Olga Boznańska. Poszukiwanie niezależności

Twórcza pozycja kobiet w XIX wieku podlegała licznym uwarunkowaniom i zagrożeniom. Uwarunkowania miały swe źródło przede wszystkim w profesjonalizacji i instytucjonalizacji życia artystycznego, które – przynajmniej dla kobiet tego pokolenia – były utrudnieniem artystycznej kariery. Trudności wypływały z ograniczonego dostępu do instytucji, z obyczajowych konwenansów, także z życia przynoszącego osobiste tragedie, zależności finansowe. Kobiety generacji Olgi Boznańskiej stanowiły pierwszą wyraźną grupę uprawiających sztukę zawodowo, w przeciwieństwie do swych poprzedniczek, które z nielicznymi wyjątkami były amatorkami, nieraz utalentowanymi i artystycznie wykształconymi [1].
W połowie XIX wieku Kraków był siedzibą najważniejszych polskich instytucji naukowych i artystycznych, najważniejszy z nich był Uniwersytet Jagielloński. Równocześnie działały w Krakowie szkoły prywatne, w których naukę pobierać mogły kobiety. Były to Wyższe Kursy dla Kobiet, założone w 1868 roku przez dr. Adriana Baranieckiego. Największy jednak wpływ na ukształtowanie się wrażliwości artystycznej Boznańskiej mieli nauczyciele historii sztuki, najpierw Marian Sokołowski, a następnie Konstanty Maria Górski, jedna z najznakomitszych postaci ówczesnego Krakowa, poeta, krytyk oraz historyk literatury i sztuki, który do środowiska Krakowa, wprowadzał nowe idee.
Olga Boznańska była córką Francuzki i Polaka, urodzoną w Krakowie i to tutaj odebrała wstępne wykształcenie artystyczne. Mieszkała w domu przy ulicy Wolskiej 17 (dziś: Piłsudskiego 21), w którym mieści się dawna pracownia artystki, służąca obecnie krakowskim malarzom. Olga i jej siostra Iza przeżyły w tym domu dzieciństwo i wczesną młodość. Olga Boznańska naukę malarstwa rozpoczęła na prywatnych kursach, kontynuowała ją w Monachium. Zachęcona sukcesami odniesionymi na świecie, osiadła w 1898 roku w Paryżu – stolicy ówczesnego artystycznego świata. Tam rozwinęła się jej międzynarodowa kariera portrecistki. W Paryżu, już jako dojrzała kobieta, osiągnęła świadomie wypracowany styl i wysoki poziom warsztatowy. Istotnym etapem w jej karierze była wystawa Societe Nationale des Beaux Arts, na którą w roku 1896 przyjęto dwa obrazy Olgi Boznańskiej. Od tamtej pory co roku uczestniczyła w wystawach tego stowarzyszenia, zaś w roku 1904 – jako jedyna wówczas kobieta, została przyjęta w poczet jego członków. Poza Paryżem, jej obrazy wystawiane były w Berlinie, Dreźnie, Londynie, Wiedniu, Monachium, Düsseldorfie, Wenecji, Antwerpii, Barcelonie, Brukseli, Pittsburghu i oczywiście w Krakowie, Warszawie, Lwowie i Poznaniu, gdzie wystawiała z Towarzystwem Artystów „Sztuka”.
Olga Boznańska uprawiała malarstwo przez ponad pół wieku. Poznała dobrze trzy ważne ośrodki życia artystycznego w Europie: Kraków, Monachium i Paryż. Wystawiała w najważniejszych centrach kulturalnych Europy, w Stanach Zjednoczonych. W Monachium obracała się w tętniącym życiem kręgu młodych adeptów z całego świata. W Paryżu zetknęła się z twórcami różnych krajów, rozmaitych narodowości, operującymi wieloma językami i reprezentującymi różne trendy i kierunki artystyczne [2] . Jej pracownia mieściła się w dzielnicy Montparnasse, wśród nowatorskiej bohemy. Na ukształtowanie się postawy artystycznej Boznańskiej zasadniczy wpływ wywarła sztuka Diego Velazqueza, Edouarda Maneta i  Jamesa McNeilla Whistlera. Repertuar tematyczny malarstwa Boznańskiej obejmował martwe natury i studia wnętrz, niekiedy pejzaże; domeną jej sztuki pozostawał portret. W swych obrazach artystka skupiła się na twarzy modela, oddając stan jego psychiki, nastrój chwili i cechy charakterologiczne zarazem. Boznańska, mimo epoki w której żyła, pozostała osobą niezależną, a jej malarstwo rozwijało się własnym torem i trudno je jednoznacznie sklasyfikować.

Opracowanie: Mirosława Bałazy (Redakcja WMM),
Licencja Creative Commons

 Ten utwór jest dostępny na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 3.0 Polska.

Zobacz też:
Obraz „Dziewczynka z chryzantemami” Olgi Boznańskiej


[1] M. Poprzęcka, Pochwała malarstwa. Studia z historii i teorii sztuki, Gdańsk 2000, s. 191;
[2] E. Bobrowska, Olga Boznańska i jej artystyczne przyjaźnie. Katalog z wystawy w Muzeum Narodowym, Kraków 2014, s. 63.