Akant – ornament szeroko stosowany od starożytności wzorowany na roślinie o dużych wyciętych liściach z kwiatostanem ujętym w kłos.
Antaba – metalowy uchwyt zwykle umieszczany na drzwiach i bramach (także w skrzyniach, sepetach itp.), często w kształcie głowy lwa z obręczą w pysku.
Apsyda – wtopione w bryłę budynku pomieszczenie zamykające prezbiterium, nawę lub transept, zwykle na rzucie półkola (rzadziej: podkowy, wieloboku, trapezu, trójliścia)
Arabeska – ornament roślinny popularny w sztuce islamu, powstał z przekształconej stylizowanej wici palmetowej i akantowej, później występował w połączeniu z motywami figuralnymi i pismem kuficznym.
Atrybut – charakterystyczny  przedmiot o znaczeniu symbolicznym powiązany z życiorysem przedstawionej postaci.
Bodhisattwa – w buddyzmie istota, która przez ćwiczenia wyzwalające dąży do stanu Buddy.
Bordiura – ozdobne obramienie tkaniny stanowiącej zamkniętą całość kompozycyjną, stosowane także w dekoracji malarskiej.
Cyzelowanie – technika gładzenia i wykańczania wyrobów metalowych w celu usunięcia nierówności, szwów, nadania ostatecznej faktury.
Donator – ofiarodawca, fundator; zwykle przedstawiany na ofiarowanym przez siebie dziele.
Dziryt – broń myśliwska i wojenna o krótkim drzewcu i długim grocie.
Dzwon – główna część hełmu.
Emblemat – przedmiot lub jego przedstawienie symbolizujące ideę lub czynność, wykorzystywany także w ornamentyce.
Empora – trybuna lub rodzaj galerii w kościołach, służący zwiększeniu bądź wydzieleniu osobnej powierzchni dla poszczególnych grup wiernych, także element podziału ścian między arkadami a strefą górnych okien.
Falerystyka – nauka zajmująca się odznaczeniami, orderami, odznakami honorowymi.
Faseta – w budownictwie i jubilerstwie ukośne ścięcie graniastej krawędzi; także: zaokrąglony narożnik między ścianami.
Feretron – rodzaj przenośnego, dwustronnego ołtarzyka lub obrazu religijnego używanego w trakcie procesji.
Feston – motyw dekoracyjny w formie podwieszonego po bokach i zwisającego ku dołowi pęku kwiatów, liści, owoców.
Fibula – ozdoba służąca do spinania szat, występowała w różnorodnych formach we wszystkich epokach.
Figury asystencyjne – w dziełach o tematyce religijnej, zwłaszcza w rzeźbie,  przedstawienia fundatorów lub grupy świętych skupionych wokół głównej postaci, zwykle mniejszych rozmiarów. 
Flankowanie – wywodzi się z terminologii wojskowej, w architekturze i rzeźbie odnosi się do elementów (zwykle kolumn, pilastrów, wież)  otaczających detal lub fragment budynku z obu stron.
Folgi – metalowe płytki przymocowywane zwykle do skórzanego podłoża, z których tworzono różne elementy uzbrojenia ochronnego (np. hełmów, pancerzy).
Fryz – element wywodzący się z architektury antycznej, w ornamentyce oznacza wąski, bogato dekorowany, poziomy pas.
Giser – twórca odlewów.
Głownia – inaczej brzeszczot, klinga; zasadnicza część broni białej, biegnąca od rękojeści w dół, ostra z jednej, lub dwóch stron.
Groteska – utwór lub kategoria estetyczna. Cechą wspólną jest niejednolitość stylowa, często łącząca przeciwstawne elementy tragizm i komizm, fantastykę i realizm.
Heraldyka – nauka o ikonografii, budowie i rozwoju herbów.
Herma – element architektoniczny, w formie słupa zwykle zwężającego się ku dołowi, zwieńczonego głową lub popiersiem.
Ikonostas – pokryta w całości ikonami ściana w cerkwiach, dzieląca nastawę od miejsca ołtarzowego.
Infuła – inaczej mitra; uroczyste nakrycie głowy biskupów, składające się z dwóch trójkątów połączonych pionowym pasem (titulus) i opaską (circulus) z dwiema wiszącymi z tyłu taśmami (fanones).
Inkrustacja – technika zdobnicza polegająca na tworzeniu wzorów na przedmiocie z odmiennych materiałów, takich jak kość słoniowa, masa perłowa, metale.
Intarsja – technika zdobnicza polegająca na tworzeniu wzorów poprzez wykładanie drewnianej powierzchni przedmiotu  innymi gatunkami drewna.
Jelec – inaczej garda; element broni białej, pomiędzy rękojeścią a głownią, służący zabezpieczeniu dłoni przed ześlizgnięciem się i blokowaniu ciosów przeciwnika.
Kabłąk – obudowa; tu: element broni palnej, zabezpiecza język spustowy przed przypadkowym naciśnięciem.
Kameryzacja – technika zdobnicza polegająca na wysadzaniu przedmiotu kamieniami szlachetnymi lub półszlachetnymi.
Karabela – szabla paradna pochodzenia wschodniego o charakterystycznie wygiętej rękojeści przypominającej głowę ptaka.
Kartusz – ozdobne obramienie tarczy herbowej lub tablicy inskrypcyjnej w różnych kształtach, w formie ornamentu okuciowego lub zwijanego.
Karwasz – część uzbrojenia ochronnego, osłaniająca przedramię i nadgarstek.
Kirys – część zbroi rycerskiej osłaniająca tułów, połączenie napierśnika i naplecznika.
Kontakion, troparion – hymny liturgiczne w porządku prawosławnym.
Kontrapost – zasada kompozycji w przedstawieniach postaci,  polegająca na wygięciu tułowia w kształcie litery S – ciężar ciała spoczywa na jednej nodze a tułów odchyla się w stronę przeciwną.
Kontusz – rodzaj długiego, wierzchniego okrycia męskiego nakładanego na żupan z charakterystycznymi rozcinanymi rękawami tworzącymi tzw. wyloty.
Konwisarz – rzemieślnik zajmujący się wyrobem przedmiotów z cyny i spiżu.
Kryza -  wielki, sztywny fałdowany kołnierz, popularny w XVI/XVII wieku, także motyw zdobniczy.
Kurdyban – dekorowana, wytłaczana i /lub malowana, skóra kozłowa lub cielęca stosowana do zdobienia ścian, mebli i galanterii.
Kwiaton – wieńczący element dekoracyjny, zwykle kamienny, w kształcie wielokondygnacyjnego pęku kwiatów lub liści.
Labry – kawałek tkaniny przymocowanej do hełmu, chronił głowę przed rozgrzaną blachą hełmu.
Majolika – fajans wyrabiany we Włoszech w XVI-XVII wieku, dekorowany motywami wschodnimi z przewagą kolorystyki zielonej, kobaltowej i fioletowej.
Maswerk – dekoracyjny motyw architektoniczny, składający się z elementów geometrycznych – laskowań, kół i odcinków koła, trój- i czteroliści. Występuje także w rzemiośle artystycznym.
Maureska – ornament płaszczyznowy złożony z silnie stylizowanych, symetrycznie rozłożonych wici roślinnych.
Meander – ornament z załamującej się rytmicznie pod kątem prostym linii.
Miedzioryt – technika graficzna wklęsła na metalu (płycie miedzianej).
Mitra – bogato zdobione nakrycie głowy książąt lub wyższych duchownych obrządku wschodniego w formie czapki czterorożnej z otokiem lub korony.
Nastalik – rozpowszechniona w Turcji i Indiach forma kaligrafii wywodząca się  z Iranu, zwykle o ukośnym układzie i zróżnicowanej grubości linii, używana do zapisywania poezji.
Nereida – w mitologii greckiej nimfa morska.
Niello – technika zdobnicza polegająca na wypełnieniu dekoracji rytej pastą z siarczków srebra, miedzi i ołowiu.
Nodus – część kielicha mszalnego (także monstrancji, pastorałów, krzyży relikwiarzowych) w kształcie spłaszczonej kuli, często bogato zdobionej. Występuje również w formie gruszkowatej oraz kapliczki i kuli.
Nosal – część hełmu ochraniająca nos.
Oeuvre – (fr. dzieło) – całość dorobku artysty.
Ornament okuciowy –  ornament z płaskich motywów przypominających żelazne okucia w kształcie listew i ażurowych plakiet, nitów i główek gwoździ, stosowany zwłaszcza w okresie późnego renesansu.
Ornament palmetowy – występujący od czasów starożytnych motyw ozdobny w kształcie symetrycznie rozłożonego liścia palmy.
Ornament wstęgowy – oparty na motywach wstęgi motyw zdobniczy charakterystyczny dla epoki baroku.
Palatium – główny budynek antycznego lub średniowiecznego zamku, w okresie romańskim w Polsce książęcy halowy pałac kamienny założony na prostokątnym planie.
Pałasz – biała broń sieczna o prostej głowni i zwykle zamkniętej rękojeści, w Polsce termin odnosi się do broni o zakrzywionej głowni, używanej przez husarię.
Panneau – prostokątna lub drewniana płycina w obramieniu wypełniona malowidłem lub reliefem, element dekoracji wnętrz podkreślający rozczłonkowanie ściany lub boazerii.
Panoplia – motyw dekoracyjny złożony z elementów uzbrojenia (oręż, zbroje, sztandary, proporce, zwykle wkomponowany w geometryczną płycinę, stosowany głównie w okresie renesansu i baroku.
Pendant – dzieło stanowiące odpowiednik kompozycyjny drugiego dzieła; termin używany w malarstwie, rzeźbie, architekturze.
Perizonium – drapowana opaska zakrywająca biodra ukrzyżowanego Chrystusa.
Pilaster – płaski filar przyścienny pełniący funkcję przypory lub służący dekoracyjnemu rozczłonkowaniu ścian;  stosowany także w obramieniach okien i drzwi.
Polichromia – dekoracja malarska rzeźb, wyrobów rzemiosła artystycznego i ścian budowli.
Portyk – wywodząca się z antyku otwarta przybudówka przed głównym wejściem do budynku z dachem opartym na kolumnach lub filarach, zwykle z trójkątnym szczytem
Porządek koryncki – odmiana porządku jońskiego z głowicą kolumny dekorowaną dwoma rzędami liści akantu.
Predella – część ołtarza stanowiąca podstawę retabulum.
Profitka – element świecznika w formie talerzyka zbierającego kapiący wosk.
Puncowanie – technika zdobnicza, polegająca na zmatowieniu tzw. puncami powierzchni metalowych specjalnym wzorem.
Putto – motyw dekoracyjny w malarstwie i rzeźbie, przedstawiający małego nagiego chłopca, nawiązujący do antycznych przedstawień Erosa jako uskrzydlonego chłopca.
Rańtuch – chusta lniana noszona przez ludność wiejską oraz wełniana w pasy lub kratę noszona przez zamożne kobiety w  XVI-XVII wieku, od XIX używana w stroju ludowym.
Rapcie – zwykle dwa paski ze skóry lub tkaniny do zawieszenia broni białej przy pasie.
Raport – powtarzający się na całej długości tkaniny wzór albo splot tkacki.
Regiment – oznaka najwyższego dowództwa w formie krótkiej walcowatej laski, używana w Polsce przez królów w czasie wypraw wojennych.
Relief – wydobyta z płaszczyzny kompozycja rzeźbiarska przeznaczona do oglądania od frontu, występuje w formie wklęsłej lub wypukłej.
Replika – powtórzenie dzieła sztuki wykonane przez autora oryginału, od którego może się różnić detalem lub rozmiarem.
Retabulum – nastawa ołtarzowa, często płaskorzeźbiona lub malowana.
Rocaille – ornament rokokowy imitujący kształty stylizowanych fantazyjnie małżowin, muszli, flory morskiej.
Rollwerk – inaczej ornament kartuszowy, blacharski, zwijany; późnorenesansowy motyw zdobniczy składający się z taśmy imitującej pociętą i pozwijaną blachę.
Ryfki – okucia szabli z metalowymi kółkami  do wieszania broni  na rapciach.
Rytowanie – technika graficzna wklęsła na płycie drewnianej lub metalowej; powstałe  w tej technice odbitki to tzw. ryciny.
Ryzowanie – technika snycerska stosowana głównie w sztuce ludowej polegająca na wycinaniu rowków na gładkiej powierzchni drewna.
Sepet – zdobiona skrzynka z drzwiczkami lub opuszczaną ścianką, za którą znajdowały się szufladki do przechowywania klejnotów i drobiazgów.
Syterczyna, sterczynka – pionowy, wieńczący element dekoracyjny, stosowany gł. w architekturze.
Szrafowanie – cieniowanie rysunku prostopadłymi lub krzyżującymi się liniami.
Szyszak – stożkowy hełm bojowy, zaopatrzony w charakterystyczną tuleję do mocowania piór.
Taszki – element zbroi rycerskiej; płytki osłaniające przymocowane do połączonego z kirysem fartucha.
Trybowanie – inaczej repusowanie; technika kształtowania i zdobienia wyrobów z blachy poprzez wybijanie na zimno odpowiedniej formy.
Tumba – główna część nagrobków gotyckich a później renesansowych , w kształcie skrzyni zamkniętej poziomą płytą z rzeźbioną postacią zmarłego.
Uszak – poszerzenie naroży obramienia okiennego lub drzwiowego linearnymi występami.
Weryzm – kierunek w sztuce postulujący wierne odtwarzanie rzeczywistości.
Wilkom – puchar godowy, zwykle ze szkła lub cyny, zdobiony farbami emaliowymi, służył do picia piwa w gospodach cechowych.
Wole oczy – jońska odmiana ornamentu zwanego kimationem, składająca się z występujących na przemian jajowatych i lancetowatych liści.
Wole oko (franc. Oeil-de-boeuf )  – okrągłe lub owalne okno ozdobnie obramione, zwykle jako dodatkowe doświetlenie umieszczane w górnych kondygnacjach.
Woluta – inaczej ślimacznica; ornament i detal architektoniczny w kształcie spirali lub zwoju.
Żardiniera – półka lub stolik na rośliny doniczkowe, z wgłębieniem zamiast blatu i blaszaną obudową.

Bibliografia:
W. Kopaliński, Słownik terminologiczny sztuk pięknych, PWN, Warszawa, 1969
http://pl.wikipedia.org