Nowy Sącz i jego okolice to kraina słynąca nie tylko z licznych uzdrowisk, ale przede wszystkim zachwycająca architekturą drewnianą oraz sztuką ludową.
Bogata historia tutejszych społeczności, całego regionu i wybitnych osobowości prezentowana jest w kilku placówkach na terenie miasta oraz trzech oddziałach znajdujących się poza Nowym Sączem.
W głównej siedzibie Muzeum — Domu Gotyckim — prezentowana jest dawna sztuka z terenu Sądecczyzny. Na szczególną uwagę zasługuje płaskorzeźba Wita Stwosza: Modlitwa w Ogrojcu, oraz kolekcja sztuki cerkiewnej z okresu od XV do XIX wieku. W pobliskim parku etnograficznym, będącym największym muzeum skansenowskim w Małopolsce, przenosimy się do świata społeczności Lachów, Pogórzan, Łemków, Cyganów i Niemców. W słynnej uzdrowiskowej miejscowości Krynicy–Zdrój powstało Muzeum Nikifora, prezentujące pejzaże beskidzkie, krynickie wille oraz autoportrety tego artysty.

Oddziały:
Dom Gotycki
Galeria Dawna Synagoga — świadectwo obecności i aktywności Żydów na terenie Sądecczyzny przed II wojną światową z Galerią Sztuki Dawna Synagoga
Galeria Marii Ritter — wystawa nowosądeckiej malarki, obejmująca liczne portrety i pejzaże – widoki Nowego Sącza, Sądecczyzny i Podhala
Skansen regionalny — Sądecki Park Etnograficzny
Miasteczko Galicyjskie — zrekonstruowane miasteczko z placem, ratuszem, dworem szlacheckim, karczmą i remizą strażacką
Muzeum Nikifora w Krynicy-Zdroju
Muzeum Pienińskie w Szczawnicy — architektura, codzienne zajęcia, ubiór regionalny oraz sztuka ludowa regionu pienińskiego
Muzeum Lachów Sądeckich w Podegrodziu — tradycja i kultura Lachów Sądeckich: współczesna sztuka ludowa, plastyka obrzędowa oraz wystawa oryginalnych strojów podegrodzkich

Opracowanie: Olga Kasztelewicz, Joanna Kotarba,
Licencja Creative Commons

Ten utwór jest dostępny na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 3.0 Polska.

Fotografia: Marek Antoniusz Święch, arch. MIK (2013),
Licencja Creative Commons

Ten utwór jest dostępny na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 3.0 Polska.

www.muzeum.sacz.pl

Zabytek Małopolskich Dni Dziedzictwa Kulturowego / III edycja 2001X edycja 2008 / XIV edycja 2012

ul. Lwowska 3,
33-300 Nowy Sącz


tel. 18 443 77 08
faks 18 443 78 65
strona muzeum

Godziny otwarcia

Dom Gotycki
poniedziałek
nieczynne
wtorek  — czwartek
9.30 — 15.00
piątek
9.00 — 17.00
sobota
9.00 — 16.00
niedziela
nieczynne

Ceny biletów

normalny 8 zł ulgowy 5 zł sobota - wstęp wolny

Czepiec żydówki

Czepiec znajduje się w zbiorach od 1960 roku, nie wiadomo, jakim sposobem do nich trafił. W muzealnym archiwum zachowały się cztery fotografie eksponatu, zakupione na przełomie lat 60. i 70. XX wieku, zawierające na odwrociu adnotację, że właścicielką czepca była Ludwika Popardowska z podsądeckiej...

Czuha łemkowska

Czuha pełniła szczególną rolę w ubiorze Łemków — była symbolem zamożności i prestiżu. Obowiązkowo należało ją włożyć na większe święta do cerkwi, nawet latem, a także (choćby pożyczoną) do ślubu.

Maślnica na korbę

W chłopskich zagrodach powszechnie wyrabiano masło, ubijając śmietanę w drewnianych, klepkowych maślniczkach. Przy tej pracy jednak ręce mdleją i cierpnie krzyż.

Męski strój ludowy — górale szczawniccy

Dziś elementy starego męskiego stroju szczawnickiego można zobaczyć już tylko w zbiorach Muzeum Pienińskiego. Obecny strój męski górali szczawnickich składa się z czarnego filcowego kapelusza ozdobionego nad krezą, płóciennej koszuli z niewielką stójką, bez kołnierzyka, sukiennej kamizelki w kolorze niebieskim ozdobnie haftowanej na plecach i połach przednich, krótkiej cuchy z brązowego sukna zarzucanej na ramię, kożucha bez rękawów, sukiennych białych spodni, haftowanych wzdłuż rozcięć u dołu nogawek i przy górnym rozcięciu, wzdłuż szwów, kierpców.

Obraz „Memento Mori”

Niniejszy obraz został podzielony na trzy pola: dwa w kształcie stojącego prostokąta w górnej strefie i jedno w formie leżącego u dołu obrazu. W górnej części obrazu, po lewej, ukazana jest scena wypędzenia z Raju Adama i Ewy, opatrzona podpisem: Creatio et pecatum Oryginale, Adami et Eva (z łac. „Stworzenie i grzech pierworodny — Adam i Ewa”). Po prawej zaś Ukrzyżowanie, podpisane: Redemptionm (z łac. „Odkupienie”). W dolnym polu znajduje się natomiast scena moralizatorska spajająca całościowy przekaz.

Płaskorzeźba „Koronacja Matki Boskiej”

Płaskorzeźba została zakupiona do zbiorów w 1969 roku w salonie krakowskiej „Desy”. Prawdopodobnie powstała w XVII wieku i jest jedną z najstarszych i najcenniejszych rzeźb w zbiorach sądeckich.

Rower drewniany

Rowerek, wykonany przez wiejskiego chłopca dla swojego młodszego braciszka, nie ma pedałów ani hamulców — nadaje się tylko do zjeżdżania z górki... Zwróćmy uwagę na konstrukcję — przejaw pomysłowości i wyobraźni. Dwukołowy, ramy z dwóch listewek, kierownica z okorowanego kija.

Rzeźba „Chrystus Frasobliwy”

Temat Chrystusa Frasobliwego należy do najbardziej rozpowszechnionych w ludowej plastyce. Figura znajdująca się w zbiorach Muzeum Pienińskiego pochodzi ze wsi Sromowce Niżne, której ludność zaliczana jest do etnograficznej grupy górali pienińskich. Została wykonana w 1937 roku przez Michała Plewę, ludowego artystę.

Rzeźba „Św. Kinga” Józefa Janosa

Rzeźba została wykonana przez artystę ludowego Józefa Janosa (1895–1985) z Dębna Podhalańskiego, znanego świątkarza, autora licznych przydrożnych kapliczek i figur do kościołów. Jego prace znajdują się w muzeach etnograficznych w całej Polsce. W Muzeum Pienińskim rzeźba należy do kolekcji po pisarzu Janie Wiktorze.

Ikona „Św. Mikołaj”

Św. Mikołaj należy do najpopularniejszych świętych na Rusi i w Grecji. Był biskupem miasta Miry w Azji Mniejszej. Przedstawienia jego wizerunku ukształtowały się na początku drugiego tysiąclecia. Z XII wieku pochodzą rozbudowane cykle ilustrujące jego żywot. W malarstwie tablicowym historia życia ukazywana była w tzw. klejmie — pasie okalającym główne pole obrazowe, zawierającym kilka lub kilkanaście mniejszych obrazów. Główną postać św. Mikołaja ukazywano jako starca, w stroju biskupa, w ujęciu portretowym, półpostaciowym lub pełnopostaciowym.

Ikona „Matka Boska Hodegetria w otoczeniu proroków, hymnografów i świętych”

Ikona jest najstarszą w nowosądeckiej kolekcji. Eksponat znalazł się w zbiorach w 1977 roku po zgłoszeniu oferty sprzedaży przez ludzi mieszkających w Nowej Wsi, w gospodarstwie, które po wysiedleniu Łemków w 1947 roku przydzielono polskim osadnikom. Nie wiadomo, w jaki sposób cenny obraz trafił na strych tego domu i co sprawiło, że przetrwał kilka wieków bez większego uszczerbku. W roku 1988 został poddany konserwacji estetyczno-zachowawczej i został włączony do stałej ekspozycji sztuki cerkiewnej.

Kożuch lachowski

Jednym z dowodów majętności na lachowskiej wsi był noszony strój. Zimą najzamożniejsi gospodarze zakładali na święta, niedziele i na jarmarki słynne starosądeckie kożuchy, tzw. węgierskie, ze skóry wyprawianej na biało. Były one długie, mocno sfałdowane od pasa, z obszernym...

Żydowska obrączka ślubna

Żydowskie obrączki ślubne, zgodnie z nakazami religijnymi, były skromne, bez szlachetnych kamieni. Panna młoda nie powinna była bowiem mieć wrażenia, że otrzymuje przedmiot dużej wartości, ponadto w ten sposób zacierane były między małżonkami różnice majątkowe.

Kobiecy strój ludowy — górale szczawniccy

Ten stary szczawnicki strój kobiecy możemy zobaczyć w Muzeum Pienińskim. Wiele w nim wpływów spiskich, jak obcisły kolorowy czepek z ostrym zębem nad czołem, koszula z czerwonymi prążkami na ramionach i samodziałowa spódnica z biało-czerwonego pasiaka zwana kanafaską czy wysokie skórzane buty zwane węgierskimi.

Płaskorzeźba „Modlitwa w Ogrojcu” Wita Stwosza z kościoła pw. Wszystkich Świętych w Ptaszkowej

Płaskorzeźba ze sceną Modlitwy Chrystusa w Ogrojcu datowana jest na lata 1493–1495. Trafiła do kościoła w Ptaszkowej (wzniesionego w 1555 roku) przypuszczalnie w pierwszej połowie XIX wieku, gdzie też została odkryta. Jest uznawana za własnoręczne dzieło Wita Stwosza. Niestety, brak źródeł pozwala rozpatrywać pierwotną funkcję, pochodzenie i lokalizację ptaszkowskiej płaskorzeźby jedynie hipotetycznie. W XIX wieku w Ptaszkowej dzieło to stanowiło część Ogrojca usytuowanego w zewnętrznej ścianie prezbiterium. Jednak wcześniej płaskorzeźba tworzyła prawdopodobnie kwaterę niezachowanego dziś retabulum, być może z fary Mariackiej w Krakowie.

Ikona „Św. Michał Archanioł”

Ikona pierwotnie znajdowała się w cerkwi w Szczawniku, wsi położonej na północ od Muszyny. Jej centralną część zajmuje całopostaciowy wizerunek Archanioła Michała w typie zbrojnego wojownika z uniesionym mieczem w prawej ręce i pochwą w opuszczonej lewej dłoni. Archanioł stoi na wstędze ułożonej w znak nieskończoności, otoczonej rytymi, stylizowanymi roślinami w zielonej partii tła u dołu, które w górze staje się złote.

Ikona „Matka Boska Opieki" („Pokrow")

Ikona pochodzi z cerkwi w Maciejowej, wsi położonej między Nowym Sączem a Krynicą. Typ przedstawieniowy zwany Pokrow wyobraża Matkę Boską, która rozpościera nad światem welon, zwisający z jej rozłożonych szeroko rąk nad zgrupowanymi u jej stóp postaciami. Źródłem dla tego tematu są dwie legendarne opowieści.

Ikona „Św. Demetriusz Męczennik”

Ikona ta pochodzi z cerkwi we wsi Czarna w Beskidzie Sądeckim. Przedstawia pełnopostaciowy wizerunek św. Dymitra z krzyżem w prawej ręce i z gestem wyznania wiary chrześcijańskiej lewą dłonią. Po bokach przedstawienie ujęte jest czterokwaterowymi, pionowymi pasami ze scenami z jego życia.

Tabernakulum (Kiwot)

Obiekt pochodzi z cerkwi w Jastrzębiku, wsi położonej na południowy-zachód od Krynicy. Jest jednym z dwóch cerkiewnych tabernakulów, jakie posiada sądeckie muzeum. Są to niezwykle rzadkie eksponaty, a ze względu na czas powstania oraz bogatą dekorację malarską, sądeckie tabernakula są wyjątkowo cenne.

Figurka przyścienna „Pietà”

Figurka pochodzi z cerkwi w Dubnem, wsi położonej przy granicy słowackiej, na południowy wschód od Muszyny. Stanowi ona jeden z nielicznych przykładów ludowej rzeźby cerkiewnej w zbiorach sądeckiego muzeum. Na uwagę zasługuje fakt, że wykonana została przez twórcę ludowego posiadającego dobry warsztat artystyczny.

Ostatnie komentarze:

Dodaj komentarz: