List of all exhibits. Click on one of them to go to the exhibit page. The topics allow exhibits to be selected by their concept categories. On the right, you can choose the settings of the list view.

The list below shows links between exhibits in a non-standard way. The points denote the exhibits and the connecting lines are connections between them, according to the selected categories.

Enter the end dates in the windows in order to set the period you are interested in on the timeline.

Views: 3571
(Votes: 2)
The average rating is 5.0 stars out of 5.
Print metrics
Print description

The painting, Triptych of Saint Mary Magdalene, from Moszczenica Niżna near Stary Sącz is preserved in a rare state of completeness. The essence of the retable can be investigated based on this example.
At the end of the 15th century, the retable constituted an expanded structure composed of an immovable main panel, the movable wings attached to it; a predella, which served as a basis for the wings, the main panel, and a finial.

more

The painting, Triptych of Saint Mary Magdalene, from Moszczenica Niżna near Stary Sącz is preserved in a rare state of completeness. The essence of the retable can be investigated based on this example.
At the end of the 15th century, the retable constituted an expanded structure composed of an immovable main panel, the movable wings attached to it; a predella, which served as a basis for the wings, the main panel, and a finial. The mechanism which opens and closes the wings allowed one to change the appearance of the altarpiece and adapt it to the everyday or ceremonial character of the day (according to the liturgical year). The main panel of the altarpiece from Moszczenica depicts St. Mary Magdalene who — according to a legend — spent the end of her life in a hermitage and was taken up by the angels many times during the day in order to listen to heavenly choirs. The front sides of the wings bear the figures of Saints Nicholas and Florian while the back depicts Our Lady of Sorrows and Christ of Sorrows. The finial is filled with an image of Archangel Michael weighing souls on the Last Judgment day. On the predella, there are two angels stretching the image of Christ’s face which, according to legend, was imprinted on the veil of St. Veronica on the way to Golgotha. Differentiation based on the importance of the front and back sides was shown by the various frames: from the inside, they are silver-plated; from the outside, they are only painted red with black rosettes. A similar gradation can be seen in the background and also in the simplification of the painting technique at the back.

Elaborated by Wojciech Marcinkowski, PhD (The National Museum in Kraków), © all rights reserved

less

“Columbus egg”, that is, about drawing the thinnest line in painting

An ancient historian from the 1st century — Pliny the Elder — in his 37-volume encyclopedia titled Natural history, compiled knowledge gathered from works of about 200 authors, thanks to which he preserved the echoes of lost writings and information about the Greek world for posterity, which included many stories concerning art. It was he who repeated the now famous anecdote about the dispute between Apelles — the greatest painter of his time — and another representative of this craft: Protogenes. Apelles — once he had heard of the fame of his competitor — went to Rhodes to see his works. However, he did not find the painter at home, while a board ready to be painted was set on the easel, watched by an old woman. When she asked Apelles who was visiting, the painter grabbed the brush and drew an extremely thin line through the centre of the painting, then he replied: “That’s who.”

more

An ancient historian from the 1st century — Pliny the Elder — in his 37-volume encyclopedia titled Natural history, compiled knowledge gathered from works of about 200 authors, thanks to which he preserved the echoes of lost writings and information about the Greek world for posterity, which included many stories concerning art.
It was he who repeated the now famous anecdote about the dispute between Apelles — the greatest painter of his time — and another representative of this craft: Protogenes. Apelles — once he had heard of the fame of his competitor — went to Rhodes to see his works. However, he did not find the painter at home, while a board ready to be painted was set on the easel, watched by an old woman. When she asked Apelles who was visiting, the painter grabbed the brush and drew an extremely thin line through the centre of the painting, then he replied: “That’s who.” When Protogenes came back and heard the story about what had apparently occurred, he immediately recognized the opponent. He took the brush and drew an even thinner line through the middle of the painting using another colour. He ordered the old woman to present the picture to Apelles by saying, “this is the one he is looking for”. When he arrived the next day and saw that he had been defeated, he drew an even thinner line through the middle of his opponent’s line using the third colour. The line was so thin, that he could not be defeated. Once Protogenes had seen the painting, he paid tribute to the winner. The board — on which only three intersecting lines had been painted — was given to posterity to admire the highest artistry. Unfortunately, the work was not preserved, because it was destroyed in a fire at Caesar’s house in 4 BC. There is nothing strange about the fact that the craft’s quality and the mastery of a painter was measured by the thickness of the drawn line. Drawing was the first stage of creating a painting, and learning this skill was the basis of painting. Each character and object was contoured. The line created shapes which were later filled with colour, making them spacious and deep; the hair structure was drawn with a line. As an aside, this method was opposed only by Leonardo da Vinci, who questioned the existence of a contour in nature, and thus its use in painting at the end of the 15th century.
Was it possible to go further than Apelles and cut through the thinnest painting line? Yes. The proverbial “Columbus egg” — a simple solution to a difficult issue — were the Concetto spaziale (from Italian “spatial concept”) paintings by Lucio Fontana from the mid-1950s. The artist cut the canvas, creating the thinnest possible line on its surface. At the same time, he created a spatial work out of a two-dimensional plane. Interestingly, the relationship between these two paintings becomes much more evident once the description of the painting — created as a consequence of the ancient artists’ dispute according to Pliny the Elder — is quoted and compared with the works of Fontana:

It was great and contained nothing but lines, almost invisible, so that it might seem empty when juxtaposed with the exquisite works of other artists, but that was the reason why it caught the eye and looked more noble than any other painting.

 

Check the meaning of the line and the outline in the following paintings on the website of Malopolska’s Virtual Museums, Triptych of St. Mary Magdalene; the icon Our Lady Hodegetria.

Elaborated by Paulina Kluz (Editorial Team of Malopolskas Virtual Museums),
Licencja Creative Commons

This work is licensed under a Creative Commons Attribution 3.0 Poland License.

Bibliography: 
Myśliciele, kronikarze i artyści o sztuce. Od starożytności do 1500, oprac. Jan Białostocki, Warszawa 1988.

less

Smoki w sztuce średniowiecznej: sacrum

Określenie smoka jako symbolu zła jest zakorzenione w Biblii – chociażby w Psalmach, gdzie potęga Boga jest opisywana w kontekście pokonywania smoków („Ty ujarzmiłeś morze swą potęgą, skruszyłeś głowy smoków na morzu” – Psalm 74,13; „Będziesz stąpał po wężach i żmijach, a lwa i smoka będziesz mógł podeptać” – Psalm 91,13). W Księdze Daniela pojawia się opowieść o zniszczeniu węża, czczonego przez Babilończyków – w dawnych przekładach, chociażby w Biblii Jakuba Wujka, zwany on był smokiem (Dn 14,23-27). No i wreszcie kluczową rolę odegrał smok w Apokalipsie: objawił się jako siła zła, czyhając na Niewiastę interpretowaną jako Matka Boska („I inny znak się ukazał na niebie: Oto wielki Smok barwy ognia, mający siedem głów i dziesięć rogów – a na głowach jego siedem diademów. I ogon jego zmiata trzecią część gwiazd nieba: i rzucił je na ziemię. I stanął Smok przed mającą rodzić Niewiastą, ażeby skoro porodzi, pożreć jej dziecię” – Ap. 12,3-4).

more

Magdalena Łanuszka

Smoki w sztuce średniowiecznej: sacrum

Wśród królewskich nagrobków w katedrze na Wawelu mamy m.in. wspaniały pomnik Władysława Jagiełły – dziś już wiadomo, że nagrobek ten powstał jeszcze za życia króla, a zatem władca sam zdecydował, jakie treści mają być w nim zawarte. Polityczny program ujęto w postaciach na bokach tumby, trzymających herby ziem, zaś sam Jagiełło (ukazany zresztą w ujęciu portretowym) został przedstawiony jako chrześcijański król, który pokonał zło. Owo zło symbolizuje smok wijący się pod stopami naszego władcy.
Średniowieczni odbiorcy dobrze rozumieli takie przedstawienia, w których dobry bohater depcze zło ukazane pod postacią smoka – najczęściej trafiały się one na ołtarzach, ponieważ za pogromców smoków uchodzili niektórzy święci.

Biblijne tropy

Określenie smoka jako symbolu zła jest zakorzenione w Biblii – chociażby w Psalmach, gdzie potęga Boga jest opisywana w kontekście pokonywania smoków („Ty ujarzmiłeś morze swą potęgą, skruszyłeś głowy smoków na morzu” – Psalm 74,13; „Będziesz stąpał po wężach i żmijach, a lwa i smoka będziesz mógł podeptać” – Psalm 91,13). W Księdze Daniela pojawia się opowieść o zniszczeniu węża, czczonego przez Babilończyków – w dawnych przekładach, chociażby w Biblii Jakuba Wujka, zwany on był smokiem (Dn 14,23-27). No i wreszcie kluczową rolę odegrał smok w Apokalipsie: objawił się jako siła zła, czyhając na Niewiastę interpretowaną jako Matka Boska („I inny znak się ukazał na niebie: Oto wielki Smok barwy ognia, mający siedem głów i dziesięć rogów – a na głowach jego siedem diademów. I ogon jego zmiata trzecią część gwiazd nieba: i rzucił je na ziemię. I stanął Smok przed mającą rodzić Niewiastą, ażeby skoro porodzi, pożreć jej dziecię” – Ap. 12,3-4).

Miniatura z anglo-normandzkiego rękopisu Apokalipsy z komentarzami, Anglia (Londyn?), ok. 12651270, Bodleian Library w Oksfordzie, MS. Douce 180, fol. 56. Wikimedia Commons


Owego apokaliptycznego smoka pokonać miał archanioł Michał, chyba najważniejszy z archaniołów. Tradycyjnie przyjęło się, że to właśnie on ukazywał się Abrahamowi, oznajmił Sarze, że urodzi syna, oraz ostrzegł Lota o zniszczeniu Sodomy. To Michał miał powstrzymać Abrahama przed ofiarowaniem Izaaka oraz uratować Jakuba, z którym się siłował. Te i inne biblijne sceny bywały zatem ukazywane w ikonach poświęconych św. Michałowi (czego przykładem może być ikona z cerkwi w Szczawniku z 1631 roku, obecnie w Muzeum Okręgowym w Nowym Sączu). Co jednak najważniejsze, Michał ukazywany był jako dowódca i wojownik: odziany w zbroję, z uniesionym mieczem.

Ikona Św. Michał Archanioł z cerkwi w Szczawniku, 1631, Muzeum Okręgowe w Nowym Sączu, domena publiczna


Kluczowym zwycięstwem Michała miało być właśnie wspomniane w Apokalipsie pokonanie Smoka – strącenie szatana i jego aniołów: „I nastąpiła walka na niebie: Michał i jego aniołowie mieli walczyć ze Smokiem. I wystąpił do walki Smok i jego aniołowie, ale nie przemógł, i już się miejsce dla nich w niebie nie znalazło. I został strącony wielki Smok, Wąż starodawny, który się zwie diabeł i szatan, zwodzący całą zamieszkałą ziemię, został strącony na ziemię, a z nim strąceni zostali jego aniołowie” (Ap 12,7-9).

Nie zawsze jednak ukazywano Michała, jak walczy ze smokiem – czasami godzi mieczem w diabła (niemającego smoczych kształtów) lub w diabełki wieszające się na szali trzymanej przez archanioła wagi. Oto bowiem Michał ma być tym, który będzie ważył uczynki dusz w czasie Sądu Ostatecznego.

Zwieńczenie tryptyku św. Marii Magdaleny z Moszczenicy Niżnej koło Starego Sącza,
ok. 1480, Muzeum Narodowe w Krakowie, domena publiczna


Rycerz i księżniczka

Gdy jednak widzimy w jakimś dziele sztuki świętego rycerza walczącego ze smokiem, nie musi to być wcale Michał – jeżeli nie ma skrzydeł, ale dosiada konia, to z pewnością jest to ktoś inny, a mianowicie św. Jerzy.

Muzeum Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie posiada dziewiętnastowieczny gipsowy odlew rzeźby św. Jerzego walczącego ze smokiem. Oryginał odlany z brązu pochodzi z zamku na Hradczanach, a dziś znajduje się w Galerii Narodowej w Pradze. Była to fundacja króla czeskiego i cesarza rzymskiego Karola IV Luksemburskiego, zapewne z 1373 roku. Tego typu wizerunki św. Jerzego zdobiły zamki i dwory w całej Europie – władcy, bractwa rycerskie czy też rycerskie zakony chętnie określały tego właśnie świętego jako swojego szczególnego patrona.

Św. Jerzy zabijający smoka, gipsowy odlew rzeźby z 1373 r. (oryginał w Galerii Narodowej w Pradze), XIX w., Muzeum Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie, domena publiczna


Kult św. Jerzego rozkwitł w czasach krucjat – i to właśnie wówczas do jego legendy wszedł epizod ze smokiem. Wcześniej Jerzy czczony był po prostu jako wczesnochrześcijański męczennik – trybun wojskowy z Kapadocji (dziś środkowa Turcja), umęczony w ramach prześladowań chrześcijan za cesarza Dioklecjana, na przełomie III i IV wieku. Tymczasem w okresie wypraw krzyżowych do legendy św. Jerzego wkradł się motyw pochodzący zapewne ze starożytnego mitu o Perseuszu, który wybawił królewnę Andromedę, złożoną w ofierze potworowi. Najstarsze przykłady ikonograficzne kultu św. Jerzego jako pogromcy smoka pochodzą z terenów Kapadocji; warto przy tym zauważyć, że za „pośrednika” mógł w tym wypadku posłużyć św. Teodor z Amasei zwany Tyronem, który – tak jak i Jerzy – miał być wojownikiem umęczonym w początkach IV wieku. W legendzie Teodora zwycięstwo nad smokiem funkcjonowało już w pierwszym tysiącleciu. Najpopularniejszy średniowieczny zbiór żywotów świętych, czyli trzynastowieczna „Złota Legenda” autorstwa Jacopa da Voragine, spopularyzowała tę opowieść w kontekście św. Jerzego: oto w Libii miał żyć smok, który swym oddechem zakażał powietrze. Aby go udobruchać, mieszkańcy miasta ofiarowywali bestii co dzień dwie owce; gdy zaś owiec zaczęło brakować, smok zaczął dostawać ofiary mieszane: z owiec i z ludzi (słusznie zatem twórcy „Gry o Tron” pokazali, że smoki zjadają najpierw bydło, a potem przechodzą do jedzenia dzieci…). Pewnego razu los padł na córkę króla – księżniczkę uratował jednak św. Jerzy, który pokonał smoka. Wedle jednej wersji legendy zabił go od razu (a widząc to, mieszkańcy miasta się nawrócili), wedle innej zaś uwięził, a zgładził dopiero później, gdy mieszkańcy miasta przyjęli chrześcijaństwo.

Św. Jerzy, kwatera ze skrzydła Tryptyku Trójcy Świętej, 1467, Kaplica Świętokrzyska w katedrze na Wawelu. Wikimedia Commons

Kobieta ze smokiem

Nie możemy jednak zapominać, że również święte niewiasty występowały na ołtarzach ze smokami w roli atrybutów. Czasami taki atrybut miał formę małego smoczka, trzymanego na ramieniu lub nawet na smyczy – jak gdyby był to piesek. Najczęściej dotyczy to św. Małgorzaty, dziewicy i męczennicy.

Chór Świętych Dziewic (Małgorzata ze smokiem na smyczy), kwatera ze skrzydła Tryptyku Trójcy Świętej, 1467, Kaplica Świętokrzyska w katedrze na Wawelu. Wikimedia Commons


Małgorzata to kolejna wczesnochrześcijańska święta, która miała być umęczona w początkach IV wieku za cesarza Dioklecjana. Miała pochodzić z Antiochii; odmówiła zamążpójścia, ponieważ postanowiła ofiarować swe życie Chrystusowi, przez co była torturowana i w końcu ścięta. Popularna średniowieczna legenda mówiła, że w czasie swego uwięzienia Małgorzata przeżyła kuszenie – diabeł ukazał jej się pod postacią smoka, lecz ona nie dała się zastraszyć. Ludowa wersja tej opowieści przekazywała nawet informację o tym, że smok połknął Małgorzatę, ale święta użyła krzyżyka, którym rozpruła od środka brzuch bestii i wydostała się na zewnątrz. Stąd w wielu średniowiecznych przedstawieniach św. Małgorzata nie tyle depcze smoka, ile raczej wyłania się z niego.

Zwornik z przedstawieniem św. Małgorzaty, gipsowy odlew rzeźby sprzed 1322 r. (oryginał na sklepieniu w zakrystii w katedrze na Wawelu), 18981899, Muzeum Narodowe w Krakowie. Cyfrowe Dziedzictwo Kulturowe, domena publiczna


Co ciekawe, niektóre legendy utożsamiały Małgorzatę z księżniczką uratowaną przez św. Jerzego. Najwyraźniej zatem połknięcie przez smoka było jej po prostu przeznaczone.

Choć św. Małgorzaty nie nazwalibyśmy Matką Smoków, to warto zauważyć, że nie tylko występowała ona ze smokiem, ale także... była patronką rodzących matek! Jakkolwiek wybór dziewicy na opiekunkę przy porodzie może wydawać się nie do końca trafiony, to w tym przypadku zaważyła właśnie historia o połknięciu przez smoka. Bo skoro Małgorzacie udało się bez szwanku wydostać ze smoczego brzucha, to jej wstawiennictwo mogło okazać się skuteczne przy niebezpiecznym przecież (i dla dziecka, i dla matki) akcie porodu…

Św. Marta i smok Tarasque, miniatura z Godzinek Henryka VIII, Jean Poyer, Tours, ok. 1500, The Morgan Library and Museum, Nowy Jork, MS H.8, fol. 191v. Wkimedia Commons


Inną świętą niewiastą ze smokiem była św. Marta – ewangeliczna siostra Marii, utożsamianej z Magdaleną, oraz Łazarza. Miała ona przyjmować Chrystusa w swoim domu, podawać mu wieczerzę – stąd święta ta stała się patronką gospodyń domowych. Szczególnym kultem cieszyła się Marta (podobnie jak Maria Magdalena oraz Łazarz) na terenach południowej Francji, tam bowiem wedle średniowiecznych legend miało się udać to rodzeństwo po Wniebowstąpieniu Chrystusa; tam też mieli zakończyć swe życia i w tamtejszych kościołach miały znajdować się ich szczątki.

Oczywiście w tej sytuacji również żywot św. Marty pojawił się w zbiorze „Złota Legenda”: dowiadujemy się z niego, że w lesie nad Rodanem, gdzieś między Arles a Awinionem, żył straszny smok o imieniu Tarasque – zamieszkiwał w rzece, a gdy Marta wyszła mu na spotkanie, zastała go w trakcie konsumowania jakiegoś człowieka. Święta pokropiła wówczas smoka wodą święconą i pokazała mu krzyż, a bestia natychmiast stała się łagodna. Marta związała ją więc własnym paskiem, a okoliczni mieszkańcy zabili dzidami i kamieniami. Co ciekawe, w niektórych wizerunkach św. Marta „zgubiła” smoka i występowała jedynie z wiaderkiem i kropidłem jako atrybutami – przykładem takiego właśnie przedstawienia może być kwatera ze skrzydła ołtarza z Korzennej (Mistrz Tryptyku z Wójtowej, ok. 1525, Muzeum Narodowe w Krakowie).

Św. Marta i św. Dorota, kwatera ze skrzydła nastawy z Korzennej, Mistrz Tryptyku z Wójtowej, ok. 1525, fot. Pracownia Fotograficzna MNK, domena publiczna


Smok ujarzmiony

Żywoty wielu świętych zawierały epizod o pokonaniu smoka – Michał, Jerzy i Małgorzata byli najpopularniejsi, ale tego typu bestię ujarzmić mieli także na przykład św. Sylwester papież, św. Klemens biskup Metzu, św. Romanus biskup Rouen czy też św. Hilarion Pustelnik. Przedstawienie tego ostatniego mamy na skrzydle poliptyku św. Jana Jałmużnika, ufundowanego przez Mikołaja Lanckorońskiego z Brzezia przed 1504 rokiem do kaplicy przy kościele św. Katarzyny na krakowskim Kazimierzu. Dziś ołtarz ten znajduje się w Muzeum Narodowym w Krakowie – jego ikonografia jest bardzo interesująca, ponieważ zawiera sceny z legend mało u nas znanych świętych z Kościoła wschodniego. Hilarion uczynić miał nad smokiem znak krzyża, a wówczas bestia stanęła w płomieniach.

Kwatera ze sceną z legendy św. Hilariona, poliptyk Jana Jałmużnika, przed 1504,
Muzeum Narodowe w Krakowie. Fot. Pracownia Fotograficzna MNK, domena publiczna


Na drugim skrzydle tej samej nastawy widnieje kolejny smok – tym razem jednak nie jest on groźny. Ta kwatera przedstawia mało znany epizod z legendy św. Szymona Słupnika (Symeona Stylity), zanotowany we wczesnochrześcijańskim zbiorze Żywoty Ojców Pustyni. Do słupa, na którym mieszkał Symeon, przyczołgał się pewnego razu na wpół ślepy smok; okazało się, że w jego oku utknęła wielka drzazga. Symeon ją wyciągnął i w ten sposób uleczył smoka, który przez dwie godziny pozostał pod jego słupem, dziękując za ratunek, a następnie powrócił do swego legowiska, nikogo nie krzywdząc.

Kwatera ze sceną z legendy św. Symeona Słupnika, poliptyk Jana Jałmużnika, przed 1504,
Muzeum Narodowe w Krakowie. Fot. Pracownia Fotograficzna MNK, domena publiczna


Oprócz żywotów świętych, smoki występowały także w świeckiej kulturze średniowiecza, na przykład w romansach rycerskich czy w lokalnych legendach różnych miast i grodów… To już jednak materiał na zupełnie inną opowieść.

Opracowanie: dr Magdalena Łanuszka
Ten utwór jest dostępny na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 3.0 Polska.

dr Magdalena Łanuszka – absolwentka Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie, doktor historii sztuki, mediewistka. Ma na koncie współpracę z różnymi instytucjami: w zakresie dydaktyki (wykłady m.in. dla Uniwersytetu Jagiellońskiego, Akademii Dziedzictwa, licznych Uniwersytetów Trzeciego Wieku), pracy badawczej (m.in. dla University of Glasgow, Polskiej Akademii Umiejętności) oraz popularyzatorskiej (m.in. dla Archiwów Państwowych, Narodowego Instytutu Muzealnictwa i Ochrony Zbiorów, Biblioteki Narodowej, Radia Kraków, Tygodnika Powszechnego). W Międzynarodowym Centrum Kultury w Krakowie administruje serwisem Art and Heritage in Central Europe oraz prowadzi lokalną redakcję RIHA Journal. Autorka bloga o poszukiwaniu ciekawostek w sztuce: www.posztukiwania.pl.

less

Niezwykłe przygody świętego Mikołaja

Biskup Mikołaj był od średniowiecza jednym z najpopularniejszych świętych, czczonych zarówno na Zachodzie, jak i w Kościele wschodnim. Z tego powodu wiele jego wizerunków zachowało się i w ołtarzach kościołów rzymskokatolickich, i na ikonach.

Mikołaj żył na przełomie III i IV wieku, był biskupem starożytnej Miry w Azji Mniejszej (dzisiaj Demre w Turcji), ale bardzo często tego świętego określa się jako Mikołaja z Bari, ponieważ w XI wieku włoscy kupcy wywieźli jego relikwie właśnie do tego miasta. Skradzione z Miry szczątki biskupa złożyli w specjalnie do tego celu wzniesionej bazylice św. Mikołaja, gdzie kilka wieków później pochowano naszą królową Bonę.

Najstarsza wzmianka o Mikołaju pochodzi prawdopodobnie z VI wieku. Jest to opowieść o tym, że biskup ocalił trzech dowódców wojskowych, niesłusznie skazanych na śmierć. Wielką popularnością cieszyła się także legenda, wedle której Mikołaj w cudowny sposób uciszył burzę na morzu i dzięki temu uratował żeglarzy – przedstawienia związane z tymi opowieściami pojawiały się niemal w każdym cyklu legendy świętego Mikołaja.

more

Biskup Mikołaj był od średniowiecza jednym z najpopularniejszych świętych, czczonych zarówno na Zachodzie, jak i w Kościele wschodnim. Z tego powodu wiele jego wizerunków zachowało się i w ołtarzach kościołów rzymskokatolickich, i na ikonach.

Mikołaj żył na przełomie III i IV wieku, był biskupem starożytnej Miry w Azji Mniejszej (dzisiaj Demre w Turcji), ale bardzo często tego świętego określa się jako Mikołaja z Bari, ponieważ w XI wieku włoscy kupcy wywieźli jego relikwie właśnie do tego miasta. Skradzione z Miry szczątki biskupa złożyli w specjalnie do tego celu wzniesionej bazylice św. Mikołaja, gdzie kilka wieków później pochowano naszą królową Bonę.

Najstarsza wzmianka o Mikołaju pochodzi prawdopodobnie z VI wieku. Jest to opowieść o tym, że biskup ocalił trzech dowódców wojskowych, niesłusznie skazanych na śmierć. Wielką popularnością cieszyła się także legenda, wedle której Mikołaj w cudowny sposób uciszył burzę na morzu i dzięki temu uratował żeglarzy – przedstawienia związane z tymi opowieściami pojawiały się niemal w każdym cyklu legendy świętego Mikołaja.

Ikona Święty Mikołaj, 1. ćwierć XVI wieku, Muzeum Okręgowe w Nowym Sączu.
Digitalizacja: RPD MIK, domena publiczna


Pierwszy żywot świętego, autorstwa pewnego Michała, powstał w 1. połowie IX wieku (Vita Per Michaëlem), podobnie jak kolejny żywot, pióra św. Metodego Wyznawcy (patriarchy Konstantynopola, zm. 847 – to inna postać niż brat św. Cyryla), znany na Zachodzie z łacińskiego przekładu Jana, diakona neapolitańskiego z X wieku (Laudatioi Sancti Nicolai). Jednak najpopularniejszą wersją legendy i źródłem wiedzy dla artystów średniowiecznych była niewątpliwie opowieść zamieszczona w trzynastowiecznej Złotej Legendzie Jakuba de Voragine.

Tryptyk świętej Marii Magdaleny z Moszczenicy Niżnej koło Starego Sącza – lewe skrzydło,
ok. 1480, Muzeum Narodowe w Krakowie. Digitalizacja: RPD MIK, domena publiczna


Święty Mikołaj był przedstawiany w stroju biskupim, ale to akurat dotyczy wielu świętych; Mikołaja możemy rozpoznać po jego szczególnym atrybucie, jakim są trzy złote kule, najczęściej leżące na trzymanej przez niego księdze. Atrybut ten wywodzi się z opowieści o tym, jak biskup chciał pomóc ubogiemu człowiekowi, który miał trzy córki i nie miał dla nich posagu – ale chciał zrobić to anonimowo. Ojciec córek był gotów, jak mówi Złota legenda: „[…] trzy swoje niezamężne córki wysłać na ulicę, aby w ten sposób móc żyć za cenę ich hańby”. Mikołaj zdecydował się nocą podrzucić bryłę złota przez okno do domu tego człowieka – ów zaś natychmiast wykorzystał dar i wydał najstarszą córkę za mąż. Następnie duchowny jeszcze dwa razy powtórzył swoją nocną wyprawę. Za trzecim razem jednak ojciec córek obudził się i pobiegł za darczyńcą, aby mu podziękować. Wszystkie trzy dziewczyny oczywiście szczęśliwie wyszły za mąż. W związku z tą legendą przyjęło się, że Mikołaj nocą podrzuca dzieciom prezenty.

Św. Mikołaj uposażający trzy ubogie panny, kwatera
ze skrzydeł z Domaradza, ok. 1520, Muzeum Narodowe
w Krakowie. Fot. Pracownia Fotograficzna MNK


Choć Mikołaj stał się patronem dzieci, to w opowieściach podkreślano jego wyjątkową dojrzałość. Jedną z bardziej intrygujących scen w cyklach legendy św. Mikołaja jest przedstawienie jego narodzin. Ten epizod odnosi się do tekstów jeszcze z pierwszego tysiąclecia, według których święty już urodził się jako świadomy i pobożny człowiek, nawet fizycznie rozwinięty zdecydowanie ponad swój wiek. Natychmiast po narodzinach, kiedy go kąpano, nawet o własnych siłach samodzielnie stanął w wanience! Ponadto w niemowlęctwie miał odmawiać matce przyjmowania pokarmu we środy i piątki częściej niż raz dziennie, ponieważ już jako noworodek narzucał sobie w te dni pobożny post.

Narodziny św. Mikołaja, kwatera ze skrzydeł z Domaradza, ok. 1520, Muzeum Narodowe w Krakowie. Fot. Pracownia Fotograficzna MNK


W wielu średniowiecznych żywotach świętych pojawia się postać Żyda – zazwyczaj jako bohatera negatywnego, który jednak na koniec się nawraca. Jako że św. Mikołaj był patronem nie tylko żeglarzy, ale także kupców, to sporo związanych z nim legend dotyczy pieniędzy – i jakoś tak automatycznie bohaterami tych opowieści stają się Żydzi. Co ciekawe, nie zawsze to Żyd jest czarnym charakterem; przykładowo, w Złotej Legendzie przeczytamy, że pewien człowiek pożyczył od Żyda pieniądze, jako zabezpieczenie składając przysięgę przy ołtarzu św. Mikołaja. Potem zaś długu nie oddawał, Żyd zatem pozwał go przed sąd. Sprytny dłużnik napełnił monetami wydrążoną laskę i w sądzie, przed złożeniem przysięgi, dał tę laskę swemu wierzycielowi do potrzymania. Następnie przysiągł, że oddał cały dług, po czym odebrał laskę i udał się do domu. Po drodze zginął jednak w wypadku. Przejechał go wóz, przy tej okazji laska złamała się, a złoto wysypało. Musiało być to niedaleko od sądu, ponieważ zaraz zbiegli się ludzie, a wśród nich był i ów oszukany Żyd. Zamiast jednak zabrać pieniądze, które mu się należały, Żyd nagle powiedział, że odbierze swój dług, o ile zabity wróci do życia za przyczyną świętego Mikołaja. Tak też się stało – i oczywiście Żyd wówczas przeszedł na chrześcijaństwo.

Kolejna, nie mniej absurdalna opowieść mówi, że pewien Żyd, choć nie czcił chrześcijańskich świętych, kazał sobie wykonać figurę św. Mikołaja – słyszał bowiem, że jest to patron ludzi interesu. Liczył na to, że taka figura w magiczny sposób będzie chronić jego dobytek. Niestety, pewnego razu złodzieje ograbili dom Żyda, pozostawiwszy jedynie ową rzeźbę. Po powrocie do domu gospodarz bardzo się rozgniewał, zaczął biczować i chłostać nieszczęsną figurę. Tymczasem, gdy złodzieje dzielili się łupem, nagle objawił się im sam święty Mikołaj! Był cały posiniaczony i pobity; powiedział, że to z ich powodu tak cierpi. Złodzieje oczywiście byli wstrząśnięci tą cudowną wizją, w związku z czym wrócili do Żyda i oddali mu wszystko, co ukradli. Tradycyjnie na koniec wszyscy się nawrócili – zarówno złodzieje, jak i Żyd, który zdecydował się przyjąć chrzest.

Ocalenie żeglarzy oraz Biczowanie posągu św. Mikołaja, kwatery skrzydła retabulum,
1. połowa XVI wieku, Muzeum Czartoryskich, Muzeum Narodowe w Krakowie.
Fot. Pracownia Fotograficzna MNK


Żywoty świętych obfitują w niezwykłe przygody, ale trzeba przyznać, że legenda Mikołaja była wyjątkowo barwna. Postać ta również w niezwykły sposób osadziła się w we współczesnej kulturze, wiele zresztą tracąc ze swego pierwowzoru. Angielski Santa Claus wywodzi się z holenderskiego Sinterklaas, który jest zbitką od Sint-Nicolaas – zapewne mało kto dziś już o tym pamięta, zwłaszcza, że strój biskupa zastąpił czerwony kombinezon, spopularyzowany w latach trzydziestych XX wieku przez reklamy Coca-Coli. Z drugiej strony, musimy też pamiętać, że określenie Mikołaja jako przybysza z dalekiej północy, lecącego po niebie z zaprzęgiem reniferów ma przedchrześcijańskie korzenie – sięga do tradycji germańskich i wiąże się z zimowym świętem przesilenia Jul oraz z bogiem Odynem. Cóż, nawet jeśli popkultura odarła Mikołaja z biskupiej powagi, to przynajmniej przy okazji w niepamięć poszły również niezbyt sensowne legendy o tym świętym – zwłaszcza te o antysemickim wydźwięku.

Opracowanie: dr Magdalena Łanuszka
Ten utwór jest dostępny na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 3.0 Polska.

dr Magdalena Łanuszka – absolwentka Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie, doktor historii sztuki, mediewistka. Ma na koncie współpracę z różnymi instytucjami: w zakresie dydaktyki (wykłady m.in. dla Uniwersytetu Jagiellońskiego, Akademii Dziedzictwa, licznych Uniwersytetów Trzeciego Wieku), pracy badawczej (m.in. dla University of Glasgow, Polskiej Akademii Umiejętności) oraz popularyzatorskiej (m.in. dla Archiwów Państwowych, Narodowego Instytutu Muzealnictwa i Ochrony Zbiorów, Biblioteki Narodowej, Radia Kraków, Tygodnika Powszechnego). W Międzynarodowym Centrum Kultury w Krakowie administruje serwisem Art and Heritage in Central Europe oraz prowadzi lokalną redakcję RIHA Journal. Autorka bloga o poszukiwaniu ciekawostek w sztuce: www.posztukiwania.pl.

Pozostałe teksty Magdaleny Łanuszki na portalu:

Co oznacza skrót IHS?
Modlitwa Chrystusa w Ogrójcu w realizacji Wita Stwosza

Niezwykły program dekoracji kielicha z kolekcji Muzeum Archidiecezjalnego w Krakowie
Winne opowieści – część pierwsza
Winne opowieści – część druga
Smoki w sztuce średniowiecznej: profanum
Smoki w sztuce średniowiecznej: sacrum
Średniowieczna miłość cudzołożna
Średniowieczne kobiety fatalne
Zmartwychwstanie w sztuce średniowiecznej

less

Włochata Maria Magdalena z Moszczenicy

W zbiorach Muzeum Narodowego w Krakowie znajduje się niewielka nastawa ołtarzowa, nabyta w końcu XIX wieku z kościoła w Moszczenicy koło Starego Sącza. Historia i pierwotne przeznaczenie tego tryptyku nie są znane. Najprawdopodobniej powstał około 1480 roku. Samodzielna parafia w Moszczenicy funkcjonowała od XIV wieku, ale z końcem XVI stulecia została zlikwidowana; kościół w tym czasie należał do starosądeckich klarysek Dziś kościół w Moszczenicy ma wezwanie św. Mikołaja, lecz w źródłach pojawia się także wcześniejszy patronat św. Marii Magdaleny – być może w XV wieku świątynia miała po prostu dwoje patronów. Ołtarz poświęcony jest Marii Magdalenie; to jej wizerunek znajduje się w części środkowej, ale warto zauważyć, że na jednym ze skrzydeł zobaczymy także św. Mikołaja.

more

W zbiorach Muzeum Narodowego w Krakowie znajduje się niewielka nastawa ołtarzowa, nabyta w końcu XIX wieku z kościoła w Moszczenicy koło Starego Sącza. Historia i pierwotne przeznaczenie tego tryptyku nie są znane. Najprawdopodobniej powstał około 1480 roku. Samodzielna parafia w Moszczenicy funkcjonowała od XIV wieku, ale z końcem XVI stulecia została zlikwidowana; kościół w tym czasie należał do starosądeckich klarysek Dziś kościół w Moszczenicy ma wezwanie św. Mikołaja, lecz w źródłach pojawia się także wcześniejszy patronat św. Marii Magdaleny – być może w XV wieku świątynia miała po prostu dwoje patronów. Ołtarz poświęcony jest Marii Magdalenie; to jej wizerunek znajduje się w części środkowej, ale warto zauważyć, że na jednym ze skrzydeł zobaczymy także św. Mikołaja.

Tryptyk świętej Marii Magdaleny z Moszczenicy Niżnej koło Starego Sącza, Muzeum Narodowe w Krakowie. Digitalizacja: RPD MIK, domena publiczna
 

Nastawa ołtarzowa z Moszczenicy jest zachowana w całości, co nie zdarza się często. Forma tryptyku była typowa dla ołtarzy późnośredniowiecznych: przedstawienie w części środkowej było poświęcone głównym patronom, zaś kolejne postacie pojawiały się na ruchomych skrzydłach, dekorowanych z obu stron. Na górze takiej struktury znajdowało się ozdobne zwieńczenie (tutaj zawierające przedstawienie archanioła Michała), a cała nastawa stała na podstawie, również dekorowanej, która nazywa się predella. W tym przypadku w predelli mamy namalowaną chustę św. Weroniki. Warto zauważyć, że średniowieczne ołtarze nie miały tabernakulum – ten element wprowadzono po Soborze Trydenckim (1545–1563).

Zamknięty tryptyk świętej Marii Magdaleny z Moszczenicy Niżnej koło Starego Sącza, Muzeum Narodwe w Krakowie.
Digitalizacja: RPD MIK, domena publiczna

 

Główną patronką ołtarza z Moszczenicy jest Maria Magdalena. Nie została jednak ukazana jako pięknie ubrana, zalotna kobieta trzymająca w dłoni słoiczek wonności – swój tradycyjny atrybut. Wiąże się on z faktem, że Maria Magdalena przybyła w niedzielny poranek do grobu Pańskiego, aby namaścić ciało Chrystusa, i stała się pierwszym świadkiem Zmartwychwstania. Tymczasem, w przypadku tryptyku z Moszczenicy mamy do czynienia z przedstawieniem Magdaleny porośniętej włosami, unoszonej ku niebu przez anioły. Takich przedstawień w sztuce środkowoeuropejskiej było w XV wieku całkiem sporo.

Dyptyk Winterfeldów, prawe skrzydło, Gdańsk ok. 1430–1435,
Muzeum Narodowe w Warszawie. Wikimedia Commons

 

Rozwój kultu Marii Magdaleny doprowadził oczywiście do namnożenia się legend o niej, a najpopularniejszy w średniowieczu zbiór żywotów świętych, czyli trzynastowieczna Złota Legenda Jakuba de Voragine, podaje, że po Wniebowstąpieniu Chrystusa Maria Magdalena:

„[…] udała się do dzikiej pustelni, gdzie pozostała nieznana nikomu przez 30 lat […]. Codziennie tedy, gdy zbliżała się pora każdej z siedmiu godzin kanonicznych, aniołowie unosili ją w powietrze i wtedy własnymi uszami słyszała pochwalne śpiewy niebiańskich zastępów. Tak każdego dnia nasycona ową słodką ucztą […] nie pragnęła już żadnego ziemskiego pokarmu” (tłum. Janina Pleziowa).

Ekstaza siedem razy na dzień odpowiada rytmowi średniowiecznej zakonnej liturgii godzin. Można zatem uznać, że pustelniczy żywot Magdaleny miał charakter życia konsekrowanego, a przy tym w zasadzie dostąpiła ona zbawienia przed śmiercią: mistyczne doznania zastępowały jej jedzenie i picie. Wbrew późniejszym przedstawieniom, popularnym głównie w czasach kontrreformacji, średniowieczna Magdalena na pustyni nie jest pokutującą grzesznicą. Jej grzechy (a wedle tradycji miała być byłą prostytutką) zostały jej znacznie wcześniej odpuszczone przez samego Chrystusa, który potem jej właśnie jako pierwszej ukazał się po Zmartwychwstaniu.

Rzeźba z ołtarza z katedry śś. Janów w Toruniu, pocz. XV wieku. Wikimedia Commons
 

Często zakłada się, że ikonografia „włochatej” Marii Magdaleny wywodzi się z legendy o św. Marii Egipcjance. Faktycznie, ich legendy są częściowo zbieżne – obie miały spędzić ostatnie dekady życia na pustkowiu. Jednakże Maria Egipcjanka była pokutującą grzesznicą, zaś Magdalena – przynajmniej w średniowiecznym ujęciu – nie pokutowała, ale doznawała niebiańskich rozkoszy. Z pewnością nie należy też zakładać, że te dwie święte były ze sobą mylone w średniowieczu i u progu nowożytności, gdyż kult ich był popularny i obie funkcjonowały jako osobne postacie. Dotyczy to także Krakowa: tu przy ulicy Grodzkiej znajdował się niezachowany do dziś kościół św. Marii Magdaleny, a zarazem na Wawelu był osobny kościół pod wezwaniem Marii Egipcjanki (również niezachowany). Wizerunek tej ostatniej znajdziemy na przykład wśród kwater Poliptyku św. Jana Jałmużnika (ukończony w 1504 r., dziś w Muzeum Narodowym w Krakowie): jest ona włochata, ale ma swój osobny atrybut, w postaci trzech okrągłych bochenków chleba, którymi wedle legendy żywiła się na pustyni przez ponad 40 lat. Najczęściej przedstawianie tych świętych jako pokrytych włosami tłumaczy się tym, że przez wiele lat na pustyni ich ubrania miały się rozpaść, a ich nagość przykrywały jedynie długie włosy.

Kwatera ze śś. Mariną i Marią Egipcjanką ze skrzydła poliptyku św. Jana Jałmużnika, przed 1504, Muzeum Narodowe w Krakowie. Kultura.malopolska.pl
 

Niektórzy badacze wywodzą późnośredniowieczne środkowoeuropejskie  przedstawienia włochatej Marii Magdaleny ze sztuki włoskiej, przywołując takie przykłady jak Maria Magdalena i sceny z jej życia (2. poł. XIII w., Galleria dell’ Accademia, Florencja). Trzeba jednak podkreślić, że owe włoskie przykłady raczej ukazują Magdalenę jako schowaną pod płaszczem włosów wyrastających na jej głowie. Oczywiście, długie włosy to typowa cecha przedstawień Marii Magdaleny: odnoszą się one do jej grzesznej przeszłości (jako symbol próżności, ziemskiej urody oraz atrybut uwodzicielek), ale także są jej „narzędziem pokuty” (miała ona bowiem, jako skruszona grzesznica, namaścić stopy Chrystusa i wytrzeć je własnymi włosami). Jednocześnie rozpuszczone włosy i odkryta głowa mogły odnosić się do koncepcji metaforycznego „odzyskania dziewictwa” przez Magdalenę w wyniku jej nawrócenia – ta idea rzeczywiście przewijała się w średniowiecznych pismach.

Maria Magdalena i sceny z jej życia, 2. poł. XIII w., 
Galleria dell’ Accademia we Florencji. 
Wikimiedia Commons

 

Jednakże zauważmy, że nasze środkowoeuropejskie przedstawienia ukazują coś innego: Magdalena nie tylko ma długie włosy, ale dodatkowo porośnięta jest nimi na całym ciele, niemalże pokryta futrem. Nie da się nie zauważyć związku owych przedstawień włochatej Marii Magdaleny z późnośredniowiecznymi wizerunkami Dzikich Ludzi (o antycznych korzeniach tych postaci czytaj tu). Owłosione postacie pojawiały się na marginesach późnośredniowiecznych rękopisów, w grafikach, na tapiseriach, malowidłach ściennych. Istnieje nawet teoria, że zarówno popularność przedstawień dzikich ludzi, jak i rozwój kultu „dzikich” świętych (ukazywanych jako owłosieni Marii Magdaleny, Marii Egipcjanki, Onufrego pustelnika i innych) wiąże się z rozwojem kultury miejskiej u progu nowożytności. Idealizacja życia na łonie natury i „pierwotnej dzikości” mogła być wyrazem lęków i tęsknot zurbanizowanego społeczeństwa. 

Rzeczywiście, środkowoeuropejska Maria Magdalena często jest po prostu Dziką Kobietą, o czym świadczyć mogą drzeworyty z tak zwanej Kroniki Norymberskiej z 1493 roku. Znajdziemy tam zarówno wizerunek właściwej Dzikiej Kobiety, jak i Magdalenę unoszoną przez aniołów. Obie te postacie ukazano jako owłosione w bardzo specyficzny sposób: pozostawiając nagie dłonie, stopy oraz piersi.

Dzika Kobieta oraz Ekstaza Marii Magdaleny, drzeworyty z Kroniki Norymberskiej (Hartmann Schedel, Liber Chronicarum, wydania łacińskie i niemieckie opublikowane w Norymberdze przez Antona Kobergera w 1493; zdobione drzeworytami
Michaela Wolgemuta i Wilhelma Pleydenwurffa). Wikimedia Commons

Zazwyczaj podkreśla się, że włochatość dzikich kobiet odnosiła się do symboliki seksualnej w znaczeniu grzeszności, nieokiełznanych popędów, zgorszenia i zepsucia. W takim znaczeniu w przypadku Marii Magdaleny mogłoby to przypominać o jej grzesznej przeszłości – o tym, że jest ona świętą grzesznicą. Jako taka staje się ona przykładem dla wszystkich grzeszników, udowadnia, że nawet najgorszy z nich może nawrócić się i doznać zbawienia. Jednocześnie jednak nie powinniśmy ignorować faktu, że Dzicy Ludzie w sztuce średniowiecznej nie zawsze występowali wyłącznie jako postaci negatywne. Mogli uosabiać także pierwotną prostotę z czasów Adama i Ewy, bliskość z naturą i siły witalne. Dzikie kobiety najczęściej ukazywano z dziećmi – nagie piersi owłosionych dzikusek mogły mieć podtekst seksualny, ale mogły odnosić się też do karmienia licznego potomstwa, co podkreślało aspekt ich naturalnej płodności.

Dzika kobieta marginesie francuskiego rękopisu Godzinek, ok. 1420–1425,
Morgan Library and Museum w Nowym Jorku, MS M.1004, fol. 90 r.

 

Na koniec wreszcie zauważmy, że w sztuce średniowiecznej funkcjonował enigmatyczny motyw Dzikiej Kobiety z jednorożcem. To zaskakujące połączenie, ponieważ jednorożec był atrybutem dziewic. Wierzono bowiem, że jedynie dziewica jest w stanie schwytać to mityczne stworzenie, a zatem nawet w Dzikiej Kobiecie musi być coś czystego, nieskalanego. To właśnie może być szczególny klucz do interpretacji postaci włochatej św. Marii Magdaleny. Zapewne nawet ów aspekt kobiecej płodności czy też seksualności w pozytywnym znaczeniu może być połączony z tą właśnie świętą – a to dlatego, że Magdalena mogła być interpretowana jako „nowa Ewa” i zarazem mistyczna Oblubienica Chrystusa, którego z kolei określano jako „nowego Adama”.

Mistrz E.S., Dzika Kobieta z jednorożcem, grafika L.229, odbitka z kolekcji Metropolitan Museum of Art w Nowym Jorku.
Wikimedia Commons

 

Zazwyczaj zakłada się, że to Matka Boska miała być „nową Ewą”, a zarazem symbolizowała Kościół (łac. Ecclesia), pod postacią mistycznej Oblubienicy Chrystusa i w odniesieniu do Oblubienicy ze starotestamentowej Pieśni nad Pieśniami. Zapomina się dzisiaj, że tę rolę można było przypisywać także Marii Magdalenie, co stanowiło odwołanie do tradycji wczesnośredniowiecznych. Porównanie Magdaleny do Kościoła–Mistycznej Oblubienicy Chrystusa pojawiło się w jednym z kazań papieża Grzegorza Wielkiego (zm. 604): podobnie jak starotestamentowa Oblubienica, tak i Magdalena znalazła swego ukochanego w ogrodzie (chodzi o spotkanie zaraz po Zmartwychwstaniu). Warto zauważyć, że późnośredniowieczne Biblie pauperum (czyli księgi zestawiające sceny nowotestamentowe z ich „zapowiedziami” ze Starego Testamentu) łączyły przedstawienie spotkania zmartwychwstałego Chrystusa i Magdaleny właśnie ze spotkaniem Oblubieńca i Oblubienicy z Pieśni nad Pieśniami.

Scena Noli me tangere (w środku) zestawiona ze Spotkaniem Oblubieńców (po prawej),
z niderlandzkiego rękopisu Biblii pauperum (Haga? ok. 1395–1400), British Library w Londynie, Kings MS 5, f. 23

 

Maria Magdalena jawi nam się zatem jako niezwykle złożona postać: rozpustnica i zarazem jedna z najbliższych towarzyszek Jezusa; święta grzesznica, która być może funkcjonowała jako personifikacja Kościoła, złożonego z grzesznej ludzkości, ale uświęconego miłością Boga i ostatecznie wydającego dobre owoce, niczym pobłogosławiona naturalną płodnością Oblubienica.

Opracowanie: dr Magdalena Łanuszka
Ten utwór jest dostępny na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 3.0 Polska.

dr Magdalena Łanuszka – absolwentka Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie, doktor historii sztuki, mediewistka. Ma na koncie współpracę z różnymi instytucjami: w zakresie dydaktyki (wykłady m.in. dla Uniwersytetu Jagiellońskiego, Akademii Dziedzictwa, licznych Uniwersytetów Trzeciego Wieku), pracy badawczej (m.in. dla University of Glasgow, Polskiej Akademii Umiejętności) oraz popularyzatorskiej (m.in. dla Archiwów Państwowych, Narodowego Instytutu Muzealnictwa i Ochrony Zbiorów, Biblioteki Narodowej, Radia Kraków, Tygodnika Powszechnego). W Międzynarodowym Centrum Kultury w Krakowie administruje serwisem Art and Heritage in Central Europe oraz prowadzi lokalną redakcję RIHA Journal. Autorka bloga o poszukiwaniu ciekawostek w sztuce: www.posztukiwania.pl.

Pozostałe teksty Magdaleny Łanuszki na portalu:

Co oznacza skrót IHS?
Modlitwa Chrystusa w Ogrójcu w realizacji Wita Stwosza

Niezwykłe przygody świętego Mikołaja
Niezwykły program dekoracji kielicha z kolekcji Muzeum Archidiecezjalnego w Krakowie
Winne opowieści – część pierwsza
Winne opowieści – część druga
Skarb znaleziony na strychu. Co się kryje w ikonie Hodegetrii z Nowej Wsi?
Smoki w sztuce średniowiecznej: profanum
Smoki w sztuce średniowiecznej: sacrum
Średniowieczna miłość cudzołożna
Średniowieczne kobiety fatalne
Zmartwychwstanie w sztuce średniowiecznej

less

“Triptych of Saint Mary Magdalene” from Moszczenica Niżna near Stary Sącz

Pictures

Links

INTERPRETATIONS

Game


Recent comments

Add comment: