Muzeum Okręgowe w Tarnowie prezentuje bogatą i zróżnicowaną kulturę Tarnowa i jego okolic. Historia regionu związana jest z wielkim rodem magnackim Sanguszków, drobną szlachtą i społecznością chłopską. Zbiory muzealne prezentowane są w dziewięciu placówkach i oddziałach.
W jednym z nich — Muzeum Etnograficznym — znajduje się pierwsza i jak dotąd jedyna w Polsce wystawa stała poświęcona kulturze i historii Romów. Wśród eksponatów można oglądać, między innymi, stroje cygańskie oraz oryginalne wozy cygańskie. Filią Muzeum Etnograficznego jest Zagroda Felicji Curyłowej w Zalipiu, słynąca z charakterystycznego malarstwa ludowego. Można tu zobaczyć między innymi wnętrze dawnego domu malarki ozdobione przez nią kwiatowymi motywami, wycinankami i malowankami na papierze.

Oddziały:
Gmach Główny / Siedziba — wystawy czasowe i historyczne
Muzeum Etnograficzne — historia i kultura Romów
Ratusz — dzieła sztuki ze zbiorów książąt Sanguszków
Zamek w Dębnie — wyposażenie wnętrz zamkowych
Muzeum Wincentego Witosa w Wierzchosławicach — biografia działacza ludowego w jego domu rodzinnym
Dwór w Dołędze — tradycyjny szlachecki dwór galicyjski
Muzeum Pamiątek po Janie Matejce w Nowym Wiśniczu — rysunki i notatki przechowywane w domu krewnych artysty
Zagroda Felicji Curyłowej w Zalipiu — malarstwo zalipiańskie
Izba Pamięci Światowego Związku Żołnierzy Armii Krajowej — działalność partyzancka żołnierzy AK podczas II wojny światowej

Opracowanie: Julia Czapla, Joanna Kotarba,
Licencja Creative Commons

Ten utwór jest dostępny na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 3.0 Polska.

Fotografia: Marek Antoniusz Święch, arch. MIK (2014),
Licencja Creative Commons

Ten utwór jest dostępny na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 3.0 Polska.

www.muzeum.tarnow.pl

Zabytek Małopolskich Dni Dziedzictwa Kulturowego / III edycja 2001

Rynek 3,
33-100 Tarnów


tel. 14 621 21 49
tel. 14 639 08 64
faks 14 639 08 65
strona muzeum

Godziny otwarcia

Siedziba (Rynek 3, Tarnów)
poniedziałek
nieczynne
wtorek
9.00 — 15.00
środa
9.00 — 15.00
czwartek
9.00 — 17.00
piątek
9.00 — 15.00
sobota
nieczynne
niedziela
10.00 — 14.00

Ceny biletów

normalny 8 zł ulgowy 5 zł rodzinny 16 zł karnet normalny 16 zł karnet ulgowy 10 zł niedziela — wstęp wolny na wystawy stałe

Siekierka z tulejką

Zdobiona siekierka z tulejką i uszkiem znaleziona w latach 70. ubiegłego wieku na polu w Gorzycach koło Żabna. Uszko miało walor użytkowy, służyło do przymocowania siekierki do zagiętego pod kątem prostym i wchodzącego w tulejkę trzonka. Na trzonki wybierano kawałki drewna, które w sposób naturalny były wygięte.

Zegar stołowy typu „kaflak”

Wynalezione w XV wieku zegary sprężynowe z czasem zaczęto udoskonalać. Stopniowo stawały się one coraz mniejsze, aż na początku XVI wieku posiadały taki rozmiar, że można było stawiać je na stole. Jednym z popularnych typów takich zegarów były czasomierze horyzontalne, których mechanizm umieszczony był w wielobocznej, płaskiej oprawie, z poziomą tarczą od góry. Kształt obudowy kojarzący się z formą ceramicznych kafli piecowych spowodował, że zegary te nazwano „kaflakami”, „kaflowymi” lub po prostu „kaflami” czy „kafelkami”.

Dokument z pieczęcią Jana hetmana Tarnowskiego

Wydany w Wiewiórce, wypoczynkowej rezydencji Tarnowskich. Pergamin zapisany w języku łacińskim. Na sznurze barwy oliwkowej zawieszona pieczęć rycerska Jana Tarnowskiego, okrągła, z czerwonego wosku, w misce woskowej naturalnej barwy, z wyobrażeniem herbu Leliwa, który do dzisiaj funkcjonuje jako symbol Tarnowa, z legendą „IOANNIS COMES IN TARNOW”.

