Motto:

„…utworzenie tej placówki […] wynika z misji uczelni, która winna nie tylko kształcić, ale i dokumentować kierunki kształcenia […], jest spłatą długu wobec wielu pokoleń nauczycieli i studentów, którzy pozostawiali tutaj swe prace, nie doczekawszy się realizacji idei, o której mówi się i zabiega od początku istnienia Uczelni”[1]

Muzeum ASP, po wieloletnich kłopotach z ukonstytuowaniem się i znalezieniem stałej lokalizacji, reaktywowane zostało w roku 2003 decyzją rektora, prof. Jana Pamuły i zatwierdzone przez senat uczelni jako jednostka ogólnouczelniana.

Lokalizacja Muzeum ASP – w „mateczniku sztuki polskiej”[2]

Dwustuletnia Akademia Sztuk Pięknych im. Jana Matejki, przez wielu uważana jest za „matecznik sztuki polskiej”. Jej główna siedziba mieści się przy placu Matejki, w wielkim, historycznym gmachu, który z zewnątrz przypomina skarbiec. Ten neorenesansowy pałac wybudowany w roku 1879 według projektu Macieja Moraczewskiego powstał dzięki staraniu Jana Matejki jako pierwszy własny budynek Akademii. Architekt nadał mu kształt mitycznej lub baśniowej szkatuły z sześcioma gryfami na szczycie. Wydają się one strzec cennej zawartości: dziedzictwa kultury i tradycji kształtowania kolejnych pokoleń. W tym właśnie budynku, pomiędzy pracowniami malarstwa i rzeźby, w dwóch pomieszczeniach mieści się siedziba Muzeum ASP. Ze względu na ograniczoną powierzchnię organizowane tu wystawy mają charakter czasowy, a większe pokazy Muzeum organizuje korzystając z pomieszczeń wydziałów mieszczących się w tym samym gmachu.

Początki

Historia kolekcji, która obecnie stanowi trzon zbiorów Muzeum ASP sięga roku 1818, kiedy to malarze działający na przełomie XVIII i XIX wieku – Józef Peszka i Józef Brodowski przyczynili się do zaistnienia Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie w ramach Uniwersytetu Jagiellońskiego i jako pierwsi jej profesorowie zapoczątkowali długą listę nazwisk artystów-nauczycieli akademickich i ich uczniów – kolejnych roczników absolwentów tej najstarszej polskiej uczelni plastycznej.

Zbiory

Obiekty w zbiorach Muzeum ASP mają różną proweniencję i pochodzą z różnych czasów. Pomimo niesystematycznego gromadzenia i strat poniesionych w ciągu dwustu lat, muzealne zbiory stanowią dziś czytelny zapis trendów w sztuce, a także ewolucji programów i metod nauczania. Zbiory gromadzone w celach edukacyjnych miały równocześnie na celu budowanie prestiżu uczelni tworzonej w Krakowie na wzór renomowanych akademii sztuk pięknych w Rzymie, Paryżu czy Monachium. Wśród obiektów zgromadzonych w Muzeum ASP znajdują się pamiątki po profesorach, ich dzieła, a także juwenilia – wyróżnione prace studenckie reprezentujące dyscypliny nauczane w ASP. Mimo przerw w gromadzeniu i strat kolekcja Muzeum ASP stanowi zbiór unikatowy.

Do najwcześniejszych muzealiów w zbiorach ASP należą siedemnasto-, osiemnasto- i dziewiętnastowieczne obrazy malarzy polskich, włoskich i holenderskich. Pochodzą one z darowizn i pierwszych zakupów dokonanych przez profesorów-założycieli Akademii. W tym czasie w kolekcji uczelni znalazł się pochodzący z pierwszej połowy XVIII wieku zespół niezwykłej klasy malowideł olejnych na papierze zwany Atlasem roślin i zwierząt, który wiąże się z braćmi Hamiltonami. Do najwcześniejszych nabytków muzeum należą także gipsowe kopie rzeźb antycznych pochodzące z licznych niegdyś europejskich warsztatów odlewniczych, które wraz z obrazami, sztychami i innymi wzorami sztuk pięknych sprowadzano do galerii szkolnej, a które oglądać dziś można w monumentalnych przestrzeniach korytarzy i reprezentacyjnych salach gmachu Akademii przy placu Matejki.

Dzieła profesorów i wyróżnione prace studentów trafiały do zbiorów zgodnie z rozporządzeniami senatu uczelni od 1836 roku. W posiadaniu Muzeum ASP znajdują się przykłady młodzieńczych poszukiwań artystycznych takich twórców, jak: Jacek Malczewski, Stanisław Wyspiański, Józef Mehoffer, Witold Pruszkowski czy Wojciech Weiss. Autoportrety i portrety dyrektora oraz rektorów uczelni eksponowane są w gabinecie rektora i sali senatu: począwszy od Jana Matejki, Juliana Fałata, Jacka Malczewskiego, Józefa Mehoffera, Leona Wyczółkowskiego, Wojciecha Weissa, Jana Stanisławskiego, Teodora Axentowicza, po współczesnych. O Matejkowskiej szkole malarstwa historycznego zaświadcza eksponowana w tych salach grupa rekwizytów malarskich, z których niejeden odnaleźć można w kompozycjach mistrza Matejki.

Z kolejnych dekad dziejów akademii pochodzą kopie malarstwa nowożytnego, niektóre zapewne z okresu filii paryskiej prowadzonej w latach dwudziestych XX w. przez Józefa Pankiewicza. W zbiorach Muzeum ASP znajdują się także liczne prace studenckie, w tym dyplomowe, z zakresu malarstwa, dokumentują wczesne poszukiwania najważniejszych polskich twórców drugiej połowy XX wieku, takich jak: Tadeusz Kantor, Andrzej Wajda, Jerzy Nowosielski, Czesław Rzepiński, Stanisław Rodziński, Tadeusz Brzozowski, Wacław Taranczewski, Zbysław Maciejewski, Zbylut Grzywacz, Leszek Sobocki i wielu innych, na reprezentantach najmłodszych pokoleń kończąc. Muzeum posiada także kolekcję ok. 300 prac studenckich z zakresu tkaniny artystycznej pochodzących z lat 70. i 80. XX wieku.

Muzeum może poszczycić się także bogatymi zbiorami rzeźb takich twórców, jak: Konstanty Laszczka, Paulin Wojtyna, Xawery Dunikowski, Józef Marek, Stefan Borzęcki, Wanda Ślędzińska, Marian Konieczny, Józef Sękowski, Jerzy Nowakowski, Antoni Porczak, Bogusz Salwiński i Ewa Janus.

Kolekcja Muzeum ASP nadal systematycznie się powiększa, głównie dzięki hojności darczyńców i liczy obecnie ponad 5 tys. Obiektów. Współpraca z Wydziałem Konserwacji i Restauracji Dzieł Sztuki macierzystej uczelni, w tym współorganizowane wakacyjne praktyki dla studentów, przyczyniły się do poprawy stanu zachowania wielu dziesiątek obiektów.

Znaczące wystawy zorganizowane w ciągu piętnastu lat działalności Muzeum ASP prezentowały zarówno własne zbiory uczelni, jak i eksponaty wypożyczone z innych instytucji muzealnych oraz kolekcji prywatnych. Bez wątpienia przyczyniły się one do rozpowszechnienia zbiorów uczelni i stanowiły także formę wstępu do obchodów dwusetnej rocznicy utworzenia krakowskiej ASP przypadającej w 2018 roku. Podczas kolejnych wystaw przywołano kolejno wybitne postaci i twórczość dawnych rektorów oraz profesorów: Jana Matejki, Juliana Fałata, Jana Stanisławskiego, Wojciecha Weissa, Władysława Jarockiego, Konstantego Laszczki.

Muzeum ASP należy do ogólnopolskiego Stowarzyszenia Muzeów Uczelnianych i współpracuje z wieloma instytucjami, w tym z krakowskim Małopolskim Instytutem Kultury. Muzeum co roku uczestniczy w przedsięwzięciach, takich jak Noc Muzeów (od roku 2009) i Dzień Drzwi Otwartych Muzeów Krakowskich.

Opracowanie: Małgorzata Sokołowska
(Muzeum ASP w Krakowie),
Licencja Creative Commons

Ten utwór jest dostępny na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 3.0 Polska.
Fotografia: prof. Stanisław Tabisz, © wszystkie prawa zastrzeżone

[1]A. Baranowa, W mateczniku, [w:] Dary 2004–2009, katalog wystawy w Muzeum Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie, red. Małgorzata Sokołowska, Magdalena Szymańska, Kraków 2009, s. 2.

[2] Określenia tego, zamiennie z „ekosystemem”, użyła Anna Baranowa w tekście o krakowskiej ASP i jej Muzeum, przywołując fragment IV Księgi Pana Tadeusza (w. 509–513), tamże.

pl. Jana Matejki 13, I piętro
31-157 Kraków


tel. 12 299 20 29
strona muzeum

Godziny otwarcia

październik  — kwiecień
poniedziałek  — piątek
9:00 — 17:00

Ceny biletów

wstęp wolny 0 zł

Łańcuch z krzyżem – rekwizyt ze Szkoły Sztuk Pięknych

Prezentowany łańcuch z krzyżem wykorzystywany był jako rekwizyt w Szkole Sztuk Pięknych w Krakowie – w szkole malarstwa historycznego Jana Matejki.

Czepiec ruski – rekwizyt ze Szkoły Sztuk Pięknych

Czepiec usztywniony drutami, wykonany z pasów tworzących ukośną kratę. Wyszywany jest imitacjami pereł i haftowany metalowymi nićmi tworzącymi wypukły ornament roślinny. Przedmiot wykorzystywany był jako rekwizyt w Szkole Sztuk Pięknych w Krakowie.

„Poselstwo polskie u sułtana” lub „Audiencja posła polskiego u sułtana” Lucjana Wędrychowskiego

Prezentowany obraz ze zbiorów Muzeum Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie jest dziełem nietypowym w twórczości Wędrychowskiego. Przedstawia ono bliżej nieokreślone poselstwo polskie na audiencji u sułtana Imperium Osmańskiego. Stroje postaci i wnętrze odwołują się do XVII i XVIII wieku. Scena odbywa się w wiernie oddanym realnym wnętrzu – Arz Odası, sali audiencji pałacu Topkapı w Stambule. Posłowie, zgodnie z tureckim obyczajem, na własne stroje mają nałożone specjalne kaftany, w które ubierano posłów przed wizytą u wielkiego wezyra lub sułtana. Ten bogato zdobiony ubiór był bardzo pożądany przez polskich przybyszów.

„Złożenie do grobu”

Prezentowany obraz przedstawiający złożenie Chrystusa do grobu został zakupiony w roku 1837 za kwotę 307 złotych. Anonimowe, płótno jest kopią obrazu znajdującego się w krakowskim klasztorze reformatów.

„Akt męski” Adama Ciopcio-Siemianowicza

Adam Siemianowicz (pierwotnie Ciopcio) urodził się w roku 1902 w Orenburgu nad rzeką Ural w Imperium Rosyjskim. Przyszły malarz był synem Szymona Ciopcio i Julii z domu Abramik, chłopów z Podlasia zesłanych na Ural w roku 1888. Chłopiec zaczął malować już Orenburgu. Tworzył wówczas przeważnie pejzaże utrzymane w stylistyce postimpresjonistycznej.

„Wnętrze chaty krakowskiej lub bronowickiej”

Praca przypisywana jest Włodzimierzowi Tetmajerowi lub Henrykowi Uziemble. Obu pasjonowała tematyka ludowa, która na przełomie XIX i XX wieku stanowiła modne źródło inspiracji.

„Przodownik pracy” Andrzeja Wróblewskiego

Portret noszący tytuł Przodownik pracy przedstawia mężczyznę ubranego w niebieski drelich roboczy, spod którego widoczny jest kołnierzyk białej koszuli. Model ujęty został w en trois quarts. Ma starannie uczesane, gładko przylegające do głowy, krótko ścięte włosy, a jego twarz zdaje się nie wyrażać żadnych uczuć.

Haft barokowy – rekwizyt ze Szkoły Sztuk Pięknych

Prezentowany haft barokowy wykorzystywany był jako rekwizyt w Szkole Sztuk Pięknych w Krakowie – w szkole malarstwa historycznego Jana Matejki.

Pas skórzany bałkański – rekwizyt ze Szkoły Sztuk Pięknych

Pas skórzany, szeroki, zdobiony elementami metalowymi oraz dużymi owalnymi kamieniami półszlachetnymi (prawdopodobnie agatami), ułożonymi szeregowo w trzech rzędach. Pas zapinany jest na trzy metalowe haczyki. Szerokie, bogato zdobione pasy zapinane na wiele klamer były charakterystyczne dla całego obszaru Karpat oraz Bałkanów.

Krzyż orderowy – rekwizyt ze Szkoły Sztuk Pięknych

Krzyż metalowy, ażurowy, zdobiony szklanymi imitacjami kamieni szlachetnych w kolorze zielonym i białym. Przedmiot wykorzystywany był jako rekwizyt w Szkole Sztuk Pięknych w Krakowie.

Epolety – rekwizyt ze Szkoły Sztuk Pięknych

Prezentowane epolety były używane jako rekwizyty w matejkowskiej szkole malarstwa historycznego w Szkole Sztuk Pięknych w Krakowie.

Pistolet skałkowy z podwójną lufą – rekwizyt ze Szkoły Sztuk Pięknych

Prezentowany pistolet skałkowy z podwójną lufą wykorzystywany był jako rekwizyt w Szkole Sztuk Pięknych w Krakowie. Pistolet nosi liczne znamiona eksploatacji...

