Wawel inspiruje

Tocząca się na przełomie XIX i XX wieku ożywiona dyskusja wokół przyszłych funkcji Wawelu, wywołana zapowiadanym przejęciem zamku od austriackich władz wojskowych na rzecz Królestwa Galicji i Lodomerii wraz z Księstwem Krakowskim, stała się źródłem inspiracji dla lokalnych środowisk artystycznych i zaowocowała wizjonerskimi projektami jego przebudowy. Dziś pozycja Wawelu na mapie polskich zabytków nie budzi wątpliwości. Jednocześnie obiekt wciąż przyciąga uwagę współczesnych artystów, generując nowe, często zaskakujące znaczenia.
W latach 1904–1912 Stanisław Wyspiański wraz z architektem Władysławem Ekielskim stworzyli koncepcję przebudowy wzgórza wawelskiego, sięgając do różnych wzorców europejskich. Wawelskie „Akropolis” miało stanowić centrum duchowe i polityczne kraju dzięki działającym w jego murach instytucjom: Polskiej Akademii Nauk, Muzeum Narodowego i Kurii Biskupiej, a także izbom Parlamentu. Projekt w założeniu nie naruszał istotnie struktury wzgórza i zmierzał do harmonijnej koegzystencji starych i nowych zabudowań. Te ostatnie powstać miały w większości w miejsce poaustriackich zabudowań wojskowych. Z kolei Wacław Szymanowski, autor m.in. warszawskiego pomnika Fryderyka Chopina, zaproponował otwarcie zachodniego skrzydła Wawelu monumentalną kompozycją rzeźbiarską Pochód na Wawel, składającą się z ponadludzkich rozmiarów pięćdziesięciu dwu postaci historycznych prowadzonych przez mitologiczne Fatum. Szymanowski postrzegał Wawel jako symbol państwowości kształtujący wrażliwość narodową przyszłych pokoleń. Autorską wizję Wawelu miał również Adolf Szyszko-Bohusz, który w kolejnych planach restauracji wzgórza uwzględnił projekt budowy panteonu narodowego i amfiteatru, jednak pomysły te, krytycznie ocenione, nigdy nie doczekały się realizacji.
O ile koncepcje artystyczne początku XX wieku czerpały wprost z symbolicznego kapitału wzgórza wawelskiego, eksponując, a nawet monumentalizując zawarte w nim patriotyczne treści, o tyle współcześni artyści starają się, nierzadko sięgając po strategie podszyte humorem, negocjować znaczenie wartości historycznych w kontekście współczesności. W tym duchu utrzymana została praca Janka Simona, nawiązująca przewrotnie do koncepcji „Akropolis” Stanisława Wyspiańskiego. Artysta dorobił do istniejącej makiety trzy elementy – nowe jakości współczesnej przestrzeni publicznej: skocznię narciarską, tor gokartowy i palmę. Praca prezentowana była na wystawie OK! Wyspiański zorganizowanej w ramach Roku Wyspiańskiego w Krakowie (Muzeum Narodowe w Krakowie, Kamienica Szołayskich, 2008, organizator: Bunkier Sztuki). Nietypowe oprowadzenie po Wawelu zaproponowali zwiedzającym kuratorzy projektu CSW Zamek Wawelski (Grolsch ArtBoom Festival, 2012), Aneta Rostkowska i Jakub Woynarowski, traktując przestrzeń wzgórza i jego otoczenie jako zasobnik poddających się swobodnej refleksji treści. Zaproszeni do projektu artyści podjęli próbę ożywienia tkanki Wawelu poprzez subiektywną reinterpretację znajdujących się w jego obrębie obiektów, o różnej ciężkości znaczeniowej. Artystycznym komentarzem opatrzone zostały zarówno detale architektoniczne, jak i fragmenty okalającej zamek roślinności. Tym samym, historyczne narracje zostały uwolnione, dając pole nowym, dającym się dowolnie łączyć i odczytywać, wątkom.

Opracowanie: Anna Smolak (Redakcja WMM),
Licencja Creative Commons

 Ten utwór jest dostępny na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 3.0 Polska.

Bibliografia:
Hanna Billik, Zdzisława Chojnacka, Agnieszka Janczyk A., Wawel – narodowi przywrócony. Obchody 100-lecia powrotu Wawelu do Polski, „Muzealnictwo”, 46 (2005), s. 51–69;
OK! Wyspiański, katalog wystawy Galerii Sztuki Współczesnej Bunkier Sztuki w Krakowie, 15.07–14.09.2008, red. Maria Anna Potocka, Kraków 2008;
ArtBoom Grolsch Festival: Twierdza Kraków  Festung Krakau, katalog prac,15–29.06.2012, red. Anna Smolak, Kraków 2012.