czasem zaczęto udoskonalać. Stopniowo stawały się one coraz mniejsze, aż na początku XVI wieku posiadały taki rozmiar, że można było stawiać je na stole. Jednym z popularnych typów takich zegarów były czasomierze horyzontalne, których mechanizm umieszczony był w wielobocznej, płaskiej oprawie, z poziomą tarczą od góry. Kształt obudowy kojarzący się z formą ceramicznych kafli piecowych spowodował, że zegary te nazwano „kaflakami”, „kaflowymi” lub po prostu „kaflami” czy „kafelkami”.

Puchar ozdobny — roztruchan

Srebrne naczynia przechowywane i gromadzone w staropolskich dworach oprócz użytkowych pełniły także funkcje reprezentacyjne. Istniała również osobna grupa naczyń o charakterze przede wszystkim dekoracyjnym, których oryginalna, wyszukana forma, doskonałość kompozycji oraz użyte do wytworzenia materiały miały przede wszystkim olśniewać i wzbudzać zachwyt gości.

Waza na zupę (teryna) z monogramem księcia Eustachego Erazma Sanguszki

Zestawy naczyń kompletowane były początkowo z przedmiotów wykonywanych w różnych miejscach, czasie i stylu. Dopiero w XVII i XVIII wieku zaczęły się pojawiać jednolicie dekorowane zastawy, zwane dziś serwisami. Aż do początku XIX wieku nie istniały także ścisłe reguły określające, jakie naczynia powinny wchodzić w skład takiego kompletu — zestawiano je zatem zgodnie z aktualną modą lub indywidualnymi upodobaniami zamawiającego.

Dzban Rady Miasta Tarnowa

Wśród przechowywanych w zbiorach Muzeum Okręgowego w Tarnowie pamiątek po dawnych władzach miejskich wyjątkowe miejsce zajmuje zespół trzech identycznych dzbanów cynowych. Naczynia te powstały w Gdańsku w 1639 roku, prawdopodobnie w warsztacie konwisarskim mistrza Assmusa Viriana.

Sekretarzyk w typie „stipo (studiolo, scrigno) a bambocci”, ze stolikiem

Sekretarzyki w typie stipo występowały zasadniczo w dwóch formach: większej — złożonej z dwóch szafek nastawionych jedna na drugą, gdzie dolna część była wyposażona w dwuskrzydłowe drzwiczki oraz przeważnie szuflady pod płytą, natomiast w górnej części zamocowana była ruchoma przednia ścianka opuszczana do poziomu, stanowiąc płytę do pisania. Druga forma sekretarzyków stipo, mniejsza, nieco wcześniejsza, miała postać nastawy na inne meble — przeważnie stoły — i była pozbawiona przedniej ścianki.

Obesłanie cechu wielkiego (zespolonego) w Tarnowie

Jednymi z charakterystycznych przedmiotów, jakie funkcjonowały w życiu cechowym, były obesłania — znaki służące do uwierzytelnienia przekazywanej wiadomości. Obesłaniem posługiwał się posłaniec, kiedy miał przekazać komunikat od starszyzny cechowej pozostałym członkom korporacji. Informowano o wszelkich ważnych dla cechu sprawach: zebraniach, pogrzebach, uroczystościach i tym podobnych, a obesłanie pełniło funkcję podobną do współczesnej legitymacji.

Wazka typu „kantharos”

W tarnowskiej kolekcji Korca liczącej 450 pozycji inwentarzowych na szczególną uwagę zasługuje wazka typu kantharos. Wazki tego typu pełniły funkcje dekoracyjne i produkowano je z okazji rocznic lub innych okoliczności. Doskonała jakość wyrobu, elegancja formy i dekoracji świadczą o wysokim poziomie manufaktury w pierwszym 20-leciu XIX wieku. W polskich zbiorach muzealnych podobna wazka znajduje się w kolekcji Muzeum Narodowego w Warszawie.

Rzeźba „Popiersie Romana Damiana Sanguszki” Antoniego Madeyskiego

W kolekcji tej znajduje się rzeźba przedstawiająca w popiersiu wizerunek Romana Damiana Sanguszki (1832–1917). Roman Damian był najstarszym synem Władysława i Izabeli z Lubomirskich, ordynatem zasławskim — dziedzicem dóbr rodowych na Wołyniu. Zarządzał dobrami sławuckimi i słynną stadniną koni w Chrestówce.

Obraz „Portret młodej Holenderki”

Portrety książąt Sanguszków, jednego z najzamożniejszych i wpływowych rodów dawnej Rzeczpospolitej, oraz członków ich najbliższej rodziny tworzą liczną grupę w zbiorach tarnowskiego muzeum. Stanowiły one wyposażenie i ozdobę wnętrz pałacowych wielu książęcych rezydencji. Prezentowany portret pochodzi ze Sławuty, leżącej nad Horyniem, jedną z głównych rzek Wołynia (Ukraina).

Rzeźba „Studium portretowe” Henryka Hochmana

Rzeźba wykonana po 1900 roku przez artystę rzeźbiarza Henryka Hochmana, absolwenta krakowskiej Akademii Sztuk Pięknych, ucznia Felicjana Cynka, Konstantego Laszczki. Dalszą naukę Hochman kontynuował w pracowni Auguste’a Rodina w Paryżu.

Wóz cygański

Wśród barwnej ekspozycji poświęconej historii i kulturze Romów/Cyganów najszybciej zwracają na siebie uwagę eksponowane na dziedzińcu Muzeum Etnograficznego kolorowe wozy. Utrwalone w polskim pejzażu pierwszej połowy XX wieku oraz w polskiej kulturze popularnej dzięki piosence Maryli Rodowicz, stanowią ciekawą pamiątkę tułaczego, prawdziwie „cygańskiego życia”.

Rzeźba „Postać męska” Jana Wnęka

Rzeźba Postać męska została wykonana z drewna, na którym widoczna jest zachowana szczątkowo polichromia. Figurę wykonał ok. 1850 roku — Jana Wnęk (1828–1869) z Odporyszowa, który był cieślą, rzeźbiarzem samoukiem i genialnym konstruktorem (między innymi maszyny latającej).

Rzeźba „Grób Sikorskiego” Juliana Stręka

Rzeźba Grób Sikorskiego wykonana w 1987 roku przez Juliana Stręka z Pustkowa-Rudki koło Dębicy, jednego z niedawno odkrytych, czołowych polskich twórców naiwnych. Jest to wielopostaciowa, wieloelementowa kompozycja pełnoplastyczna z drewna sosnowego, polichromowanego olejno z dominantą...

Kufel z pokrywą

Złotnictwo europejskie pomiędzy XVI a XVIII wiekiem osiągnęło niespotykany wcześniej poziom artystyczny i techniczny, co było w bardzo dużym stopniu zasługą niemieckich mistrzów, działających przede wszystkim w największym ośrodku złotniczym — Augsburgu.

Czasza dacka

Naczynie gliniane, barwy popielatej, toczone na kole garncarskim. Naczynie ma formę płytkiego pucharu czy patery na pustej nóżce. Zachowało się w całości, nieliczne braki uzupełnione zostały gipsem. Analiza formy i sposobu wykonania naczynia oraz istniejące analogie wskazują na to, że czaszę...

Siekierka z tulejką

Zdobiona siekierka z tulejką i uszkiem znaleziona w latach 70. ubiegłego wieku na polu w Gorzycach koło Żabna. Uszko miało walor użytkowy, służyło do przymocowania siekierki do zagiętego pod kątem prostym i wchodzącego w tulejkę trzonka. Na trzonki wybierano kawałki drewna, które w sposób naturalny były wygięte.

Rękopis „Przywilej Stanisława Koniecpolskiego dla Żydów Tarnowskich” z pieczęcią

Osadnictwo żydowskie w Polsce rozpoczęło się w okresie piastowskim, a nasiliło w wiekach XIV–XVI. Żydzi początkowo osiedlali się w większych miastach, poszukując lepszych warunków do życia. W Tarnowie pierwsi Żydzi pojawili się w połowie XV wieku, dowodem na to jest wzmianka o Żydzie Kalefie, która znajduje się w lwowskich aktach sądowych z 1445 roku.