Strażnicy katedry

Świątnicy wawelscy przy grobie królowej Jadwigi, ok. 1910 r. W środku siedzi Stanisław Synowiec. Własność Muzeum Ślusarstwa im. M. Mikuły
w Świątnikach Górnych.

Kim byli świątnicy wawelscy? Jakie było ich zadanie i co to ma wspólnego z podkrakowską miejscowością?
Otóż w XI wieku ówczesne Górki, a dzisiejsze Świątniki Górne stały się wsią służebną wobec katedry krakowskiej, obok pobliskich Szczytników, Trąbek i Świątnik Dolnych. Wiązało się to z obowiązkiem albo też raczej przywilejem służby wybranych mieszkańców w katedrze wawelskiej. Poza posługą podczas nabożeństw do ich zadań należało strzeżenie cennego katedralnego skarbca, jak również zamykanie na noc i otwieranie rankiem drzwi katedralnych. Dlatego poza tym, że posługiwano się wobec nich pochodzącym od słowa „świątynia” określeniem „świątnicy wawelscy”, bywali tez nazywani „klucznikami wawelskimi”.
Świątnikiem mógł zostać tylko obywatel o nieposzlakowanej opinii, dlatego też ci, którzy dostąpili tego zaszczytu, byli obdarzani ogromnym szacunkiem. Z czasem zajęcie świątnickie stało się zawodem przekazywanym z pokolenia na pokolenie. Tak powstały rody świątników wawelskich, do których należał też, przedstawiony przez Leona Wyczółkowskiego, Stanisław Synowiec.
Wszystkim mieszkańcom wsi posługa katedralna wybrańców przyniosła zaś niezależność. Podlegali oni jedynie sądowi kustoszy katedry wawelskiej, także w sprawach świeckich, jak również byli zwolnieni ze wszystkich obowiązków feudalnych z wyjątkiem corocznego podatku składanego na ręce kustosza. Ta wolność sprawiła, że mogli wędrować po całym świecie – do najdalszych zakątków Europy, z czego skwapliwie korzystali. W swoich wędrówkach dotarli nawet do terenów północnej Europy, co ilustruje mapa z zaznaczonymi trasami podróży świątniczan znajdująca się w Muzeum Ślusarstwa.
W naszej kolekcji można też zobaczyć strój świątników wawelskich, widoczny też na prezentowanym zdjęciu, który został wprowadzony w 1596 roku przez biskupa krakowskiego Jerzego Radziwiłła. Strażnicy katedry nosili go podczas służby nieprzerwanie do lat 50. XX wieku.

Opracowanie: Kinga Kołodziejska (Redakcja WMM),
Licencja Creative Commons

 Ten utwór jest dostępny na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 3.0 Polska.


Zobacz:
Obraz „Portret starego świątnika Katedry Wawelskiej Stanisława Synowca” Leona Wyczółkowskiego

Strój świątnika Katedry Wawelskiej