Magia latarni, magia kina

 

Paul Sandby, The Laterna Magica, 1760. British Museum, Londyn

O ile camera obscura to prototyp aparatu fotograficznego, o tyle latarnia magiczna pełni taką samą funkcję wobec projektora kinematograficznego.
Ciemne pomieszczenie, wolna ściana. W razie potrzeby można powiesić na niej białe prześcieradło. Szklane przeźrocza przesuwane wewnątrz pudła, z którego — dzięki znajdującemu się w nim źródłu światła — wyświetlane są na ścianie magiczne obrazy. A my? „Stoimy jak młodziki...”.
„Czymże jest, Wilhelmie, sercom naszym świat bez miłości? Tym zapewne, czym byłaby bez światła latarnia magiczna. Ledwo wstawisz w nią lampkę, natychmiast jawią się na białej ścianie barwne obrazy! A choćby były one tylko przelotnymi złudami, to jednak są nam szczęściem, stoimy jak młodziki i z zachwytem patrzymy na to cudowne zjawisko”.
J.W. Goethe, Cierpienia młodego Wertera

Latarnia magiczna (łac. laterna magica) służyła do wyświetlania na ekranie obrazów ze szklanych przezroczy, a zasada jej działania w istocie polegała na odwróceniu funkcji camery obscury. Latarnia magiczna to prototyp współczesnych rzutników, powiększalników i projektorów filmowych.
Za pierwszą wzmiankę o projekcji obrazu za pomocą latarni magicznej uważa się manuskrypt niderlandzkiego zakonnika Johannesa de Fontany Liber Instrumentorum z 1420 roku. Rozwój techniczny tego wczesnego urządzenia projekcyjnego przypadł w Europie dopiero na okres przełomu wieków XVII i XVIII. Za wynalazcę tego urządzenia optycznego uznaje się najczęściej, choć niesłusznie, niemieckiego teologa i jezuitę Athanasiusa Kirchera (1602–1680).
Latarnia magiczna zaczęła swoją prawdziwą karierę od teatru jezuickiego, gdzie wyświetlano na scenie obrazy związane z treścią sztuki. W kolegium jezuickim w XVII-wiecznym Poznaniu działał jeden z lepszych w Europie teatrów, gdzie za sprawą jego twórcy, jezuity Bartłomieja Nataniela Wąsowskiego, wykorzystywano na scenie — dla wzmocnienia słowa — możliwości projekcyjne tychże latarni.
Pod koniec XVIII i przez cały XIX wiek urządzenia projekcyjne tego typu, budowane w różnych wariantach konstrukcyjnych, znajdowały szerokie zastosowanie w wielu dziedzinach sztuki, nauki i techniki.
W XIX-wiecznej Europie jedną z bardziej poszukiwanych form rozrywki były tak zwane fantasmagorie — czyli widowiska grozy realizowane przy użyciu latarni magicznych przez wędrownych magików i kuglarzy, ale także i zawodowych prezenterów, wśród których największą sławą cieszyli się: Francuz Francois Seraphin, Holender z Liege Etienne-Gaspard Robert, zwany Robertsonem, i Włoch Giuseppe Balsamo.
Z upływem czasu latarnie magiczne wyposażane były w coraz bardziej wydajne źródła światła, w nowoczesne obiektywy, wyrafinowane technicznie mechanizmy do przesuwu slajdów w celu uzyskania między innymi efektów specjalnych oraz prymitywnych form ruchomego obrazu. Postęp techniczny przeobraził te proste urządzenia optyczne w nowoczesne rzutniki i projektory filmowe.

Opracowanie: Kinga Kołodziejska (Redakcja WMM),
Licencja Creative Commons

 Ten utwór jest dostępny na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 3.0 Polska.

Zobacz:
Latarnia magiczna”, rzutnik do przeźroczy z Austro-Węgier
Latarnia magiczna”, rzutnik do przeźroczy firmy ICA