List of all exhibits. Click on one of them to go to the exhibit page. The topics allow exhibits to be selected by their concept categories. On the right, you can choose the settings of the list view.

The list below shows links between exhibits in a non-standard way. The points denote the exhibits and the connecting lines are connections between them, according to the selected categories.

Enter the end dates in the windows in order to set the period you are interested in on the timeline.

Views: 3001
(Votes: 2)
The average rating is 5.0 stars out of 5.
Print metrics
Print description

Maciej Moszew is the author of the nativity scene presented. He has been participating in the Kraków Nativity Play Competition continuously since 1961. Mr. Moszew, a resident of Kraków by birth and by passion, began his adventure with nativity scenes at the age of six. He is an architect by profession, which is reflected in his works, but his real passion, which can happily be described in the case of Maciej Moszew also as a profession, is constructing nativity scenes.

more

Maciej Moszew is the author of the nativity scene presented. He has been participating in the Kraków Nativity Play Competition continuously since 1961. Mr. Moszew, a resident of Kraków by birth and by passion, began his adventure with nativity scenes at the age of six. He is an architect by profession, which is reflected in his works, but his real passion, which can happily be described in the case of Maciej Moszew also as a profession, is constructing nativity scenes.
The feature that distinguishes the works of this author is their well-thought-out and fine-tuned mechanization, alongside illumination, that crowns the works. According to the Regulations of the Competition:

‘Kraków's nativity scene is a slender, multi-level, towered, symmetrical, richly decorated building, which is a representation of the place of birth of Jesus. This building is constructed of light materials and is characterized by the accumulation of miniaturized elements of the historic architecture of Kraków, fancifully adapted and connected. ‘

Mr. Moszew's works always meet these requirements, although each time in a slightly different way. Sometimes, the minor elements differ, but they always have a new concept of the sequence of movements of the characters.
In 2014, Maciej Moszew collected — for the 31st time — the first prize in the category of small nativity plays. The presented work dates from 2006. It has three towers, the middle of which is modelled on the upper tower of the St. Mary's church. Behind the balustrade of the second floor, there are two domes referring to Sigismund's Chapel in Wawel. In the niche, in accordance with the rules of nativity scene construction art, there is the Holy Family. The Mother of God is cradling the Baby Jesus. Numerous figures are moving around the whole nativity play: carollers, Saint Nicolas, Three Wise Men with gifts, and Lajkonik. Mr. Twardowski is always present in the works of Moszew on the moon, above the roofs. The whole crib is decorated in warm colours. In order to fully appreciate its artistry, it is worth visiting the Historical Museum of the City of Kraków and asking for its launch, which will enliven us with the magical world of Kraków's nativity scene.

Elaborated by the editorial team of Małopolska's Virtual Museums,
Licencja Creative Commons

 

 

This work is licensed under a Creative Commons Attribution 3.0 Poland License.

Elaborated by the editorial team of Małopolska's Virtual Museums,
Licencja Creative Commons

 This work is licensed under a Creative Commons Attribution 3.0 Poland License.

less

What is the origin of the Christmas nativity scene tradition?

The tradition of Polish Christmas nativity scenes has its roots in Italian nativity plays, which were brought to our land by the Franciscan Order. Initially, they were organised in the side altars of churches, and comprised figures of Baby Jesus, Mary, Saint Joseph, the shepherds and the Three Kings...

more

The tradition of Polish Christmas nativity scenes has its roots in Italian nativity plays, which were brought to our land by the Franciscan Order. Initially, they were organised in the side altars of churches, and comprised figures of Baby Jesus, Mary, Saint Joseph, the shepherds and the Three Kings standing against the background of a Holy Land landscape. Over time they have been enriched with extended scenery and new figures, including secular ones, in order to increase their attractiveness.
The nativity scene figure sets featured the representatives of various nations, classes, occupations, military formations, national heroes, as well as figures in regional outfits, e.g., highlanders and traditional Kraków inhabitants. In the 18th century, the static figures started to be replaced with puppets that played out various scenes, often of a secular and humorous nature. Such shows enjoyed great interest on the part of viewers, and evoked animated reactions that were not in harmony with the seriousness of the places in which they were held. For this reason, at the end of the 18th century church authorities prohibited the organisation of movable nativity plays in churches and returned to multi-figure stationary compositions.

Elaborated by Anna Kozak (The Dr. Tytus Chałubiński Tatra Museum in Zakopane), © all rights reserved

See the wooden nativity sculpture Wooden sculpture “Highlander” from the collection at the Dr. Tytus Chałubiński Tatra Museum in Zakopane.
See the Nativity Scene by Franciszek Zięba from the collection at the Vistula Ethnographic Park in Wygiełzów and Krakow nativity scene by Maciej Moszew.
See puppets from the nativity play of Zielony Balonik (Green Balloon) cabaret in the collection from Małopolska's Virtual Museums:
Puppets from the Zielony Balonik (Green Balloon) nativity play — Juliusz Leo

Puppets from the Zielony Balonik (Green Balloon) nativity play — Jacek Malczewski

A puppet from a nativity play of the Zielony Balonik (Green Balloon) cabaret representing Jacek Malczewski, created by Jan Szczepkowski

less

Nativity scene – satirical scene

Wykorzystywanie formuły parateatralnej podczas celebracji danych świąt miało za zadanie urozmaicać przekaz, który z formy zwykłego odczytania tekstu Pisma Świętego, najczęściej podczas liturgii, przeszedł w odgrywanie przed oczami wiernego wydarzeń z życia Chrystusa. Jednak stopniowo jasełka zaczynały się laicyzować ‒ powiększono grono osób dramatu oraz wprowadzono wiele scenek o świeckim charakterze. Na kanwie treści religijnej zaczęły pojawiać się epizody zabawowe (komediowe).

more

Jasełka stanowiły udramatyzowaną formę szopki bożonarodzeniowej, która odgrywana była podczas obrzędu w formie dramatu liturgicznego. Wywodziły się z okazjonalnej dekoracji kościelnej, jaką była stajenka ze Świętą Rodziną. Szopka przyjmując z czasem konwencję widowiska została opatrzona dialogami oraz śpiewem. Rozbudowano ją o proscenium, na którego płaszczyźnie poruszały się laleczki składające pokłon Dzieciątku, animowane przez postacie schowane w jej podstawie. Wykorzystywanie formuły parateatralnej podczas celebracji danych świąt miało za zadanie urozmaicać przekaz, który z formy zwykłego odczytania tekstu Pisma Świętego, najczęściej podczas liturgii, przeszedł w odgrywanie przed oczami wiernego wydarzeń z życia Chrystusa. Jednak stopniowo jasełka zaczynały się laicyzować ‒ powiększono grono osób dramatu oraz wprowadzono wiele scenek o świeckim charakterze. Na kanwie treści religijnej zaczęły pojawiać się epizody zabawowe (komediowe), czy nawet, jak dzisiaj moglibyśmy to określić – gagi (przeczytaj Skąd wzięła się tradycja szopek bożonarodzeniowych?).
Ta zmiana formy przekazu, przybierająca charakter znacznie bardziej rozrywkowy, wpłynęła na wyodrębnienie się jasełek poza przestrzeń kościoła w XVIII wieku w związku z nakazem biskupim. Odgrywane odtąd we wsiach i miastach, przyjęły formę okazjonalnych, przenośnych teatrzyków, w rodzaju ludowego widowiska o charakterze również zarobkowym, wykonywanych przez służbę kościelną, nauczycieli i uczniów, a także mieszczan. Ludowa oraz rozrywkowa konwencja (prostota przekazu, rubaszny humor) wzmogły tendencję do uzupełniania tekstu dramatu aktualną tematyką (postacie, wydarzenia), w tym elementami  satyrycznymi (komentarze danej sytuacji np. społecznej). Główną atrakcją i efektem zeświecczenia szopek stały się właśnie scenki rodzajowe, które lokalnie różniły się specyfiką i ulubionymi przez publiczność postaciami.

Szopka ludowa, czy też kolędowa rozwijała się silnie w Warszawie, natomiast w tradycji krakowskiej zakorzeniła się w swojej lokalnej odmianie. Jej konwencjonalną formę ustaliła twórczość XIX wiecznego szopkarza krakowskiego Michała Ezenekiera, który wprowadził typowy dziś repertuar postaci, a także scenografię inspirowaną architekturą kościoła Mariackiego i zamku wawelskiego. Przez teksty szopki Ezenekiera silnie przezierały aktualności polityczne o charakterze patriotycznym, jak również czytelne trawestacje ówczesnej literatury.
Szopka ustanowiła zwyczajowy model, na którego płaszczyźnie można było przemycić wiele treści, zwłaszcza zaś dzięki elastyczności fabuły i postaci dawała dużo możliwości interpretacyjnych.
Zatem nic dziwnego, że już w połowie XIX wieku zaczęły pojawiać się pojedyncze dzieła literacko-publicystyczne stworzone w konwencji szopki. Teksty te bazowały na fabule udramatyzowanej szopki ludowej, wykorzystując jej stałe elementy (scenki, osoby), które służyły wewnątrzśrodowiskowej krytyce, bądź komentarzowi aktualności, przedstawione dodatkowo w formie satyry, często ukierunkowanej personalnie (osoby dramatu reprezentowały konkretne osoby żyjące). W 1849 roku wydana została słynna Szopka Teofila Lenartowicza (Wrocław, 1849), czy Rok 1849 w jasełkach Leszka Dunina-Borkowskiego („Tygodnik  Lwowski”, 1849), w 1880 opublikowano zaś teksty Szopka dla dorosłych dzieci i Szopka warszawska autorstwa Wiktora Gomulickiego.
Na gruncie krakowskim pojawiły się tzw. jasełka polityczne, które zaszczepili Józef Szujski (Jasełka galicyjskie, 1875) i Stanisław Tarnowski (Wędrówki po Galilei, 1873) oraz Lucjan Rydel w swoim słynnym dramacie Betlejem polskie (premiera teatralna ‒ 1904, publikacja ‒ 1906). Ciągle żywe i popularne widowisko w postaci szopki ludowej oraz zjawisko chłopomanii przełomu XIX i XX wieku stały się podwaliną dla miejscowej bohemy do przywrócenia tej tradycji w formie teatralno-literackej, lecz w odmianie satyrycznej. W 1906 roku w Jamie Michalika wystawiono pierwszą Szopkę krakowską kabaretu „Zielony Balonik”, która stała się fenomenalną i dotychczas najlepszą trawestacją szopki ludowej. Artyści oraz literaci wykorzystując schemat formalny szopki bożonarodzeniowej w kpiarskiej i prześmiewczej konwencji zaprezentowali ówczesne aktualności ze sceny krakowskiego życia artystycznego i społecznego, nie szczędząc komentarzy i personalnych dowcipów. Szopka zielonobalonikowa wystawiana była okazjonalnie, jej tematyka, mimo iż oscylująca wokół Bożego Narodzenia, zmieniała każdorazowo repertuar scenek i osób dramatu, reprezentujących różnych przedstawicieli tego środowiska (lalki o cechach portretowych). Szopka literacka kontynuowana były w międzywojniu przez Skamandrytów, w tym samym satyrycznym charakterze, wystawiana w ramach działalności kabaretu „Pod Pikadorem”, jej teksty publikowano zaś w „Cyruliku Warszawskim”.
Suma tych zjawisk, stanowiąca ewolucję gatunkową szopki (od dekoracji, przez dramat liturgiczny, teatrzyk ludowy, formę literacką, aż po kabaret) pozwala zrozumieć potencjał drzemiący w jej konwencji fabularnej. Rozbudowywana, zgodnie z lokalną specyfiką, o scenki rodzajowe, utożsamiła się z rodzimą problematyką – przez co utworzyła stałe tło i typologiczny repertuar postaci (jak w commedia dell’arte). Dało to możliwość aktualizacji, czyli eksplorowania i komentowania wydarzeń bieżących, przybierających niemal charakter „nigdy niestarzejącego się żartu”, dodatkowo prezentowanego w widowiskowej, żartobliwej odsłonie, wzmagającej jej atrakcyjność.
Oddźwięk tradycji typowo polskiej szopki satyrycznej usłyszeć można we współczesnym języku, czego konsekwencją jest nowe, potoczne rozumienie słowa „szopka”, jako: „sytuacji, zachowania itp. obliczonego na pokaz, ocenianego jako niepoważne”.

Zobacz również:
Szopki krakowskie autorstwa Macieja Moszewa, Romana Sochackiego, Mariana Dłużniewskiego, szopki laleczkowe z Wieliczki, z Chrzanowa (obecnie w Wygiełzowie);
Lalki z Szopki krakowskiej kabaretu „Zielony Balonik” przedstawiające Juliusza Leo i Jacka Malczewskiego.

Opracowanie: Paulina Kluz (Redakcja WMM),
Licencja Creative Commons

 Ten utwór jest dostępny na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 3.0 Polska.

Bibliografia:
Słownik języka polskiego PWN [dostęp: 06.2015];
Grzegorz Sinko, "Betlejem polskie" po czterdziestu latach [dostęp: 06.2015];
Tomasz Weiss, Legenda i prawda Zielonego Balonika, Kraków 1976;
Ryszard Wierzbowski, O szopce: studia i szkice, Łódź 1990.

less

Kraków nativity scene by Maciej Moszew

Pictures

Links

activities

Game

See also


Recent comments

Add comment: