Trzeci wymiar XIX wieku

XIX-wieczni wynalazcy poszukiwali sposobu, w jaki można by oddać trójwymiarowość przestrzeni — jedną z takich prób była fotografia stereoskopowa. Technika polegała na wykonaniu dwóch zdjęć z dwóch różnych punktów widzenia. Na odbitce pojawiały się obok siebie dwa pozornie jednakowe obrazy (można byłoby się pokusić o poszukanie subtelnych różnic pomiędzy nimi). Wrażenie trójwymiarowości uzyskiwano dzięki patrzeniu prawym okiem na fotografię wykonaną z prawej strony i lewym — na obraz uchwycony z lewego punktu widzenia.
Dla uzyskania pełni złudzenia przestrzeni tego rodzaju fotografii potrzebowano jeszcze narzędzia — specjalnych okularów stereoskopowych, które dziś można porównywać do okularów 3D.
W drugiej połowie XIX wieku stereoskopy zyskały taką popularność, że stały się typowym elementem wyposażenia salonów i jedną z najbardziej popularnych form rozrywki.

Kaiserpanorama Augusta Fuhrmanna (fotoplastykon), rycina, 1880 rok, źródło: Wikimedia Commons, domena publiczna

Wymyślono także sposób na to, by trójwymiarowym obrazem rozkoszować się nie tylko w domach, ale także podczas codziennych przechadzek i spacerów. W przestrzeni placów i parków ustawiano fotoplastykony, które dla wielu były pewnego rodzaju oknem na świat (pokazywały nie tylko panoramy miejsc, które były na wyciągnięcie ręki, ale też tych odległych i egzotycznych — dokumentowały między innymi otwarcie Kanału Sueskiego).
O magii tych urządzeń, zaplanowanych zwykle na 25 stanowisk, można się przekonać osobiście, odwiedzając między innymi wystawę w Fabryce „Emalia Oskara Schindlera Muzeum Historycznego Miasta Krakowa, na której prezentowany jest fotoplastykon przeniesiony z placu Szczepańskiego w Krakowie. Podobne urządzenie ze zbiorem ponad 5000 oryginalnych fotografii stereoskopowych jest udostępniane zwiedzającym w Warszawie (Fotoplastikon Warszawski działa przy Alejach Jerozolimskich 51).
W kolekcji Wirtualnych Muzeów Małopolski nie mogło zabraknąć fotografii wykonanej techniką stereoskopową — odbitka Parku Jordana powstała w słynnym pod koniec XIX wieku w Krakowie zakładzie Walerego Rzewuskiego.

Zobacz również: The „Mercury” Stereoscope — przeglądarka stereoskopowa firmy Underwood & Underwood

Opracowanie: Anna Berestecka (Redakcja WMM),
Licencja Creative Commons

 Ten utwór jest dostępny na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 3.0 Polska.