Maria ze Skrzyńskich Sobańska — marmurowa pani na zagórzańskich włościach

Maria Sobańska (1887–1948) należała do hrabiowskiego, wpływowego rodu Skrzyńskich, który w XIX wieku stał się właścicielem pobliskiej Gorlicom wsi Zagórzany. Była siostrą Aleksandra Józefa Skrzyńskiego, znanego przed wojną dyplomaty i polityka, premiera Drugiej Rzeczypospolitej w latach 1925—1926 oraz dwukrotnego ministra spraw zagranicznych II RP (w rządzie Władysława Sikorskiego i Władysława Grabskiego). Po jego tragicznej śmierci w wypadku samochodowym w 1931 roku Maria stała się dziedziczką zagórzańskich włości, w tym reprezentacyjnego neogotyckiego pałacu wybudowanego w latach 1834–1839 przez Tadeusza Skrzyńskiego. Pałac — choć bardzo zdewastowany i zaniedbany — przetrwał do dziś i jest widoczny przy wjeździe do Zagórzan od strony Gorlic.
W roku wyrzeźbienia przez Konstantego Laszczkę Maria nie była jednak jeszcze właścicielką pałacu i otaczającego go przepięknego i rozległego parku w stylu angielskim. Miała 31 lat i, jak wynika z prezentowanego na naszym portalu popiersia, była bardzo piękna. Czy to jej uroda sprawiła, że Laszczka poświęcił jej jedno ze swoich dzieł? Czy też ktoś z rodziny złożył, częste w rodzinach tak wpływowych i zamożnych jak Skrzyńscy, zamówienie na uwiecznienie członkini rodu? Kim była? Jak przetrwała wojnę?
Kolejnym po rzeźbie Laszczki śladem jej istnienia jest imponujący, wysoki na 10 metrów, grobowiec rodziny Skrzyńskich, który znajduje się w pobliżu pałacu. Został zaprojektowany przez słynnego architekta Teodora Talowskiego (znanego między innymi z projektu zespołu kamienic przy ul. Retoryka w Krakowie czy też budynku Szpitala Bonifratrów) w stylu egipskiej piramidy i zasługuje raczej na nazwę „mauzoleum”. Spoczywają w nim prochy rodziny Skrzyńskich, w tym i sportretowanej przez Konstantego Laszczkę Marii. Jako ostatni został tu pochowany w 1994 roku Aleksander Maria Sobański, w zaledwie dwa lata po odzyskaniu posiadłości rodzinnych. Nikt po nim nie zgłosił się już z prawem dziedziczenia do zagórzańskich włości.

Opracowanie: Kinga Kołodziejska (Redakcja WMM),
Licencja Creative Commons

 Ten utwór jest dostępny na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 3.0 Polska.



Zobacz: Rzeźba „Popiersie Marii Sobańskiej” Konstantego Laszczki