« Powrót

Unikatowe eksponaty z Muzeum ASP w Krakowie

 

Jesienią, z okazji 200-lecia Akademii Sztuk Pięknych im. Jana Matejki w Krakowie na naszym portalu zaprezentowaliśmy 43 z 96 udostępnionych nam eksponatów z kolekcji muzeum tej uczelni. Od dzisiaj na Wirtualnych Muzeach Małopolski można zobaczyć również pozostałe 53 obiekty utrwalone przez Regionalną Pracownię Digitalizacji.
Zasoby naszego portalu wzbogaciły się o znaczną liczbę studiów rysunkowych oraz malarskich wykonanych przez uczniów Akademii. Prezentowane prace są wyróżnionymi dziełami młodych adeptów sztuki. Wielu z nich zapisało się później trwale w polskiej świadomości, jak Stanisław Wyspiański oraz Jacek Malczewski. Inni, choć często nie są znani szerokiemu gronu odbiorców, pozostawili po sobie nierzadko świetne prace. Nagrodzone rysunki są również bezpośrednimi, materialnymi źródłami pozwalającymi poznać dawne metody kształcenia akademickiego. Wśród typowo akademickich wycyzelowanych rysunków żywego modela zwraca uwagę ekspresyjne studium aktu młodzieńca wykonane przez Stanisława Wyspiańskiego.

Akt męski, rysunek Stanisława Wyspiańskiego, Muzeum ASP w Krakowie, domena publiczna.
Digitalizacja RPD MIK, Wirtualna Małopolska

Rysunki akademickie to nie tylko studia postaci i aktów. Wśród trzech rysunków autorstwa Jacka Malczewskiego, które mamy możliwość zaprezentować na naszym portalu, znalazł się prawdziwy rarytas dla miłośników Krakowa – studium stalli w kościele Bożego Ciała na Kazimierzu.
Wiele z prezentowanych prac studenckich było rysowanych z gipsowych odlewów figur antycznych lub z modeli anatomicznych. Studia te stanowią kapitalne źródło wiedzy o dawnej kolekcji gipsów w posiadaniu ASP. Zbiór ten jest obecnie nieliczny, a archiwalia opisujące jego dzieje – niepełne i lakoniczne.
Wśród nowych na WMM eksponatów z kolekcji Muzeum ASP znajdują się również dzieła profesorów Akademii. Wiele wiąże się z Janem Matejką, którego znaczenia dla polskiej kultury chyba nie trzeba podkreślać. Dzięki digitalizacji zbiorów Muzeum ASP możemy poznać inne oblicze tego malarza niż to znane z sal muzealnych i podręczników szkolnych – nie prezentujemy powszechnie znanych wielkoformatowych obrazów olejnych, lecz rekwizyty wykorzystywane w matejkowskiej szkole malarstwa historycznego oraz trzy rysunki. Jeden z nich to studium portretowe Mariana Gorzkowskiego, a dwa pozostałe to szkice do obrazów olejnych – do słynnego płótna Batory pod Pskowem oraz do niezrealizowanego dzieła Długosz i św. Kazimierz. Warto na chwilę zatrzymać się przy postaci Mariana Gorzkowskiego. Był on sekretarzem Szkoły Sztuk Pięknych w Krakowie oraz przyjacielem i powiernikiem Jana Matejki. Z jego osobą można hipotetycznie łączyć również inny eksponat na naszym portalu. Jest nim wyszywany złotą nicą ruski czepiec wykorzystywany przez Matejkę i jego uczniów jako rekwizyt malarski. Owo nakrycie głowy jest prawdopodobnie tożsame ze wzmiankowanym źródłowo czepcem, który Gorzkowski podarował malarzowi.
   
Studium portretowe Mariana Gorzkowskiego Jana Matejki, Muzeum ASP w Krakowie, Długosz i św. Kazimierz, szkic do niewykonanego obrazu Jana Matejki, Muzeum ASP w Krakowie, domena publiczna. Digitalizacja RPD MIK, Wirtualna Małopolska

