Rodin i Matejko — o inspiracjach projektantów sztuki użytkowej i odznace nawigatora

Historia odznaki nawigatora rozpoczęła się w 1918 roku, w odrodzonej Rzeczypospolitej. Odzyskanie przez Polskę niepodległości wiązało się z koniecznością opracowania symboli, wzorów druków urzędowych, odznak. To zadanie spoczęło na artystach, projektantach sztuki użytkowej.
Podobnie było w przypadku odznaki lotniczej. Początkowo polscy lotnicy nosili odznaki lotnicze państw zaborczych. Zadanie opracowania nowego, wspólnego wzoru odznaki otrzymał rzeźbiarz i medalier Władysław Gruberski (1873−1932), profesor warszawskiej Akademii Sztuk Pięknych.
Gruberski był cenionym artystą swojej epoki, autorem wielu plakiet pamiątkowych, medali i rzeźb. Studiował na krakowskiej ASP. Podczas pobytu w Paryżu znalazł się pod wpływem wielkiego francuskiego rzeźbiarza doby impresjonizmu i symbolizmu, Augusta Rodina. 
Bezpośrednią inspiracją dla Gruberskiego przy tworzeniu odznaki było ponoć malowidło w auli Politechniki Lwowskiej, wykonane według szkicu Jana Matejki, przedstawiające m.in. orła z wieńcem laurowym w dziobie.
Odznakę zatwierdzono 19 lutego 1919 roku rozkazem numer 24/19, podpisanym przez pułkownika Jana Wroczyńskiego, kierownika Ministerstwa Spraw Wojskowych. Z czasem pojawiło się wiele odmian i klas, dla różnych specjalności lotniczych; wszystkie łączy motyw orła projektu Gruberskiego.
Co ciekawe, projektowanie nie było jedyną pasją profesora — był on także… olimpijczykiem. W latach 1912–1948 igrzyskom olimpijskim towarzyszył Olimpijski Konkurs Sztuki i Literatury, w którym rywalizowali literaci, architekci i plastycy. Władysław Gruberski był członkiem reprezentacji polskich artystów na igrzyskach IX Olimpiady w Amsterdamie w 1928 roku.

Opracowanie: Dawid Karamon (Muzeum Lotnictwa Polskiego w Krakowie), Redakcja WMM, © wszystkie prawa zastrzeżone

Zobacz, który z artystów reprezentowanych w WMM inspirował się twórczością Augusta Rodina.