Buzdygan – rekwizyt ze Szkoły Sztuk Pięknych lub Bractwa Kurkowego

Pozłocisty buzdygan o sześciopiórej głowicy prawdopodobnie jest kopią historycznej broni będącej wojskowym insygnium. Wykorzystywany był jako rekwizyt w Szkole Sztuk Pięknych w Krakowie i został przedstawiony w prezentowanej na WMM martwej naturze autorstwa Tomasza Lisiewicza (1857–1930) (M 8).

„Hera z Samos” – odlew gipsowy rzeźby antycznej

Prezentowany odlew gipsowy jest kopią starożytnego greckiego posągu przechowywanego w Luwrze. Rzeźbę odkryto w roku 1875 przy świętej drodze prowadzącej do heraionu (świątyni bogini Hery) na wyspie Samos. W roku 1881 statua trafiła do Luwru, gdzie znajduje się do dzisiaj (nr inw. Ma 686). Odlew gipsowy ze zbiorów Muzeum Akademii Sztuk Pięknych został wykonany w Luwrze o czym świadczy metalowa blaszka z napisem „Musée du Louvre” umieszczona z tyłu gipsowej figury.

„Auriga Delficki” – odlew gipsowy figury antycznej

Oryginalny, brązowy posąg Woźnicy znaleziono w 1896 roku pod świętą drogą na terenie sanktuarium Apollina w Delfach. Przedstawia woźnicę rydwanu. Obok posągu odkopano również fragmenty zaprzęgu oraz inskrypcję dedykacyjną poświadczającą, że statua wchodziła w skład grupy rzeźbiarskiej ufundowanej przez sycylijskiego władcę Polyzalosa.

„Germanik” – odlew gipsowy rzeźby antycznej

Prezentowany odlew antycznego posągu jest kopią oryginalnej marmurowej statuy przechowywanej w Luwrze (Musée de Louvre, Departament starożytności greckich, etruskich i rzymskich, nr inw. MR 315 (Ma 1207). W XVII wieku posąg znajdował się w rzymskich ogrodach papieża Sykstusa V, a następnie w Villa Montalto-Negroni. Statua uważana była wówczas za wizerunek Germanika (Gajusza Klaudiusza Druzusa Cezara Germanika, 15 p.n.e.–19 n.e.). W roku 1685, za pośrednictwem przebywającego w Rzymie malarza Nicolasa Poussina, nabył ją król Francji Ludwik XIV. Następnie została odrestaurowana przez François Girardona (1628–1715) i umieszczona w Wersalu, w Galerii Zwierciadlanej.

„Portret Wojciecha Weissa” Xawerego Dunikowskiego

Portret Wojciecha Weissa autorstwa Xawerego Dunikowskiego datowany jest na rok 1910. Przedstawia jednego z najwybitniejszych malarzy, rysowników i grafików młodopolskich, uchodzącego za reprezentanta nurtu ekspresjonistycznego w sztuce tego okresu. Portret wykonany jest w manierze realistycznej i dobrze oddaje charakterystyczne rysy artysty (znane z portretów malarskich i fotografii). Młody Weiss to noszący wąsy mężczyzna o szczupłej twarzy, wysokim czole i skupionym spojrzeniu.

„Studium aktu kobiety stojącej” Stanisława Zygmunta Malchera

Prezentowane Studium aktu kobiety stojącej powstało w czasie nauki Malchera na krakowskiej uczelni. Postimpresjonistyczna maniera malarska i żywy koloryt prezentowanego obrazu świadczą o wpływie, jaki na artystę wywarła twórczość obu jego mistrzów z okresu studiów.

„Studium aktu kobiety siedzącej” Bronisławy Galiczanki

O życiu i twórczości artystycznej Bronisławy Galiczanki (Bronisławy Olgi Galicy) wiadomo niewiele, a jej dorobek artystyczny ograniczony jest do kilku prac studenckich. Urodziła się w Czerteżu w pobliżu Sanoka w 1902 roku. Na studiach w krakowskiej Akademii Sztuk Pięknych notowana była w latach 1924–1928. Kształciła się w pracowniach Władysława Jarockiego i Fryderyka Pautscha, a jej twórczość została wówczas kilkukrotnie dostrzeżona i nagrodzona...

„Studium postaci męskiej” Stanisława Bieńkiewicza

Stanisław Bieńkiewicz (1855–po roku 1930) w latach 1871–1880 studiował w Szkole Sztuk Pięknych w Krakowie pod kierunkiem Jana Matejki. W latach 1889–1890 razem z Józefem Mehofferem i Stanisławem Wyspiańskim pracował nad polichromią kościoła Mariackiego w Krakowie. Bieńkiewicz malował portrety, pejzaże, sceny historyczne, rodzajowe i religijne.