Rzeźba „Popiersie Romana Damiana Sanguszki” Antoniego Madeyskiego

W kolekcji tej znajduje się rzeźba przedstawiająca w popiersiu wizerunek Romana Damiana Sanguszki (1832–1917). Roman Damian był najstarszym synem Władysława i Izabeli z Lubomirskich, ordynatem zasławskim — dziedzicem dóbr rodowych na Wołyniu. Zarządzał dobrami sławuckimi i słynną stadniną koni w Chrestówce.

Dzban Rady Miasta Tarnowa

Wśród przechowywanych w zbiorach Muzeum Okręgowego w Tarnowie pamiątek po dawnych władzach miejskich wyjątkowe miejsce zajmuje zespół trzech identycznych dzbanów cynowych. Naczynia te powstały w Gdańsku w 1639 roku, prawdopodobnie w warsztacie konwisarskim mistrza Assmusa Viriana.

Wóz cygański

Wśród barwnej ekspozycji poświęconej historii i kulturze Romów/Cyganów najszybciej zwracają na siebie uwagę eksponowane na dziedzińcu Muzeum Etnograficznego kolorowe wozy. Utrwalone w polskim pejzażu pierwszej połowy XX wieku oraz w polskiej kulturze popularnej dzięki piosence Maryli Rodowicz, stanowią ciekawą pamiątkę tułaczego, prawdziwie „cygańskiego życia”.

Obesłanie cechu wielkiego (zespolonego) w Tarnowie

Jednymi z charakterystycznych przedmiotów, jakie funkcjonowały w życiu cechowym, były obesłania — znaki służące do uwierzytelnienia przekazywanej wiadomości. Obesłaniem posługiwał się posłaniec, kiedy miał przekazać komunikat od starszyzny cechowej pozostałym członkom korporacji. Informowano o wszelkich ważnych dla cechu sprawach: zebraniach, pogrzebach, uroczystościach i tym podobnych, a obesłanie pełniło funkcję podobną do współczesnej legitymacji.

Waza na zupę (teryna) z monogramem księcia Eustachego Erazma Sanguszki

Zestawy naczyń kompletowane były początkowo z przedmiotów wykonywanych w różnych miejscach, czasie i stylu. Dopiero w XVII i XVIII wieku zaczęły się pojawiać jednolicie dekorowane zastawy, zwane dziś serwisami. Aż do początku XIX wieku nie istniały także ścisłe reguły określające, jakie naczynia powinny wchodzić w skład takiego kompletu — zestawiano je zatem zgodnie z aktualną modą lub indywidualnymi upodobaniami zamawiającego.

Puchar „Corda Fidelium”

Tło kulturowe epoki w przypadku tarnowskiej kolekcji znajduje swe odpowiedniki w kulturze sarmackiej, charakteryzującej się potrzebą prezentacji zamożności i bogactwa właściciela. Prym szlachty i magnaterii posiadającej w XVIII wieku olbrzymie latyfundia i przywileje wpływał na rozwój i uprzemysłowienie kraju, a także na potrzebę prezentowania majątku i pozycji społecznej.

Puchar ozdobny — roztruchan

Srebrne naczynia przechowywane i gromadzone w staropolskich dworach oprócz użytkowych pełniły także funkcje reprezentacyjne. Istniała również osobna grupa naczyń o charakterze przede wszystkim dekoracyjnym, których oryginalna, wyszukana forma, doskonałość kompozycji oraz użyte do wytworzenia materiały miały przede wszystkim olśniewać i wzbudzać zachwyt gości.

Sekretarzyk w typie „stipo (studiolo, scrigno) a bambocci”, ze stolikiem

Sekretarzyki w typie stipo występowały zasadniczo w dwóch formach: większej — złożonej z dwóch szafek nastawionych jedna na drugą, gdzie dolna część była wyposażona w dwuskrzydłowe drzwiczki oraz przeważnie szuflady pod płytą, natomiast w górnej części zamocowana była ruchoma przednia ścianka opuszczana do poziomu, stanowiąc płytę do pisania. Druga forma sekretarzyków stipo, mniejsza, nieco wcześniejsza, miała postać nastawy na inne meble — przeważnie stoły — i była pozbawiona przedniej ścianki.

Rzeźba „Postać męska” Jana Wnęka

Rzeźba Postać męska została wykonana z drewna, na którym widoczna jest zachowana szczątkowo polichromia. Figurę wykonał ok. 1850 roku — Jana Wnęk (1828–1869) z Odporyszowa, który był cieślą, rzeźbiarzem samoukiem i genialnym konstruktorem (między innymi maszyny latającej).

Rzeźba „Studium portretowe” Henryka Hochmana

Rzeźba wykonana po 1900 roku przez artystę rzeźbiarza Henryka Hochmana, absolwenta krakowskiej Akademii Sztuk Pięknych, ucznia Felicjana Cynka, Konstantego Laszczki. Dalszą naukę Hochman kontynuował w pracowni Auguste’a Rodina w Paryżu.

Rzeźba „Grób Sikorskiego” Juliana Stręka

Rzeźba Grób Sikorskiego wykonana w 1987 roku przez Juliana Stręka z Pustkowa-Rudki koło Dębicy, jednego z niedawno odkrytych, czołowych polskich twórców naiwnych. Jest to wielopostaciowa, wieloelementowa kompozycja pełnoplastyczna z drewna sosnowego, polichromowanego olejno z dominantą...

Arkebuz myśliwski po Janie Klemensie Branickim, hetmanie wielkim koronnym

Prezentowany eksponat to arkebuz myśliwski z zamkiem kołowym po Janie Klemensie Branickim (1689–1771), hetmanie wielkim koronnym. Dawne polowania, stanowiące elitarną rozrywkę najwyższych warstw społeczeństwa, wymagały odpowiedniej oprawy, którą tworzyła między innymi luksusowa broń palna. Broń taką wykonywano najczęściej...

Obraz „Portret młodej Holenderki”

Portrety książąt Sanguszków, jednego z najzamożniejszych i wpływowych rodów dawnej Rzeczpospolitej, oraz członków ich najbliższej rodziny tworzą liczną grupę w zbiorach tarnowskiego muzeum. Stanowiły one wyposażenie i ozdobę wnętrz pałacowych wielu książęcych rezydencji. Prezentowany portret pochodzi ze Sławuty, leżącej nad Horyniem, jedną z głównych rzek Wołynia (Ukraina).

Obraz „Portret Karoliny Radziwiłłowej”

Portret przedstawia Teresę Karolinę Radziwiłłową, córkę hetmana wielkiego koronnego Wacława Rzewuskiego i Anny z Lubomirskich. Od 1764 roku była żoną Karola Stanisława Radziwiłła, wojewody wileńskiego, popularnie zwanego „Panie Kochanku”. Rozwiedziona w 1781 roku, powtórnie wyszła za mąż za Feliksa Chobrzyńskiego.

Obraz „Portret Seweryna Józefa Rzewuskiego” Jacka Olesińskiego

Portret przedstawia Seweryna Józefa Rzewuskiego herbu Krzywda, syna Stanisława Mateusza, hetmana wielkiego koronnego, starszego brata hetmana Wacława Rzewuskiego, i Ludwiki z Kunickich. Seweryn Józef Rzewuski odziedziczył zamek w Olesku; pełnił funkcje rotmistrza chorągwi pancernej, podczaszego koronnego i referendarza wielkiego koronnego. W 1751 roku otrzymał Order Orła Białego.

Obraz „Portret Klementyny z Sanguszków Ostrowskiej” Vincenza Camuccini

Portret Klementyny z książąt Sanguszków hrabiny Ostrowskiej (1786–1841) powstał około 1822 roku. Autorem jest Vincenzo Camuccini, sławny włoski artysta, profesor Akademii Świętego Łukasza w Rzymie. Pochodzi z pałacu książąt Sanguszków w Gumniskach, gdzie wśród bogatych zbiorów dzieł sztuki znajdowała się również kolekcja portretów rodzinnych.

Obraz „Portret Jana Sobieskiego”

Portret przedstawia Jana Sobieskiego (1629–1696), herbu Janina, syna Jakuba kasztelana krakowskiego i Teofilii z Daniłowiczów. Jest to jeden z nielicznych wizerunków Sobieskiego, hetmana wielkiego koronnego (1668), zanim został wybrany na króla Polski w 1674 roku.