Motto:

„…utworzenie tej placówki […] wynika z misji uczelni, która winna nie tylko kształcić, ale i dokumentować kierunki kształcenia […], jest spłatą długu wobec wielu pokoleń nauczycieli i studentów, którzy pozostawiali tutaj swe prace, nie doczekawszy się realizacji idei, o której mówi się i zabiega od początku istnienia Uczelni”[1]

Muzeum ASP, po wieloletnich kłopotach z ukonstytuowaniem się i znalezieniem stałej lokalizacji, reaktywowane zostało w roku 2003 decyzją rektora, prof. Jana Pamuły i zatwierdzone przez senat uczelni jako jednostka ogólnouczelniana.

Lokalizacja Muzeum ASP – w „mateczniku sztuki polskiej”[2]

Dwustuletnia Akademia Sztuk Pięknych im. Jana Matejki, przez wielu uważana jest za „matecznik sztuki polskiej”. Jej główna siedziba mieści się przy placu Matejki, w wielkim, historycznym gmachu, który z zewnątrz przypomina skarbiec. Ten neorenesansowy pałac wybudowany w roku 1879 według projektu Macieja Moraczewskiego powstał dzięki staraniu Jana Matejki jako pierwszy własny budynek Akademii. Architekt nadał mu kształt mitycznej lub baśniowej szkatuły z sześcioma gryfami na szczycie. Wydają się one strzec cennej zawartości: dziedzictwa kultury i tradycji kształtowania kolejnych pokoleń. W tym właśnie budynku, pomiędzy pracowniami malarstwa i rzeźby, w dwóch pomieszczeniach mieści się siedziba Muzeum ASP. Ze względu na ograniczoną powierzchnię organizowane tu wystawy mają charakter czasowy, a większe pokazy Muzeum organizuje korzystając z pomieszczeń wydziałów mieszczących się w tym samym gmachu.

Początki

Historia kolekcji, która obecnie stanowi trzon zbiorów Muzeum ASP sięga roku 1818, kiedy to malarze działający na przełomie XVIII i XIX wieku – Józef Peszka i Józef Brodowski przyczynili się do zaistnienia Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie w ramach Uniwersytetu Jagiellońskiego i jako pierwsi jej profesorowie zapoczątkowali długą listę nazwisk artystów-nauczycieli akademickich i ich uczniów – kolejnych roczników absolwentów tej najstarszej polskiej uczelni plastycznej.

Zbiory

Obiekty w zbiorach Muzeum ASP mają różną proweniencję i pochodzą z różnych czasów. Pomimo niesystematycznego gromadzenia i strat poniesionych w ciągu dwustu lat, muzealne zbiory stanowią dziś czytelny zapis trendów w sztuce, a także ewolucji programów i metod nauczania. Zbiory gromadzone w celach edukacyjnych miały równocześnie na celu budowanie prestiżu uczelni tworzonej w Krakowie na wzór renomowanych akademii sztuk pięknych w Rzymie, Paryżu czy Monachium. Wśród obiektów zgromadzonych w Muzeum ASP znajdują się pamiątki po profesorach, ich dzieła, a także juwenilia – wyróżnione prace studenckie reprezentujące dyscypliny nauczane w ASP. Mimo przerw w gromadzeniu i strat kolekcja Muzeum ASP stanowi zbiór unikatowy.

Do najwcześniejszych muzealiów w zbiorach ASP należą siedemnasto-, osiemnasto- i dziewiętnastowieczne obrazy malarzy polskich, włoskich i holenderskich. Pochodzą one z darowizn i pierwszych zakupów dokonanych przez profesorów-założycieli Akademii. W tym czasie w kolekcji uczelni znalazł się pochodzący z pierwszej połowy XVIII wieku zespół niezwykłej klasy malowideł olejnych na papierze zwany Atlasem roślin i zwierząt, który wiąże się z braćmi Hamiltonami. Do najwcześniejszych nabytków muzeum należą także gipsowe kopie rzeźb antycznych pochodzące z licznych niegdyś europejskich warsztatów odlewniczych, które wraz z obrazami, sztychami i innymi wzorami sztuk pięknych sprowadzano do galerii szkolnej, a które oglądać dziś można w monumentalnych przestrzeniach korytarzy i reprezentacyjnych salach gmachu Akademii przy placu Matejki.

Dzieła profesorów i wyróżnione prace studentów trafiały do zbiorów zgodnie z rozporządzeniami senatu uczelni od 1836 roku. W posiadaniu Muzeum ASP znajdują się przykłady młodzieńczych poszukiwań artystycznych takich twórców, jak: Jacek Malczewski, Stanisław Wyspiański, Józef Mehoffer, Witold Pruszkowski czy Wojciech Weiss. Autoportrety i portrety dyrektora oraz rektorów uczelni eksponowane są w gabinecie rektora i sali senatu: począwszy od Jana Matejki, Juliana Fałata, Jacka Malczewskiego, Józefa Mehoffera, Leona Wyczółkowskiego, Wojciecha Weissa, Jana Stanisławskiego, Teodora Axentowicza, po współczesnych. O Matejkowskiej szkole malarstwa historycznego zaświadcza eksponowana w tych salach grupa rekwizytów malarskich, z których niejeden odnaleźć można w kompozycjach mistrza Matejki.

Z kolejnych dekad dziejów akademii pochodzą kopie malarstwa nowożytnego, niektóre zapewne z okresu filii paryskiej prowadzonej w latach dwudziestych XX w. przez Józefa Pankiewicza. W zbiorach Muzeum ASP znajdują się także liczne prace studenckie, w tym dyplomowe, z zakresu malarstwa, dokumentują wczesne poszukiwania najważniejszych polskich twórców drugiej połowy XX wieku, takich jak: Tadeusz Kantor, Andrzej Wajda, Jerzy Nowosielski, Czesław Rzepiński, Stanisław Rodziński, Tadeusz Brzozowski, Wacław Taranczewski, Zbysław Maciejewski, Zbylut Grzywacz, Leszek Sobocki i wielu innych, na reprezentantach najmłodszych pokoleń kończąc. Muzeum posiada także kolekcję ok. 300 prac studenckich z zakresu tkaniny artystycznej pochodzących z lat 70. i 80. XX wieku.

Muzeum może poszczycić się także bogatymi zbiorami rzeźb takich twórców, jak: Konstanty Laszczka, Paulin Wojtyna, Xawery Dunikowski, Józef Marek, Stefan Borzęcki, Wanda Ślędzińska, Marian Konieczny, Józef Sękowski, Jerzy Nowakowski, Antoni Porczak, Bogusz Salwiński i Ewa Janus.

Kolekcja Muzeum ASP nadal systematycznie się powiększa, głównie dzięki hojności darczyńców i liczy obecnie ponad 5 tys. Obiektów. Współpraca z Wydziałem Konserwacji i Restauracji Dzieł Sztuki macierzystej uczelni, w tym współorganizowane wakacyjne praktyki dla studentów, przyczyniły się do poprawy stanu zachowania wielu dziesiątek obiektów.

Znaczące wystawy zorganizowane w ciągu piętnastu lat działalności Muzeum ASP prezentowały zarówno własne zbiory uczelni, jak i eksponaty wypożyczone z innych instytucji muzealnych oraz kolekcji prywatnych. Bez wątpienia przyczyniły się one do rozpowszechnienia zbiorów uczelni i stanowiły także formę wstępu do obchodów dwusetnej rocznicy utworzenia krakowskiej ASP przypadającej w 2018 roku. Podczas kolejnych wystaw przywołano kolejno wybitne postaci i twórczość dawnych rektorów oraz profesorów: Jana Matejki, Juliana Fałata, Jana Stanisławskiego, Wojciecha Weissa, Władysława Jarockiego, Konstantego Laszczki.

Muzeum ASP należy do ogólnopolskiego Stowarzyszenia Muzeów Uczelnianych i współpracuje z wieloma instytucjami, w tym z krakowskim Małopolskim Instytutem Kultury. Muzeum co roku uczestniczy w przedsięwzięciach, takich jak Noc Muzeów (od roku 2009) i Dzień Drzwi Otwartych Muzeów Krakowskich.

Opracowanie: Małgorzata Sokołowska
(Muzeum ASP w Krakowie),
Licencja Creative Commons

Ten utwór jest dostępny na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 3.0 Polska.
Fotografia: prof. Stanisław Tabisz, © wszystkie prawa zastrzeżone

[1]A. Baranowa, W mateczniku, [w:] Dary 2004–2009, katalog wystawy w Muzeum Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie, red. Małgorzata Sokołowska, Magdalena Szymańska, Kraków 2009, s. 2.

[2] Określenia tego, zamiennie z „ekosystemem”, użyła Anna Baranowa w tekście o krakowskiej ASP i jej Muzeum, przywołując fragment IV Księgi Pana Tadeusza (w. 509–513), tamże.

pl. Jana Matejki 13, I piętro
31-157 Kraków


tel. 12 299 20 29
strona muzeum

Godziny otwarcia

październik  — kwiecień
poniedziałek  — piątek
9:00 — 17:00

Ceny biletów

wstęp wolny 0 zł

Serdak haftowany – rekwizyt ze Szkoły Sztuk Pięknych

Serdak haftowany nićmi srebrnymi (?) i złotymi (?), z przodu mocno wycięty, zdobiony guzami zdobionymi czerwonym koralem (po każdej stronie osiem guzów), dominujący ornament geometryczny.

Warsztat do malarstwa ściennego projektu Wacława Taranczewskiego

Drewniany stolik na metalowych kółeczkach, będący jednocześnie paletą do malarstwa ściennego, zaprojektował Wacław Taranczewski. Artysta w latach 1948–1970 pełnił na Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie funkcję profesora, kierując katedrą malarstwa dekoracyjnego.

Szkic do niewykonanego obrazu „Długosz i św. Kazimierz” Jana Matejki

Prezentowany ołówkowy rysunek Jana Matejki jest szkicem do niewykonanego obrazu Długosz i św. Kazimierz. Matejko często podejmował tematy historyczne z okresu panowania Jagiellonów. Wymienić można m.in. takie obrazy jak: Stańczyk w czasie balu na dworze królowej Bony, kiedy wieść przychodzi o utracie Smoleńska (1862), Unia lubelska (1869), Zawieszenie dzwonu Zygmunta (1874) czy Hołd pruski (1880–1882).

Paleta Jacka Malczewskiego

Paleta Jacka Malczewskiego jest jedną z kilku palet malarskich zachowanych w zbiorze pamiątek po słynnych artystach związanych z krakowską Akademią Sztuk Pięknych. Służyła ona do malarstwa olejnego. Jej duży rozmiar, opływowy, sercowy kształt i otwór na kciuk, a także niewielka waga – ze względu na rodzaj użytego drewna – umożliwiały wygodne podtrzymywanie palety na przedramieniu i oparcie jej o bok.

Haft barokowy – rekwizyt ze Szkoły Sztuk Pięknych

Prezentowany haft barokowy wykorzystywany był jako rekwizyt w Szkole Sztuk Pięknych w Krakowie – w szkole malarstwa historycznego Jana Matejki.

„Wnętrze chaty krakowskiej lub bronowickiej”

Praca przypisywana jest Włodzimierzowi Tetmajerowi lub Henrykowi Uziemble. Obu pasjonowała tematyka ludowa, która na przełomie XIX i XX wieku stanowiła modne źródło inspiracji.

„Studium postaci męskiej” Stanisława Bieńkiewicza

Stanisław Bieńkiewicz (1855–po roku 1930) w latach 1871–1880 studiował w Szkole Sztuk Pięknych w Krakowie pod kierunkiem Jana Matejki. W latach 1889–1890 razem z Józefem Mehofferem i Stanisławem Wyspiańskim pracował nad polichromią kościoła Mariackiego w Krakowie. Bieńkiewicz malował portrety, pejzaże, sceny historyczne, rodzajowe i religijne.

„Studium portretowe głowy chłopca” Antoniego Gierowskiego

Antoni Julian Gasper Gierowski urodził się 4 lipca 1860 w Wielgomłynach w powiecie Radomsko. Kształcił się w krakowskiej Szkole Sztuk Pięknych w latach 1878–1883, a później w akademii monachijskiej. Malarz zmarł przedwcześnie w roku 1888...

„Studium antycznego popiersia” Wilhelma Moszyńskiego

Niewiele wiadomo o Wilhelmie Moszyńskim. Urodził się w Zaborowie i zmarł przedwcześnie prawdopodobnie przed końcem 1885 roku. W latach 1875–1880 był uczniem w krakowskiej Szkole Sztuk Pięknych.

„Studium anatomiczne mięśni” Ferdynanda Olesińskiego

Pochodzący z wielickiej górniczej rodziny Ferdynand Olesiński kształcił się w latach 1871–1883 krakowskiej Szkole Sztuk Pięknych pod kierunkiem Floriana Cynka, Leopolda Löfflera, Feliksa Szynalewskiego, Henryka Grabowskiego, Izydora Jabłońskiego, a przede wszystkim Jana Matejki i Władysława Łuszczkiewicza. Był wyróżniającym się uczniem zdobywającym pochwały i nagrody.

„Apollino” Emanuela Herncisza

Emanuel Edmund Herncisz (1858–1885) w latach 1874–1882 studiował w krakowskiej Szkole Sztuk Pięknych u Władysława Łuszczkiewicza, Leopolda Loefflera i Jana Matejki. Dzięki stypendium rządu austriackiego, po zakończeniu nauki w Krakowie, w latach 1882–1883 Herncisz uzupełnił wykształcenie na akademii w Monachium. W roku 1883 artysta odbył podróż do Włoch, gdzie planował wrócić z Sewerynem Bieszczadem, żeby podjąć studia malarskie. Plany artysty zniweczyła gruźlica, która dwa lata później doprowadziła do jego śmierci.

„Studium aktu męskiego” Seweryna Bieszczada

Seweryn Bieszczad studiował malarstwo w Szkole Sztuk Pięknych w latach 1868–1876, pod kierunkiem Władysława Łuszczkiewicza, a następnie Jana Matejki. Studiował także w Wiedniu i Monachium pod kierunkiem Sándora Wagnera (niem. Alexander von Wagner) oraz w Dreźnie jako stypendysta Akademii Wiedeńskiej.

„Studium aktu męskiego” Ferdynanda Brylla

Studium aktu męskiego pochodzi z roku 1880, a więc z czasów, gdy Ferdynand Bryll studiował w Szkole Sztuk Pięknych w Krakowie. Doskonale ujęte proporcje modela w połączeniu z poprawnym modelunkiem światłocieniowym świadczą o dobrym warsztacie początkującego artysty.

„Studium aktu męskiego” Ferdynanda Brylla

Ferdynand Bryll, malarz, portrecista, konserwator i ilustrator, urodził się w roku 1863 w Krakowie. W latach 1876–1884 studiował w krakowskiej Szkole Sztuk Pięknych. W czasie studiów, w roku 1882, z polecenia Jana Matejki pomagał Henrykowi Rodakowskiemu podczas prac nad fryzem w sali sejmowej we Lwowie.

„Studium aktu męskiego” Jacka Malczewskiego

Prezentowany rysunek to pierwsza studencka praca Jacka Malczewskiego, którą dostrzeżono i nagrodzono. Otrzymał za nią I nagrodę i kwotę 30 guldenów od dyrekcji Towarzystwa Przyjaciół Sztuk Pięknych w Krakowie. W tym czasie Malczewski studiował u Władysława Łuszczkiewicza i Feliksa Szynalewskiego, a duży wpływ na kształtowanie artystyczne młodego adepta miał wówczas również Jan Matejko.

„Stalle kościoła Bożego Ciała na Kazimierzu” Jacka Malczewskiego

Jacek Malczewski rozpoczął systematyczne studia w krakowskiej Szkole Sztuk Pięknych w połowie 1873 roku. Jego pierwszymi nauczycielami byli Władysław Łuszczkiewicz, malarz historyczny i znany historyk sztuki oraz Feliks Szynalewski. Nad jego nauką czuwał także Jan Matejko, którego Malczewski darzył wielką atencją.

Szkic do obrazu „Stefan Batory pod Pskowem” Jana Matejki

Rysunek stanowi studium przygotowawcze do obrazu olejnego Jana Matejki Batory pod Pskowem, znajdującego się w zbiorach Zamku Królewskiego w Warszawie. Obraz został ukończony w roku 1872, a pracę nad szkicami do niego artysta rozpoczął już trzy lata wcześniej. Dzieło to nawiązuje w sposób swobodny do wydarzeń z trzech kampanii wojennych przeciwko Moskwie prowadzonych w latach 1577–1581 przez króla Stefana Batorego.

„Studium aktu kobiety stojącej” Stanisława Zygmunta Malchera

Prezentowane Studium aktu kobiety stojącej powstało w czasie nauki Malchera na krakowskiej uczelni. Postimpresjonistyczna maniera malarska i żywy koloryt prezentowanego obrazu świadczą o wpływie, jaki na artystę wywarła twórczość obu jego mistrzów z okresu studiów.

„Akt męski” Adama Ciopcio-Siemianowicza

Adam Siemianowicz (pierwotnie Ciopcio) urodził się w roku 1902 w Orenburgu nad rzeką Ural w Imperium Rosyjskim. Przyszły malarz był synem Szymona Ciopcio i Julii z domu Abramik, chłopów z Podlasia zesłanych na Ural w roku 1888. Chłopiec zaczął malować już Orenburgu. Tworzył wówczas przeważnie pejzaże utrzymane w stylistyce postimpresjonistycznej.

„Studium portretowe Mariana Gorzkowskiego” Jana Matejki

Szkic prawdopodobnie stanowi studium portretowe Mariana Gorzkowskiego. Ukazuje ujętego w popiersiu, mężczyznę w średnim wieku, o szczupłej twarzy pokrytej zmarszczkami. Mężczyzna ma brodę i wąsy. Ubrany jest przypuszczalnie w surdut, stanowiący strój wizytowy zapoczątkowany w XIX wieku. Wskazują na to widoczne na portrecie poszerzone klapy popularnej wówczas wśród mężczyzn dwurzędowej przedłużonej marynarki. Artysta skupił się jednak przede wszystkim na oddaniu rysów portretowanego.