Klasą artystyczną wyróżnia się portret Wojciecha Weissa autorstwa Xawerego Dunikowskiego. Popiersie wykonane zostało w manierze realistycznej i dobrze oddaje charakterystyczne rysy malarza. Przedstawia młodego Weissa, mężczyznę o szczupłej twarzy, obdarzonego wysokim czołem, noszącego wąsy i skupionym spojrzeniu.
Portret Wojciecha Weissa autorstwa Xawerego Dunikowskiego, Muzeum ASP w Krakowie, domena publiczna.
Digitalizacja RPD MIK, Wirtualna Małopolska
Wśród zdgitalizowanych obiektów z Muzeum ASP znajdują się również dzieła wyjątkowe i zaskakujące jak znajdujący się na co dzień w Sali Senackiej niezwykły obraz przedstawiający audiencję posła polskiego na dworze sułtana osmańskiego. Dzieło przypomina obrazy z XVII i XVIII wieku, lecz jego autorem jest Lucjan Wędrychowski żyjący w latach 1854–1934. Artysta ten malował przede wszystkim obrazy religijne, a jego najbardziej znanym dziełem jest Kuszenie św. Antoniego (1886) eksponowane w Muzeum Narodowym w Krakowie (nr inw. MNK II-a-173). Prezentowany obraz ze zbiorów ASP w Krakowie, choć porusza tematykę nietypową dla twórczości Wędrychowskiego, to jednak charakteryzuje się właściwą jego dziełom starannością w odwzorowywaniu realiów historycznych.
Wydaje się, że pierwowzorem kompozycji obrazu Wędrychowskiego, choć niekoniecznie bezpośrednim, jest dzieło autorstwa Jeana-Baptiste’a Vanmoura Audiencja posła holenderskiego Cornelisa Calkoena znajdujące się w Rijksmuseum w Amsterdamie. Nie można też wykluczyć, że źródłem był inny obraz Vanmoura, jego kopia lub naśladownictwo, z którym artysta być może zapoznał się w czasie studiów w Monachium. Wędrychowski zmienił nieco układ postaci dostojników tureckich, a posłowie na jego obrazie noszą polskie stroje. Możliwe, że malarz chciał nawiązać do konkretnego polskiego poselstwa do Wysokiej Porty. Być może dodatkową inspiracją dla niego była miniatura Pierrea-Paula Sevina w zbiorach Czartoryskich w Krakowie. Ukazuje ona zakończone fiaskiem poselstwo Jana Gnińskiego do Stambułu w latach 1677–1678. 

Poselstwo polskie u sułtana lub Audiencja posła polskiego u sułtana Lucjana Wędrychowskiego, Muzeum ASP w Krakowie, domena publiczna.
Digitalizacja RPD MIK, Wirtualna Małopolska

Na zakończenie warto przypomnieć, że zdigitalizowanie zbiorów Muzeum ASP dało możliwość spotkania z wieloma na co dzień trudno dostępnymi zabytkami. Muzeum mieści się w dobrze wszystkim znanym gmachu Akademii przy placu Matejki, ale nie ma stałej ekspozycji. Dla odwiedzających placówkę dostępna jest jedynie sala o powierzchni 40 m2, w której organizowane są wystawy czasowe. Większość zbiorów malarstwa, rysunku i rzeźby znajduje się na stałe w magazynie. Pozostałe dzieła, oprócz odlewów gipsowych eksponowanych na korytarzach Akademii, przechowywane są w pomieszczeniach niedostępnych na co dzień: w Sali Senackiej, gdzie prezentowane jest malarstwo XVII–XIX wieku (m.in. wspomniany obraz Wędrychowskiego), oraz w gabinecie rektora, ozdobionym galerią portretów profesorów i rektorów ASP. Tam też w kilku gablotach wyeksponowano bezcenny zbiór rekwizytów używanych w pracowni malarstwa historycznego Jana Matejki – wśród nich wspomniany już ruski czepiec oraz interesujący pas będący repliką XVI-wiecznego eksponatu ze zbiorów Muzeum Czartoryskich w Krakowie.
 
Adam Spodaryk (Redakcja WMM),
Licencja Creative Commons

Ten utwór jest dostępny na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 3.0 Polska.


Zamek Królewski w Niepołomicach, zwany drugim Wawelem z racji uderzającego podobieństwa do Zamku Królewskiego w Krakowie, jest usytuowany w pobliżu Puszczy Niepołomickiej.
Jako dawna królewska rezydencja, odwiedzany był przez wielu polskich władców i znakomite osobistości. Dziś zamkowe wnętrza są miejscem spotkań z kulturą, sztuką, historią.
W mieszczącym się w zamku Muzeum zwiedzić można galerię  sztuki polskiej XIX wieku ze zbiorów Muzeum Narodowego w Krakowie, kaplicę zamkową gromadzącą paramenty niepołomickiego kościoła parafialnego fundacji króla Kazimierza Wielkiego oraz królewskie dokumenty, sale trofeów myśliwskich, a także gabinet Włodzimierza Puchalskiego (1909–1979), polskiego przyrodnika i fotografika. W kolekcji znajdują się aparaty fotograficzne, pamiątki osobiste oraz ponad 100 tysięcy klatek zdjęciowych oraz setki ujęć przyrody z terenów Polski i obydwu biegunów.
Można także spacerując zamkowymi krużgankami podziwiać detale  renesansowej architektury.

Opracowanie: Muzeum Niepołomickie — Zamek Królewski w Niepołomicach, © wszystkie prawa zastrzeżone

Fotografia: Krystyna Konopko (Muzeum Niepołomickie — Zamek Królewski w Niepołomicach), © wszystkie prawa zastrzeżone 

www.muzeum.niepolomice.com

ul. Zamkowa 2,
32-005 Niepołomice


tel. 12 261 98 51
strona muzeum

Godziny otwarcia

maj  — wrzesień
poniedziałek  — niedziela
10.00 — 18.00
październik  — kwiecień
poniedziałek  — niedziela
10.00 — 17.00

Ceny biletów

normalny 18 zł ulgowy 12 zł rodzinny 36 zł grupowy 12 zł

Kielich mszalny

Życie religijne parafian dopełniało się za pośrednictwem zakładanych przy kościołach konfraterni, które szczyciły się posiadaniem odrębnej kaplicy lub ołtarza bocznego. Pierwsze założone w Niepołomicach i erygowane przez kardynała Zbigniewa Oleśnickiego bractwo Najświętszej Maryi Panny działało prężnie przez półtora wieku, ale w 1596 roku wizytator kościelny zastał je, jak opisał, w stanie aktywności „dewocyjno-pochówkowej”.

Stuła krótsza z późnorenesansowego kompletu szat liturgicznych

Stuła krótsza, podobnie jak stuła dłuższa z tego samego kompletu szat, została uszyta z czerwonego atłasu jedwabnego, z wzorem roślinnym broszowanym złotą nicią. Zakończenie obszyto złotą lamówką (galonem) o geometrycznym wzorze o szerokości 1,2 cm. Na zakończeniach i w części środkowej ozdobiono ją krzyżami ze złotej lamówki. Dodatkowo na środku, w XX wieku, doszyto kołnierzyk z kawałka koronki.

Stuła dłuższa z późnorenesansowego kompletu szat liturgicznych

Stuła jest częścią stroju liturgicznego używanego w liturgii wielu Kościołów chrześcijańskich. Ten długi pas tkaniny zakładany jest na szyję kapłana, a jego końce swobodnie opadają na pierś (w przypadku diakona zakładana jest ukośnie: z lewego ramienia na prawą stronę). Stuły jako elementu wchodzącego w skład zestawu szat liturgicznych używa się od początku średniowiecza. Symbolizuje ona urząd duchowny jako jarzmo Boże.

Monstrancja fundacji Branickich

Rodzina Branickich dbała o wyposażenie kościoła parafialnego w Niepołomicach, w którym znajdowała się ufundowana przez nich kaplica, w sprzęty, szaty i naczynia liturgiczne. O wszelkich fundacjach Jana i Anny Branickich świadczą widoczne na zachowanych przedmiotach herby Gryf i Jastrzębiec. Ze stylem niepołomickiego kościoła, którego gotycki charakter nutą renesansową wzbogaciła kaplica Branickich, harmonizuje późnogotycka monstrancja — srebrna, pozłacana. Fundatora wskazuje inskrypcja na kryzie stopy: „Joannes a Rvsca Braniczki venator Craccoviens Capitanevs Nepolomicensis anno dom 1599 fieri fecit oretvr pro eo”.

Ornat z późnorenesansowego kompletu szat liturgicznych

Ornat ewoluował z wierzchniej szaty rzymskiej, która była rodzajem płaszcza bez rękawów, z jednym tylko małym otworem na głowę. Ornatu używano przy wszystkich czynnościach kapłańskich. Od XIII wieku zaczęto go skracać z boku, by nie krępował rąk, aż w XVII wieku, kiedy pozostały już tylko dwa płaty materiału: z przodu i z tyłu. Równocześnie ornat przyozdabiano coraz bogatszymi haftami.

Ornat fundacji Lubomirskich

Ornat biały z haftowaną purpurową kolumną. Rodzaj haftu pozwala go datować na ok. 1600 rok. Został wykonany m.in. złotą i srebrną nicią, ściegami kładzionymi częściowo na podłożeniu na tkaninie jedwabnej lansowanej złotym drucikiem. U dołu szaty w kolumnie ornatu został delikatnie, lecz czytelnie wkomponowany herb rodu Lubomirskich — Szreniawa. Tkanina boków żakardowa z efektem adamaszku, pochodzi z XIX wieku.

Akt erekcyjny króla Kazimierza Wielkiego z 4 października 1358 roku

Na prośbę króla 12 czerwca 1350 roku biskup krakowski Bodzanta utworzył parafię we wsi królewskiej Niepołomice, reorganizując tym samym przyległe do parafii tereny wiejskie. Akt erekcyjny króla Kazimierza Wielkiego spisany na pergaminie 4 października 1358 roku został sporządzony w...

Kielich mszalny gotycki

Na początku 1657 roku na teren Polski południowej wkroczyła licząca 40 tysięcy żołnierzy armia Jerzego II Rakoczego. Wojska te miały wspierać szwedzkie komendy stacjonujące w Krakowie. Okolice Krakowa skazane były na obecność nowych najeźdźców. 26 marca 1657 roku niepołomicka świątynia została ogołocona z wielu kościelnych przedmiotów — dwukrotnie przez Kozaków i raz przez Szwedów.

Gramofon tubowy

Mechanizm prezentowanego gramofonu znajduje się w skrzynce wykonanej z drewna dębowego w naturalnym kolorze. Obudowa jest skromnie zdobiona prostymi frezami. Na frontowej ściance umieszczona jest metalowa, mosiądzowana plakietka secesyjna przedstawiająca muzę Erato.

Kapa z późnorenesansowego kompletu szat liturgicznych

Kapa to długie i szerokie okrycie, zakładane na ramiona i spinane na piersiach podczas liturgii godzin, sprawowania sakramentów poza mszą św. oraz wystawieniem Najświętszego Sakramentu. Ma prawo ją zakładać: biskup, prezbiter, a za zgodą Stolicy Apostolskiej także diakon. Kolor używanej podczas liturgii szaty nie jest obojętny.

Kadzielnica (trybularz)

Jan Branicki z Ruszczy, starosta Niepołomicki w latach 1585-1611, szczególnie dbał o kościelne paramenty (szaty, naczynia liturgiczne i wszelkie sprzęty niezbędne do sprawowania liturgii i celebrowania kultu), fundując dla niepołomickiej świątyni: ornaty, dalmatyki, kapy, alby, kadzielnicę czy ampułki; jego żona Anna: obrusy ołtarzowe, welon, monstrancję i czarną zasłonę na ołtarz używaną podczas Wielkiego Postu. Kadzielnica będąca namacalnym dowodem jego czasów nosi wokół czaszy inskrypcje w języku łacińskim następującej treści: „IOANES DE RVSCZA BRANICZKI WENATOR CRAC’ CAPITANEVS NIEPOLOMIENSIS ECCLESIE DONAVIT”.

Dalmatyka z późnorenesansowego kompletu szat liturgicznych

Dalmatyka noszona była przez Greków i Rzymian jako luźne, sięgające stóp okrycie osób świeckich z długimi szerokimi rękawami oraz dwoma pionowymi purpurowymi pasami, tzw. clavi. W II wieku za pośrednictwem Bizancjum przyjęła się w Zachodniej Europie na terenach dzisiejszej Dalmacji w okresie Merowingów i Karolingów. Dalmatyka funkcjonuje jako szata liturgiczna od V wieku, kiedy to znikła z ubiorów świeckich.

Aparat fotograficzny miechowy z przełomu XIX/XX wieku

Aparat wyprodukowany został na przełomie XIX i XX wieku, po 1888 roku, prawdopodobnie w Niemczech. Jego stan techniczny nie pozwala już na wykonanie choćby jednego zdjęcia, migawka szczelinowa, wbudowana niegdyś w korpus aparatu, została wymontowana. Jednak to, co znajdujemy wewnątrz, udowadnia, jak długo i cierpliwie jego właściciel użytkował swój pierwszy sprzęt.

Aparat fotograficzny miechowy TRIX 185

Aparat fotograficzny Trix 185 został wyprodukowany na początku XX wieku, w przedziale lat 1902–1920 przez Niemiecką firmę ICA (Internationale Camera Aktiengesselschaft). Był drugim aparatem Włodzimierza Puchalskiego. Pochodzi z okresu, kiedy mozolna praca z kamerą i aparatem przynosiła pierwsze artystyczne sukcesy młodemu twórcy.

Aparat fotograficzny Exakta Varex VX

Aparat fotograficzny Exakta Varex VX w wersji 4.3.1. wyprodukowany został pomiędzy lipcem 1953 a czerwcem 1955 roku w zakładach Ihagee Kamerawerk w Dreźnie. Jest lustrzanką jednoobiektywową na błonę zwojową. Wersja tego modelu została wykonana w liczbie około 39 tysięcy sztuk.

Radioodbiornik kryształkowy

„Cały kraj w zasięgu detektora” — to hasło brytyjskich radiowców z 1923 roku. Sześć lat później zaczęło wcielać je w życie Polskie Radio SA. Dlaczego odbiornik detektorowy, a nie dający lepszy odbiór lampowy? Z kilku powodów, z których dwa przesądzały o wyborze: znacznie niższa cena i niezależność od źródła zasilania, co w kraju słabo jeszcze zelektryfikowanym, jakim była Polska trzeciej dekady XX wieku, musiało być decydujące.

Ostatnie komentarze:

Dodaj komentarz: