Nowy Sącz i jego okolice to kraina słynąca nie tylko z licznych uzdrowisk, ale przede wszystkim zachwycająca architekturą drewnianą oraz sztuką ludową.
Bogata historia tutejszych społeczności, całego regionu i wybitnych osobowości prezentowana jest w kilku placówkach na terenie miasta oraz trzech oddziałach znajdujących się poza Nowym Sączem.
W głównej siedzibie Muzeum — Domu Gotyckim — prezentowana jest dawna sztuka z terenu Sądecczyzny. Na szczególną uwagę zasługuje płaskorzeźba Wita Stwosza: Modlitwa w Ogrojcu, oraz kolekcja sztuki cerkiewnej z okresu od XV do XIX wieku. W pobliskim parku etnograficznym, będącym największym muzeum skansenowskim w Małopolsce, przenosimy się do świata społeczności Lachów, Pogórzan, Łemków, Cyganów i Niemców. W słynnej uzdrowiskowej miejscowości Krynicy–Zdrój powstało Muzeum Nikifora, prezentujące pejzaże beskidzkie, krynickie wille oraz autoportrety tego artysty.

Oddziały:
Dom Gotycki
Galeria Dawna Synagoga — świadectwo obecności i aktywności Żydów na terenie Sądecczyzny przed II wojną światową z Galerią Sztuki Dawna Synagoga
Galeria Marii Ritter — wystawa nowosądeckiej malarki, obejmująca liczne portrety i pejzaże – widoki Nowego Sącza, Sądecczyzny i Podhala
Skansen regionalny — Sądecki Park Etnograficzny
Miasteczko Galicyjskie — zrekonstruowane miasteczko z placem, ratuszem, dworem szlacheckim, karczmą i remizą strażacką
Muzeum Nikifora w Krynicy-Zdroju
Muzeum Pienińskie w Szczawnicy — architektura, codzienne zajęcia, ubiór regionalny oraz sztuka ludowa regionu pienińskiego
Muzeum Lachów Sądeckich w Podegrodziu — tradycja i kultura Lachów Sądeckich: współczesna sztuka ludowa, plastyka obrzędowa oraz wystawa oryginalnych strojów podegrodzkich

Opracowanie: Olga Kasztelewicz, Joanna Kotarba,
Licencja Creative Commons

Ten utwór jest dostępny na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 3.0 Polska.

Fotografia: Marek Antoniusz Święch, arch. MIK (2013),
Licencja Creative Commons

Ten utwór jest dostępny na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 3.0 Polska.

www.muzeum.sacz.pl

Zabytek Małopolskich Dni Dziedzictwa Kulturowego / III edycja 2001X edycja 2008 / XIV edycja 2012

ul. Lwowska 3,
33-300 Nowy Sącz


tel. 18 443 77 08
faks 18 443 78 65
strona muzeum

Godziny otwarcia

Dom Gotycki
poniedziałek
nieczynne
wtorek  — czwartek
9.30 — 15.00
piątek
9.00 — 17.00
sobota
9.00 — 16.00
niedziela
nieczynne

Ceny biletów

normalny 8 zł ulgowy 5 zł sobota - wstęp wolny

Żydowska obrączka ślubna

Żydowskie obrączki ślubne, zgodnie z nakazami religijnymi, były skromne, bez szlachetnych kamieni. Panna młoda nie powinna była bowiem mieć wrażenia, że otrzymuje przedmiot dużej wartości, ponadto w ten sposób zacierane były między małżonkami różnice majątkowe.

Tabernakulum (Kiwot)

Obiekt pochodzi z cerkwi w Jastrzębiku, wsi położonej na południowy-zachód od Krynicy. Jest jednym z dwóch cerkiewnych tabernakulów, jakie posiada sądeckie muzeum. Są to niezwykle rzadkie eksponaty, a ze względu na czas powstania oraz bogatą dekorację malarską, sądeckie tabernakula są wyjątkowo cenne.

Skrzynia z 1673 roku

Obiekt znajduje się w zbiorach muzealnych od 1979 roku. Według relacji poprzedniej właścicielki eksponatu, skrzynia pochodzi z kościoła św. Małgorzaty w Nowym Sączu, skąd przed laty otrzymał ją jej mąż.

Skrzynia wianna

Skrzynia wchodziła w skład posagu panny młodej. Dziewczyna gromadziła w niej swoje wiano — ubrania: świąteczne koszule, halki, spódnice, zapaski, chusty, prawdziwe korale, płótno domowej roboty, czasem haftowane obrusy. Podczas „przenosin” do domu męża otwierano wieko skrzyni, by sąsiedzi mogli zobaczyć zgromadzony posag.

Rzeźba „Św. Kinga” Józefa Janosa

Rzeźba została wykonana przez artystę ludowego Józefa Janosa (1895–1985) z Dębna Podhalańskiego, znanego świątkarza, autora licznych przydrożnych kapliczek i figur do kościołów. Jego prace znajdują się w muzeach etnograficznych w całej Polsce. W Muzeum Pienińskim rzeźba należy do kolekcji po pisarzu Janie Wiktorze.

Rzeźba „Chrystus Frasobliwy”

Temat Chrystusa Frasobliwego należy do najbardziej rozpowszechnionych w ludowej plastyce. Figura znajdująca się w zbiorach Muzeum Pienińskiego pochodzi ze wsi Sromowce Niżne, której ludność zaliczana jest do etnograficznej grupy górali pienińskich. Została wykonana w 1937 roku przez Michała Plewę, ludowego artystę.

Rower drewniany

Rowerek, wykonany przez wiejskiego chłopca dla swojego młodszego braciszka, nie ma pedałów ani hamulców — nadaje się tylko do zjeżdżania z górki... Zwróćmy uwagę na konstrukcję — przejaw pomysłowości i wyobraźni. Dwukołowy, ramy z dwóch listewek, kierownica z okorowanego kija.

Retabulum z kapliczki

Retabulum zostało zakupione do muzeum w 1981 roku. Przez lata przechowywane było na strychu z sianem. Pierwotnie nastawa ta pochodziła z kapliczki w Falkowej pod Nowym Sączem. Retabulum stanowi bardzo interesujący przykład snycerstwa z pogranicza sztuki cechowej i amatorskiej.

Puszka liturgiczna

Puszka została zakupiona do zbiorów w 1998 roku. Prawdopodobnie pochodzi z nieznanej wsi w okolicach Gorlic. Po wojnie była przechowywana u rodziny księdza z tamtejszej wsi, już jako nieużywana. Puszka (łac. ciborium, pyxis) jest naczyniem służącym przechowywaniu komunikantów. Przyjmuje formę kielicha z dopasowaną pokrywą.

Płaskorzeźba „Modlitwa w Ogrojcu” Wita Stwosza z kościoła pw. Wszystkich Świętych w Ptaszkowej

Płaskorzeźba ze sceną Modlitwy Chrystusa w Ogrojcu datowana jest na lata 1493–1495. Trafiła do kościoła w Ptaszkowej (wzniesionego w 1555 roku) przypuszczalnie w pierwszej połowie XIX wieku, gdzie też została odkryta. Jest uznawana za własnoręczne dzieło Wita Stwosza. Niestety, brak źródeł pozwala rozpatrywać pierwotną funkcję, pochodzenie i lokalizację ptaszkowskiej płaskorzeźby jedynie hipotetycznie. W XIX wieku w Ptaszkowej dzieło to stanowiło część Ogrojca usytuowanego w zewnętrznej ścianie prezbiterium. Jednak wcześniej płaskorzeźba tworzyła prawdopodobnie kwaterę niezachowanego dziś retabulum, być może z fary Mariackiej w Krakowie.

Płaskorzeźba „Koronacja Matki Boskiej”

Płaskorzeźba została zakupiona do zbiorów w 1969 roku w salonie krakowskiej „Desy”. Prawdopodobnie powstała w XVII wieku i jest jedną z najstarszych i najcenniejszych rzeźb w zbiorach sądeckich.

Obraz „Memento Mori”

Niniejszy obraz został podzielony na trzy pola: dwa w kształcie stojącego prostokąta w górnej strefie i jedno w formie leżącego u dołu obrazu. W górnej części obrazu, po lewej, ukazana jest scena wypędzenia z Raju Adama i Ewy, opatrzona podpisem: Creatio et pecatum Oryginale, Adami et Eva (z łac. „Stworzenie i grzech pierworodny — Adam i Ewa”). Po prawej zaś Ukrzyżowanie, podpisane: Redemptionm (z łac. „Odkupienie”). W dolnym polu znajduje się natomiast scena moralizatorska spajająca całościowy przekaz.

Nastawa ołtarzowa w kształcie ikonostasu

Nastawa pochodzi z cerkwi w Izbach — wsi położonej przy granicy ze Słowacją, na wschód od Krynicy. Ma ona unikalną formę wzorowaną na układzie podkarpackiego ikonostasu.

Męski strój ludowy — górale szczawniccy

Dziś elementy starego męskiego stroju szczawnickiego można zobaczyć już tylko w zbiorach Muzeum Pienińskiego. Obecny strój męski górali szczawnickich składa się z czarnego filcowego kapelusza ozdobionego nad krezą, płóciennej koszuli z niewielką stójką, bez kołnierzyka, sukiennej kamizelki w kolorze niebieskim ozdobnie haftowanej na plecach i połach przednich, krótkiej cuchy z brązowego sukna zarzucanej na ramię, kożucha bez rękawów, sukiennych białych spodni, haftowanych wzdłuż rozcięć u dołu nogawek i przy górnym rozcięciu, wzdłuż szwów, kierpców.

Mezuza

Mezuza to mały podłużny pojemnik, wykonany najczęściej z metalu lub drewna, zawierający zwinięty w rulonik pergamin (klaf), na którym zapisane są ręcznie, po hebrajsku dwa fragmenty z Tory z Księgi Powtórzonego Prawa.

Maślnica na korbę

W chłopskich zagrodach powszechnie wyrabiano masło, ubijając śmietanę w drewnianych, klepkowych maślniczkach. Przy tej pracy jednak ręce mdleją i cierpnie krzyż.

Krzyż procesyjny ze scenami „Ukrzyżowania” i „Chrztu Chrystusa”

Krzyż pochodzi z cerkwi w Łosiu koło Krynicy. Jest jednym z dziewięciu cerkiewnych krzyży procesyjnych znajdujących się w kolekcji muzealnej. Ze względu na bogactwo przedstawień i walory artystyczne należy do najcenniejszych z nich i prezentowany jest na stałej ekspozycji sztuki cerkiewnej. Podobnie jak większość łemkowskich krzyży procesyjnych jest on dwustronnie malowany. Z jednej strony znajduje się przedstawienie Chrystusa Ukrzyżowanego, z drugiej Chrzest Chrystusa.

Krzyż napriestolnyj (ołtarzowy) ze sceną „Ukrzyżowania” i „Zmartwychwstania”

Krzyż pochodzi z cerkwi we wsi Bogusza, położonej na południowy wschód od Nowego Sącza. Jest jednym z pięciu łemkowskich krzyży napriestolnych, czyli ołtarzowych, znajdujących się w sądeckim muzeum. Ze względu na swoją dekoracyjną formę eksponowany jest na stałej wystawie sztuki cerkiewnej.

Kredens w stylu zakopiańskim

Wojciech Brzega był projektantem mebli, które znajdują się w zbiorach Muzeum Pienińskiego, a zostały wykonane w stylu zakopiańskim na zamówienie pisarza Jana Wiktora. Najbardziej okazałym eksponatem jest dębowy kredens. Jest on jednym z elementów pełnego pokojowego umeblowania w stylu zakopiańskim znajdującego się w Muzeum Pienińskim.

Kożuch lachowski

Jednym z dowodów majętności na lachowskiej wsi był noszony strój. Zimą najzamożniejsi gospodarze zakładali na święta, niedziele i na jarmarki słynne starosądeckie kożuchy, tzw. węgierskie, ze skóry wyprawianej na biało. Były one długie, mocno sfałdowane od pasa, z obszernym...

Ostatnie komentarze:

Dodaj komentarz: