Marian Gorzkowski, przyjaciel Jana Matejki

Marian Gorzkowski urodził się w roku 1830 w Białocerkwi na Ukrainie, kształcił się na Uniwersytecie w Kijowie. Podróżował do Grecji i Włoch. Pochodził z Rusi i był silnie przywiązany do rodzinnych stron; kolekcjonował dokumenty i książki dotyczące historii Rusi. W roku 1870 przyjechał po raz pierwszy do Krakowa, a dwa lata później osiedlił się tu na stałe. Parał się dziennikarstwem, należał do redakcji „Czasu”, pracował także dorywczo w Muzeum Czartoryskich. Z Matejką połączyły go zarówno pasja do historii dawnej Rzeczypospolitej, jak i zamiłowania kolekcjonerskie. Przyjaźń z malarzem zacieśniła się, kiedy Gorzkowski objął funkcję sekretarza Szkoły Sztuk Pięknych, którą od roku 1873 kierował Matejko. Wkrótce Gorzkowski zajmował się już także sprawami domowymi i majątkowymi Matejki i udzielał lekcji francuskiego jego synowi. W dowód wdzięczności artysta miał umieścić postać Gorzkowskiego na kilku swoich obrazach takich jak: Wernyhora, Bitwa pod Grunwaldem czy Hołd pruski. Po śmierci Matejki w 1893 roku Gorzkowski przeszedł na emeryturę...

Marian Gorzkowski zgromadził wielką kolekcję prac swojego zwierzchnika i przyjaciela liczącą blisko 243 dzieła rysunkowe, akwarelowe i olejne. Pozostawił po sobie także teksty, w których komentował malarstwo Matejki. Były to trzy książki, kilka broszur, dwa tomy wspomnień i tom listów do żony. Najwięcej kontrowersji wzbudziła książka zatytułowana Jan Matejko. Epoka lat dalszych, do końca życia artysty, opublikowana w Krakowie w roku 1898. Jej nakład został zniszczony z polecenia Stanisława Tarnowskiego, który obawiał się, że mogłaby skompromitować artystę w oczach czytelników. Późniejsi badacze twórczości Matejki kwestionowali wartość niektórych informacji podawanych w opracowaniach Mariana Gorzkowskiego.

Opracowanie: dr Agnieszka Jankowska-Marzec (ASP w Krakowie),
Licencja Creative Commons

Ten utwór jest dostępny na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 3.0 Polska.

Bibliografia

  1. E. Łepkowski, Marian Gorzkowski,[w:] Polski Słownik Biograficzny, t. VIII, Wrocław-Warszawa-Kraków 1959-1960, s.335-336.
  2. J. Krawczyk, Matejko i historia, Warszawa 1990.