Nowy Sącz i okolice słyną z drewnianej architektury i sztuki ludowej. Turystów przyciągają tutaj malownicze góry, a kuracjuszy uzdrowiska. Historię oraz barwną, różnorodną kulturę regionu prezentuje Muzeum Okręgowe w Nowym Sączu.
W Gmachu Głównym znajdują się wystawy: poświęcona historii Nowego Sącza w latach 1867-1945 oraz twórczości nowosądeckiego malarza Bolesława Barbackiego. Budynek pełni też funkcję reprezentacyjną i edukacyjną. W Domu Gotyckim zobaczyć można ekspozycje sztuki dawnej, wśród nich unikatową kolekcję sztuki cerkiewnej z zachodniołemkowskimi ikonami z XV – XIX w. Stare wnętrza mieszczańskie odtworzono w oddziale w samym sercu miasta, gdzie pomieszczono również galerię obrazów malarki Marii Ritter.
Muzeum Okręgowe w Nowym Sączu prowadzi największy skansen w Małopolsce – Sądecki Park Etnograficzny, skąd już bardzo blisko do Miasteczka Galicyjskiego, gdzie pokazano małomiasteczkową zabudowę z przełomu XIX i XX wieku. Filią sadeckiego skansenu jest Muzeum Lachów Sądeckich w Podegrodziu. Dwie inne filie placówki mieszczą się w Krynicy (Muzeum Nikifora) oraz w Szlachtowej (Muzeum Pienińskie).

Oddziały:

Gmach Główny — historia Nowego Sącza 1867–1945, malarstwo Bolesława Barbackiego
Dom Gotycki — sztuka dawna, w tym cerkiewna Łemkowszczyzny Zachodniej
Galeria Marii Ritter i Stare Wnętrza — wystawa nowosądeckiej malarki: portrety, pejzaże Nowego Sącza, Sądecczyzny i Podhala, wnętrza mieszczańskie
Sądecki Park Etnograficzny – skansen regionalny o powierzchni 20 ha. Prezentuje kulturę Lachów, Pogórzan i Górali Sądeckich oraz Łemków, Niemców i Cyganów. 
Miasteczko Galicyjskie — zrekonstruowane miasteczko z przełomu XIX i XX wieku z małym rynkiem, ratuszem, domami mieszkalnymi
Muzeum Nikifora w Krynicy-Zdroju
Muzeum Pienińskie — historia regionu na pograniczu kultur, języków i wyznań, architektura i historia uzdrowiska, życie codzienne, sztuka ludowa i sakralna 
Muzeum Lachów Sądeckich — tradycja i kultura Lachów Sądeckich: wystawa strojów ludowych, współczesna sztuka ludowa, życie codzienne
 
Opracowanie: Marta Dvořák 
Licencja Creative Commons

Ten utwór jest dostępny na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 3.0 Polska.

Fotografia: Marek Antoniusz Święch, arch. MIK (2013),
Licencja Creative Commons

Ten utwór jest dostępny na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 3.0 Polska.

www.muzeum.sacz.pl

Zabytek Małopolskich Dni Dziedzictwa Kulturowego / III edycja 2001X edycja 2008 / XIV edycja 2012

ul. Jagiellońska 56
33-300 Nowy Sącz


tel. 18 18 443 77 08
tel. 18 18 443 78 65
strona muzeum

Godziny otwarcia

Gmach Główny
poniedziałek
nieczynne
wtorek  — niedziela
10.00 — 17.00

Ceny biletów

normalny 8 zł ulgowy 5 zł sobota - wstęp wolny

Płaskorzeźba „Modlitwa w Ogrojcu” Wita Stwosza z kościoła pw. Wszystkich Świętych w Ptaszkowej

Płaskorzeźba ze sceną Modlitwy Chrystusa w Ogrojcu datowana jest na lata 1493–1495. Trafiła do kościoła w Ptaszkowej (wzniesionego w 1555 roku) przypuszczalnie w pierwszej połowie XIX wieku, gdzie też została odkryta. Jest uznawana za własnoręczne dzieło Wita Stwosza. Niestety, brak źródeł pozwala rozpatrywać pierwotną funkcję, pochodzenie i lokalizację ptaszkowskiej płaskorzeźby jedynie hipotetycznie. W XIX wieku w Ptaszkowej dzieło to stanowiło część Ogrojca usytuowanego w zewnętrznej ścianie prezbiterium. Jednak wcześniej płaskorzeźba tworzyła prawdopodobnie kwaterę niezachowanego dziś retabulum, być może z fary Mariackiej w Krakowie.

Skrzynia z 1673 roku

Obiekt znajduje się w zbiorach muzealnych od 1979 roku. Według relacji poprzedniej właścicielki eksponatu, skrzynia pochodzi z kościoła św. Małgorzaty w Nowym Sączu, skąd przed laty otrzymał ją jej mąż.

Fragment tryptyku gotyckiego „Św. Klara” / „Św. Biskup Erhard”

Obiekt jest własnością muzeum od 1972 roku. Został odnaleziony w chłopskiej izbie w Mszalnicy pod Nowym Sączem podczas badań etnograficznych. Był tam przechowywany od kilkudziesięciu lat, jego wcześniejsze dzieje nie są niestety znane. Po zakupieniu został poddany gruntownej konserwacji mającej na celu usunięcie przemalówek i zabezpieczenie zachowanej oryginalnej warstwy malarskiej. Obraz jest jedynym przykładem gotyckiego malarstwa tablicowego w zbiorach sądeckiego muzeum i jednym z jego najcenniejszych eksponatów. Jest to górna część prawego skrzydła niewielkiego tryptyku z połowy XV wieku.

Obraz „Memento Mori”

Niniejszy obraz został podzielony na trzy pola: dwa w kształcie stojącego prostokąta w górnej strefie i jedno w formie leżącego u dołu obrazu. W górnej części obrazu, po lewej, ukazana jest scena wypędzenia z Raju Adama i Ewy, opatrzona podpisem: Creatio et pecatum Oryginale, Adami et Eva (z łac. „Stworzenie i grzech pierworodny — Adam i Ewa”). Po prawej zaś Ukrzyżowanie, podpisane: Redemptionm (z łac. „Odkupienie”). W dolnym polu znajduje się natomiast scena moralizatorska spajająca całościowy przekaz.

Mezuza

Mezuza to mały podłużny pojemnik, wykonany najczęściej z metalu lub drewna, zawierający zwinięty w rulonik pergamin (klaf), na którym zapisane są ręcznie, po hebrajsku dwa fragmenty z Tory z Księgi Powtórzonego Prawa.

Żydowska obrączka ślubna

Żydowskie obrączki ślubne, zgodnie z nakazami religijnymi, były skromne, bez szlachetnych kamieni. Panna młoda nie powinna była bowiem mieć wrażenia, że otrzymuje przedmiot dużej wartości, ponadto w ten sposób zacierane były między małżonkami różnice majątkowe.

Balsaminka w kształcie ryby

Balsaminki (inaczej szmekier; hebr. bassamim, psumin-byksy), służące jako pojemniki na wonności, używane były podczas pożegnania szabatu, najczęściej miały formę ozdobnych wieżyczek, niekiedy również owoców i roślin. Nowosądecka balsaminka natomiast ma kształt ryby, której głowę, połączoną z tułowiem za pomocą zawiasu, można otwierać i odchylać.

Czepiec żydówki

Czepiec znajduje się w zbiorach od 1960 roku, nie wiadomo, jakim sposobem do nich trafił. W muzealnym archiwum zachowały się cztery fotografie eksponatu, zakupione na przełomie lat 60. i 70. XX wieku, zawierające na odwrociu adnotację, że właścicielką czepca była Ludwika Popardowska z podsądeckiej...

Ikona „Św. Michał Archanioł”

Ikona pierwotnie znajdowała się w cerkwi w Szczawniku, wsi położonej na północ od Muszyny. Jej centralną część zajmuje całopostaciowy wizerunek Archanioła Michała w typie zbrojnego wojownika z uniesionym mieczem w prawej ręce i pochwą w opuszczonej lewej dłoni. Archanioł stoi na wstędze ułożonej w znak nieskończoności, otoczonej rytymi, stylizowanymi roślinami w zielonej partii tła u dołu, które w górze staje się złote.

Ikona „Ukrzyżowanie”

Eksponat pochodzi z cerkwi w Szczawniku, wsi położonej na północ od Muszyny. W ikonie uwagę zwraca sylwetka ukrzyżowanego Chrystusa, o wyraźnych dysproporcjach w stosunku do mniejszych postaci pod krzyżem: Matki Boskiej, św. Jana Ewangelisty, setnika Longinusa oraz dwóch świętych niewiast.

Ikona „Matka Boska Opieki" („Pokrow")

Ikona pochodzi z cerkwi w Maciejowej, wsi położonej między Nowym Sączem a Krynicą. Typ przedstawieniowy zwany Pokrow wyobraża Matkę Boską, która rozpościera nad światem welon, zwisający z jej rozłożonych szeroko rąk nad zgrupowanymi u jej stóp postaciami. Źródłem dla tego tematu są dwie legendarne opowieści.

Ikona „Św. Demetriusz Męczennik”

Ikona ta pochodzi z cerkwi we wsi Czarna w Beskidzie Sądeckim. Przedstawia pełnopostaciowy wizerunek św. Dymitra z krzyżem w prawej ręce i z gestem wyznania wiary chrześcijańskiej lewą dłonią. Po bokach przedstawienie ujęte jest czterokwaterowymi, pionowymi pasami ze scenami z jego życia.

Ikona „Św. Mikołaj”

Św. Mikołaj należy do najpopularniejszych świętych na Rusi i w Grecji. Był biskupem miasta Miry w Azji Mniejszej. Przedstawienia jego wizerunku ukształtowały się na początku drugiego tysiąclecia. Z XII wieku pochodzą rozbudowane cykle ilustrujące jego żywot. W malarstwie tablicowym historia życia ukazywana była w tzw. klejmie — pasie okalającym główne pole obrazowe, zawierającym kilka lub kilkanaście mniejszych obrazów. Główną postać św. Mikołaja ukazywano jako starca, w stroju biskupa, w ujęciu portretowym, półpostaciowym lub pełnopostaciowym.

Ikona „Matka Boska Hodegetria w otoczeniu proroków, hymnografów i świętych”

Ikona jest najstarszą w nowosądeckiej kolekcji. Eksponat znalazł się w zbiorach w 1977 roku po zgłoszeniu oferty sprzedaży przez ludzi mieszkających w Nowej Wsi, w gospodarstwie, które po wysiedleniu Łemków w 1947 roku przydzielono polskim osadnikom. Nie wiadomo, w jaki sposób cenny obraz trafił na strych tego domu i co sprawiło, że przetrwał kilka wieków bez większego uszczerbku. W roku 1988 został poddany konserwacji estetyczno-zachowawczej i został włączony do stałej ekspozycji sztuki cerkiewnej.

Kożuch lachowski

Jednym z dowodów majętności na lachowskiej wsi był noszony strój. Zimą najzamożniejsi gospodarze zakładali na święta, niedziele i na jarmarki słynne starosądeckie kożuchy, tzw. węgierskie, ze skóry wyprawianej na biało. Były one długie, mocno sfałdowane od pasa, z obszernym...

Czuha łemkowska

Czuha pełniła szczególną rolę w ubiorze Łemków — była symbolem zamożności i prestiżu. Obowiązkowo należało ją włożyć na większe święta do cerkwi, nawet latem, a także (choćby pożyczoną) do ślubu.

Rower drewniany

Rowerek, wykonany przez wiejskiego chłopca dla swojego młodszego braciszka, nie ma pedałów ani hamulców — nadaje się tylko do zjeżdżania z górki... Zwróćmy uwagę na konstrukcję — przejaw pomysłowości i wyobraźni. Dwukołowy, ramy z dwóch listewek, kierownica z okorowanego kija.

Maślnica na korbę

W chłopskich zagrodach powszechnie wyrabiano masło, ubijając śmietanę w drewnianych, klepkowych maślniczkach. Przy tej pracy jednak ręce mdleją i cierpnie krzyż.

Skrzynia wianna

Skrzynia wchodziła w skład posagu panny młodej. Dziewczyna gromadziła w niej swoje wiano — ubrania: świąteczne koszule, halki, spódnice, zapaski, chusty, prawdziwe korale, płótno domowej roboty, czasem haftowane obrusy. Podczas „przenosin” do domu męża otwierano wieko skrzyni, by sąsiedzi mogli zobaczyć zgromadzony posag.

Męski strój ludowy — górale szczawniccy

Dziś elementy starego męskiego stroju szczawnickiego można zobaczyć już tylko w zbiorach Muzeum Pienińskiego. Obecny strój męski górali szczawnickich składa się z czarnego filcowego kapelusza ozdobionego nad krezą, płóciennej koszuli z niewielką stójką, bez kołnierzyka, sukiennej kamizelki w kolorze niebieskim ozdobnie haftowanej na plecach i połach przednich, krótkiej cuchy z brązowego sukna zarzucanej na ramię, kożucha bez rękawów, sukiennych białych spodni, haftowanych wzdłuż rozcięć u dołu nogawek i przy górnym rozcięciu, wzdłuż szwów, kierpców.

Ostatnie komentarze:

Dodaj komentarz: