Blog

Sukienka na wiosnę

Jakie to uczucie mieć na sobie delikatne, nietrwałe ubranie – sukienkę z rzeżuchy? Jak to jest doświadczać kiełkujących nasion na własnej skórze? Noszenie sukienki z rzeżuchy i kąpiel w wannie wypełnionej ziarnami mogą stać się zmysłowym performansem i formą kontaktu z naturą jednocześnie. W tym tygodniu obchodzimy Światowy Dzień Ziemi, prezentując obiekt Teresy Murak, Trzeci zasiew z Kolekcji MOCAK-u. Święto Ziemi ustanowiono ze względu na potrzebę budowanie świadomości ekologicznej i z troski o środowisko naturalne, w którym żyjemy. Pierwszy raz ogłosili je Amerykanie 21 marca 1970 roku (w Polsce obchodzimy je 22 kwietnia). Lata 60. i 70. to czas radykalnych zmian także w sztuce. Krytyka instytucjonalna tamtych lat miała wpływ na zakwestionowanie tradycyjnej roli artysty, działania poza przestrzenią galerii i dematerializację dzieła sztuki. Był to początek przebudzenia świadomości ekologicznej wyrastającej z refleksji na temat wartości naturalnego krajobrazu. W Ameryce działania landartowe zainicjował Robert Smithson. W Polsce sztuka ziemi była obecna marginalnie, dlatego też działania Teresy Murak zaskakują odbiorców odważnym i nowatorskim podejściem. W swoich praktykach twórczych artystka dążyła do odbudowywania harmonii z naturą na własnych zasadach.

Głównym materiałem, którego używa jest pieprzyca siewna czyli rzeżucha, w Polsce kojarząca się z okresem Wielkanocy. Pierwszego zasiewu Murak dokonała wiosną 1972 roku w domu studenckim uczelni artystycznych Dziekanka. Niewielka koszulka umieszczona na wieszaku pokryła się całkowicie wzrastającą rzeżuchą, stając się wertykalnym mini-ogródkiem ‒ obiektem efemerycznym.


Teresa Murak, Trzeci zasiew, Kolekcja MOCAK-u,
© wszystkie prawa zastrzeżone, MOCAK

 

Artystka obiekt sztuki nosiła po prostu na sobie, uniezależniając się w ten sposób od przestrzeni i decyzji muzealnych instytucji. Wybrała współpracę z naturą, która – mając w sobie siłę życia i śmierci – nie negocjuje. Murak ma pełną wolność jako artystka, ale jest zależna od nietrwałego medium: „Moje zasiewy, wiele zasiewów od 1974 roku! To praca, czuwanie, czujność, wrażliwość na wielką wzajemność, na współoddziaływanie, a także zależność. Tworzyły mnie te zasiewy, ich tajemnicze, milczące istnienie”[1]. Zasiew ma charakter procesualny, nie można go przyspieszyć. W tę relację wpisane jest czekanie. Artystka ma pełną zgodę na oczekiwanie, nietrwałość i powtarzalność.

Wiosną 1974 roku powstał projekt Dywanu Wielkanocnego. Na siedemdziesięciometrowym kawałku tkaniny, wspólnie z przedstawicielami społeczności Kiełczewic, artystka wysiała wówczas rzeżuchę. Później wielokrotnie jeszcze ingerowała w przestrzeń publiczną, siejąc malwy, maki chabry, słoneczniki kukurydzę, jęczmień, owies, żyto, pszenicę, grykę i rzeżuchę. Skromne i niepozorne działania realizowała w miejscach opuszczonych, zaniedbanych, zmarginalizowanych. Tym samym stała się prekursorką guerilla gardening w Polsce. Ruch ogrodnictwa partyzanckiego zapoczątkowała Liz Christy i grupa Green Guerilla w latach 70. w Nowym Jorku. Artystka i aktywistka założyła nieformalny ogród na opuszczonym, zaniedbanym placu w jednej z dzielnic metropolii. Opuszczona i zdewastowana przestrzeń, dzięki zaangażowaniu grupy osób, zamieniła się w tętniący życiem ogród dostępny dla wszystkich. W centrum miasta powstało miejsce o uzdrowicielskiej mocy, przywołujące na myśl Tajemniczy gród ‒ klasykę angielskiej literatury Francesa Hodgsona Burnetta. Dla najmłodszych, jako alternatywę lub uzupełnienie wielkanocnego wysiewu rzeżuchy, mamy propozycję DIY stworzenia mini-ogrodu dla elfów zainspirowanego pracą Tadeusza Kantora Goplana i Elfy (Balladyna, 1943 r.).

Bibliografia:

Sebastian Cichocki, Prace ziemne. Teresa Murak i uduchowienie szlamu, [w:] Do kogo idziesz. Teresa Murak, katalog wystawy, Galeria Labirynt, Lublin 2012.

Jaromir Jedliński, Zasiew i jego pokłosie, [w:] Bajka i Baszta Czarownic. Roszpunka, katalog wystawy, Biuro Wystaw Artystycznych, Słupsk 1992.



[1] T. Murak [w:] Do kogo idziesz. Teresa Murak, katalog wystawy, Galeria Labirynt, Lublin 2012.

 

Comments
Trackback URL:

Recent comments