Muzeum Okręgowe w Tarnowie prezentuje bogatą i zróżnicowaną kulturę Tarnowa i jego okolic. Historia regionu związana jest z wielkim rodem magnackim Sanguszków, drobną szlachtą i społecznością chłopską. Zbiory muzealne prezentowane są w dziewięciu placówkach i oddziałach.
W jednym z nich — Muzeum Etnograficznym — znajduje się pierwsza i jak dotąd jedyna w Polsce wystawa stała poświęcona kulturze i historii Romów. Wśród eksponatów można oglądać, między innymi, stroje cygańskie oraz oryginalne wozy cygańskie. Filią Muzeum Etnograficznego jest Zagroda Felicji Curyłowej w Zalipiu, słynąca z charakterystycznego malarstwa ludowego. Można tu zobaczyć między innymi wnętrze dawnego domu malarki ozdobione przez nią kwiatowymi motywami, wycinankami i malowankami na papierze.

Oddziały:
Gmach Główny / Siedziba — wystawy czasowe i historyczne
Muzeum Etnograficzne — historia i kultura Romów
Ratusz — dzieła sztuki ze zbiorów książąt Sanguszków
Zamek w Dębnie — wyposażenie wnętrz zamkowych
Muzeum Wincentego Witosa w Wierzchosławicach — biografia działacza ludowego w jego domu rodzinnym
Dwór w Dołędze — tradycyjny szlachecki dwór galicyjski
Muzeum Pamiątek po Janie Matejce w Nowym Wiśniczu — rysunki i notatki przechowywane w domu krewnych artysty
Zagroda Felicji Curyłowej w Zalipiu — malarstwo zalipiańskie
Izba Pamięci Światowego Związku Żołnierzy Armii Krajowej — działalność partyzancka żołnierzy AK podczas II wojny światowej

Opracowanie: Julia Czapla, Joanna Kotarba,
Licencja Creative Commons

Ten utwór jest dostępny na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 3.0 Polska.

Fotografia: Marek Antoniusz Święch, arch. MIK (2014),
Licencja Creative Commons

Ten utwór jest dostępny na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 3.0 Polska.

www.muzeum.tarnow.pl

Zabytek Małopolskich Dni Dziedzictwa Kulturowego / III edycja 2001

Rynek 3,
33-100 Tarnów


tel. 14 621 21 49
tel. 14 639 08 64
faks 14 639 08 65
strona muzeum

Godziny otwarcia

Siedziba (Rynek 3, Tarnów)
poniedziałek
nieczynne
wtorek
9.00 — 15.00
środa
9.00 — 15.00
czwartek
9.00 — 17.00
piątek
9.00 — 15.00
sobota
nieczynne
niedziela
10.00 — 14.00

Ceny biletów

normalny 8 zł ulgowy 5 zł rodzinny 16 zł karnet normalny 16 zł karnet ulgowy 10 zł niedziela — wstęp wolny na wystawy stałe

Rzeźba „Popiersie Romana Damiana Sanguszki” Antoniego Madeyskiego

W kolekcji tej znajduje się rzeźba przedstawiająca w popiersiu wizerunek Romana Damiana Sanguszki (1832–1917). Roman Damian był najstarszym synem Władysława i Izabeli z Lubomirskich, ordynatem zasławskim — dziedzicem dóbr rodowych na Wołyniu. Zarządzał dobrami sławuckimi i słynną stadniną koni w Chrestówce.

Kielich z przedstawieniem Orfeusza

Dekoracja rytowana na czaszy pucharu ukazuje mitologiczną scenę przedstawiającą Orfeusza siedzącego pod drzewem, grającego na lirze, w otoczeniu zwierząt. Po drugiej stronie napis: „Orphus gra zapewnie z drzewem y zwierzami”. Pisownia z błędami pozwala powiązać ten obiekt z saskimi rytownikami z rodziny Heinzów, pracującymi w tym okresie w radziwiłłowskiej hucie szkła w Nalibokach.

Waza na zupę (teryna) z monogramem księcia Eustachego Erazma Sanguszki

Zestawy naczyń kompletowane były początkowo z przedmiotów wykonywanych w różnych miejscach, czasie i stylu. Dopiero w XVII i XVIII wieku zaczęły się pojawiać jednolicie dekorowane zastawy, zwane dziś serwisami. Aż do początku XIX wieku nie istniały także ścisłe reguły określające, jakie naczynia powinny wchodzić w skład takiego kompletu — zestawiano je zatem zgodnie z aktualną modą lub indywidualnymi upodobaniami zamawiającego.

Puchar ozdobny — roztruchan

Srebrne naczynia przechowywane i gromadzone w staropolskich dworach oprócz użytkowych pełniły także funkcje reprezentacyjne. Istniała również osobna grupa naczyń o charakterze przede wszystkim dekoracyjnym, których oryginalna, wyszukana forma, doskonałość kompozycji oraz użyte do wytworzenia materiały miały przede wszystkim olśniewać i wzbudzać zachwyt gości.

Obesłanie cechu wielkiego (zespolonego) w Tarnowie

Jednymi z charakterystycznych przedmiotów, jakie funkcjonowały w życiu cechowym, były obesłania — znaki służące do uwierzytelnienia przekazywanej wiadomości. Obesłaniem posługiwał się posłaniec, kiedy miał przekazać komunikat od starszyzny cechowej pozostałym członkom korporacji. Informowano o wszelkich ważnych dla cechu sprawach: zebraniach, pogrzebach, uroczystościach i tym podobnych, a obesłanie pełniło funkcję podobną do współczesnej legitymacji.

Arkebuz myśliwski po Janie Klemensie Branickim, hetmanie wielkim koronnym

Prezentowany eksponat to arkebuz myśliwski z zamkiem kołowym po Janie Klemensie Branickim (1689–1771), hetmanie wielkim koronnym. Dawne polowania, stanowiące elitarną rozrywkę najwyższych warstw społeczeństwa, wymagały odpowiedniej oprawy, którą tworzyła między innymi luksusowa broń palna. Broń taką wykonywano najczęściej...

Obraz „Portret Teresy z Czartoryskich Lubomirskiej” Élizabeth Louise Vigée-Lebrun

Ozdobą pałacu sławuckiego był niewielkich wymiarów pastelowy portret ukazujący pełną wdzięku kilkunastoletnią dziewczynę. Przedstawia Teresę z Czartoryskich, córkę Józefa Klemensa, założyciela manufaktury porcelany w Korcu. Matką dziewczyny była słynąca z urody księżna Dorota z Jabłonowskich.

Obraz „Portret Karoliny Radziwiłłowej”

Portret przedstawia Teresę Karolinę Radziwiłłową, córkę hetmana wielkiego koronnego Wacława Rzewuskiego i Anny z Lubomirskich. Od 1764 roku była żoną Karola Stanisława Radziwiłła, wojewody wileńskiego, popularnie zwanego „Panie Kochanku”. Rozwiedziona w 1781 roku, powtórnie wyszła za mąż za Feliksa Chobrzyńskiego.

Obraz „Portret Łukasza Węglińskiego”

Niewielkich rozmiarów kameralny wizerunek należy do najlepszych portretów ukazujących znakomitą charakterystykę postaci polskiego szlachcica. Ogorzała twarz człowieka obdarzonego ogromnym temperamentem, o wyrazistym nosie, błyszczących żywych oczach niepozbawiona jest inteligencji.

Obraz „Portret Seweryna Józefa Rzewuskiego” Jacka Olesińskiego

Portret przedstawia Seweryna Józefa Rzewuskiego herbu Krzywda, syna Stanisława Mateusza, hetmana wielkiego koronnego, starszego brata hetmana Wacława Rzewuskiego, i Ludwiki z Kunickich. Seweryn Józef Rzewuski odziedziczył zamek w Olesku; pełnił funkcje rotmistrza chorągwi pancernej, podczaszego koronnego i referendarza wielkiego koronnego. W 1751 roku otrzymał Order Orła Białego.

Obraz „Portret Kazimierza Boreyki”

Kazimierz Boreyko to kolejna ciekawa postać z barwnego korowodu typów szlacheckich galerii podhoreckiej. Przedstawiony na portrecie szlachcic był synem Jana, starosty pobersztyńskiego, i Katarzyny z Terleckich. W dawnej Rzeczypospolitej piastował liczne urzędy. Był porucznikiem chorągwi...

Obraz „Portret Jana Sobieskiego”

Portret przedstawia Jana Sobieskiego (1629–1696), herbu Janina, syna Jakuba kasztelana krakowskiego i Teofilii z Daniłowiczów. Jest to jeden z nielicznych wizerunków Sobieskiego, hetmana wielkiego koronnego (1668), zanim został wybrany na króla Polski w 1674 roku.

Obraz „Portret młodej Holenderki”

Portrety książąt Sanguszków, jednego z najzamożniejszych i wpływowych rodów dawnej Rzeczpospolitej, oraz członków ich najbliższej rodziny tworzą liczną grupę w zbiorach tarnowskiego muzeum. Stanowiły one wyposażenie i ozdobę wnętrz pałacowych wielu książęcych rezydencji. Prezentowany portret pochodzi ze Sławuty, leżącej nad Horyniem, jedną z głównych rzek Wołynia (Ukraina).

Obraz „Portret Klementyny z Sanguszków Ostrowskiej” Vincenza Camuccini

Portret Klementyny z książąt Sanguszków hrabiny Ostrowskiej (1786–1841) powstał około 1822 roku. Autorem jest Vincenzo Camuccini, sławny włoski artysta, profesor Akademii Świętego Łukasza w Rzymie. Pochodzi z pałacu książąt Sanguszków w Gumniskach, gdzie wśród bogatych zbiorów dzieł sztuki znajdowała się również kolekcja portretów rodzinnych.

Obraz „Autoportret” Jacka Malczewskiego

Jacek Malczewski, jeden z najwybitniejszych polskich malarzy symbolistów, pozostawił po sobie liczną spuściznę artystyczną. Twórczość tego artysty jest niezmiernie bogata i wielowątkowa. W obrazach ukazywał pragnienia osobiste, dramat i tradycje narodowe. Mitologia przeplata się w nich z religią...

Świecznik chanukowy w stylu modernistycznym

Chanuka to trwające osiem dni żydowskie święto świateł, w sensie historycznym upamiętniające zwycięskie powstanie Machabeuszy przeciwko Grekom, za czasów panowania Antiocha IV Epifanesa, w sensie etycznym zaś stanowiące upamiętnienie ocalenia judaizmu, w II wieku p.n.e. jedynej istniejącej religii monoteistycznej opartej na spójnym systemie wartości moralnych.

Rękopis „List swobody cesarza Franciszka II dla miasta Tarnowa”

Franciszek II, cesarz rzymski, król Niemiec, Węgier, Czech, Dalmacji, Kroacji, Sławonii, Galicji, Lodomerii i Jeruzalem, arcyksiążę Austrii, książę Burgundii i Lotaryngii, wielki książę Toskanii etc., nadaje przywilej udzielający swobód miastu Tarnowowi i jego mieszkańcom. Zatwierdza posiadłości mieszczan tarnowskich i stan posiadania miasta.

Obligacja Komitetu Budowy Nowej Synagogi w Tarnowie

Dokument wydany przez Komitet Budowy Nowej Synagogi w Freunds Druckerei in Breslau jesienią 1864 roku. Obligacja opiewa na sumę 50 guldenów austriackich, a wystawiona jest na nazwisko Zeliga Offnera. Dokładnie 44 lata dzieli datę emisji obligacji od momentu otwarcia Synagogi Nowej, które nastąpiło 18 sierpnia 1908 roku. Uroczyste otwarcie okazałej budowli, będącej dumą Żydów tarnowskich, poprzedził okres kilkudziesięcioletniej męki powolnego wznoszenia jej murów.

Puchar „Corda Fidelium”

Tło kulturowe epoki w przypadku tarnowskiej kolekcji znajduje swe odpowiedniki w kulturze sarmackiej, charakteryzującej się potrzebą prezentacji zamożności i bogactwa właściciela. Prym szlachty i magnaterii posiadającej w XVIII wieku olbrzymie latyfundia i przywileje wpływał na rozwój i uprzemysłowienie kraju, a także na potrzebę prezentowania majątku i pozycji społecznej.

Kielich z przedstawieniem 12 miesięcy

Jednym z cenniejszych ze względu na rangę artystyczną przedmiotów w tarnowskim muzeum jest kielich z nakrywą, z przedstawieniem 12 miesięcy. Wiązany jest z Saksonią, z Królewską Hutą Szkła w Dreźnie. Posiada budowę typową dla barowych, okazjonalnych kielichów, a dodatkowo jest wzbogacony stożkowatą ozdobną nakrywą.