Pisanki w tradycji litewskiej

Do tradycji Świąt Wielkanocnych należy zwyczaj święcenia pokarmów, a jajka zawsze były jego głównym składnikiem. Spożywano je, obdarowywano się nimi, stosowano je do zabiegów magicznych mających zapewnić dobry urodzaj i powodzenie w hodowli, a także używano ich w zabawach. Na Litwie, poza okresem Świąt Wielkanocnych, powszechny był zwyczaj wykonywania pisanek w dzień św. Jerzego (23 kwietnia), tradycyjnie przyjętym terminie pierwszego wiosennego wypasu bydła. Wtedy przynoszono do kościoła pisanki i składano je przy ołtarzu, a także w kapliczkach z jego wizerunkiem jako ofiarę. Na początku XX wieku powszechna była również tradycja dawania przez gospodynię kilku pisanek i kilku jaj niebarwionych pasterzowi, który po raz pierwszy wyprowadzał bydło. Podobnie w okresie poprzedzającym Zielone Święta pasterze zabierali z sobą na pastwisko surowe jaja, z których robili jajecznicę i wspólnie ją zjadali, zaś z części jaj wykonywali pisanki dla głównego pasterza.
Zabawy pisankami zanotowane na Litwie — powszechnie występujące też na innych terenach — obszernie opisuje w 1913 roku Wandalin Szukiewicz (1852–1919), wybitny badacz historii Wileńszczyzny: „Ściśle złączony ze świętowaniem Wielkiejnocy istnieje śród tutejszego ludu zwyczaj «kaczania » (taczania) jaj. (…) Zwykle młodzież wiejska, a czasem i starsi, zbierają się gromadkami, ustawiają korytko drewniane, otwarte z obu końców, nieco pochyło, na czysto wymiecionym, równym placyku i staczają po tem korytku jaja gotowane i farbowane, trzymając się ściśle kolejki. Czyje jajo w biegu uderzy drugie, ten wygrywa i zabiera uderzone jajo. Grają też czasem w tzw. bank. Gra zasadza się na tem, że w pewnej odległości przed wylotem korytka każdy z uczestniczących w grze stawia swoje jajo w jednej linii z drugim (…), a  następnie po kolei staczają inne jaja przez korytko. Kto trafi swojem jajem w którekolwiek z postawionych w rzędzie ten zabiera wszystkie jaja, co na placu; gdy nie trafi — płaci każdemu uczestnikowi po jaju. (…) Wygrywają też jaja «w bitki», przyczem próbują mocy jaj, uderzając lekko po zębach. Czyje jajo — wypróbowane w ten sposób — więcej jaj rozbije, ten wygrywa” . 
Chociaż, jak czytamy w materiałach z 1913 roku o tradycji zdobienia jaj na Litwie: „pisanki zaginęły w tych stronach całkowicie”, to jednak w publikacjach litewskich znajdujemy fotografie pisanek zdobionych taką techniką jak przez nas prezentowana z lat 30. XX wieku, zaś w naszych muzealnych zbiorach archiwalnych znajdziemy rysunki podobnych pisanek z okolic Kowna i Mariampola z lat 20. XX wieku.

Opracowanie: Grażyna Pyla (Muzeum Etnograficzne im. Seweryna Udzieli w Krakowie), © wszystkie prawa zastrzeżone

Zobacz także pisankę z Kowna.