2 maja w Gorlicach

Najpierw 2 maja 1657 roku, a potem ten sam dzień tego samego miesiąca roku 1915. Potop szwedzki i wielka wojna. Wojenna zawierucha, polityczne przetasowania, a pośród nich zagubieni zwyczajni ludzie, cywile i szeregowi żołnierze, oraz ich miasto — Gorlice, które tyle razy musiało podnosić się z ruin.
Na początku XVII wieku Gorlice, jak na ówczesne warunki, były dość dużym i ludnym miastem. W 1608 roku posiadały 137 domów i ponad 1200 mieszkańców.
U schyłku XV wieku wielka fortuna Karwacjanów-Gorlickich, skutkiem podziałów rodzinnych, zaczęła się rozpadać. Na początku drugiej połowy XVI wieku dawna majętność Karwacjanów przeszła w ręce Stanisława Odrowąża Pieniążka, a z kolei w 1625 roku pozostałą część Gorlic nabyła rodzina Rylskich, która w okresie potopu stanęła po stronie Szwedów i sprzymierzonego z nimi księcia Siedmiogrodu, Jerzego II Rakoczego.
Druga połowa XVII wieku nie była dla Gorlic zbyt szczęśliwa. 2 maja 1657 roku dotarł do miasta podjazd wojsk szwedzko-węgierskich. Podjęta przez zwolenników Pieniążka, trzymających stronę królewską, próba obrony miasta zakończyła się tragicznie. Wojska Rakoczego zdobyły dwór Pieniążków, spaliły należącą do nich połowę miasta, wymordowały znaczną część jego mieszkańców. Po okresie potopu miasto było zrujnowane i wyludnione, a w 1662 roku liczyło zaledwie 284 mieszkańców. Ci, którzy pozostali, wznieśli kapliczkę, której zwieńczenie prezentujemy na naszym portalu.
Gorlice jednak podniosły się z ruin i, pomimo klęsk żywiołowych (pożary miasta w latach 1689 i 1694) oraz kolejnych przestojów gospodarczych, na przełomie XIX i XX wieku były już sporym ośrodkiem miejskim liczącym niemal 6 tysięcy mieszkańców, największym miastem na Podkarpaciu, większym od Jasła, Krosna i Sanoka.
Dynamiczny rozwój miasta przerwał jednak wybuch I wojny światowej. W latach 1914—1915 Gorlice znalazły się w bezpośrednim zasięgu walk frontowych. Podczas zbliżania się do miasta wojsk rosyjskich większość radnych wraz z burmistrzem uciekła z Gorlic. Miasto kilkakrotnie przechodziło z rąk do rąk. Ostatecznie 2 maja 1915 roku podczas wielkiej ofensywy wojska austriacko-niemieckie zdobyły Gorlice. W wyniku tych działań wojennych miasto zostało niemal całkowicie zniszczone (z 585 budynków ocalało zaledwie 120) i znów, jak 2 maja 1657 roku, zginęło wielu jego mieszkańców.
Z jednej więc strony przełom na froncie wschodnim, ogromne zwycięstwo nad Rosjanami, z drugiej — ponownie zrujnowane miasto, zabici cywile i budowa licznych cmentarzy wojennych, które warto odwiedzić, kiedy już nasycimy oczy połyskującymi plakietami upamiętniającymi militarne zwycięstwo...

Opracowanie: Kinga Kołodziejska (Redakcja WMM),
Licencja Creative Commons

 Ten utwór jest dostępny na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 3.0 Polska.

Zobacz też:
Plakieta pamiątkowa „Moździerz 30,5 cm Škoda

Plakieta Pamiątkowa „Pustki
Pamiątkowa łuska wykonana z pocisku artyleryjskiego
Zwieńczenie kapliczki zbudowanej po „potopie szwedzkim
O znaczeniu bitwy gorlickiej