Józef Szujski — kim był?

Józef Szujski (1835–1883), urodzony w Tarnowie, swoim życiem, pracą naukową i działalnością polityczną związał się na stałe z Krakowem. Wychowanek krakowskiego Gimnazjum św. Anny, od młodzieńczych lat wykazywał się licznymi zdolnościami. Znał sześć języków obcych, pisał poezję, a w późniejszych latach również dramaty oraz dzieła o tematyce historycznej. Studiował filozofię i prawo, a także historię austriacką, literaturę polską i niemiecką, historię powszechną i filologię na Uniwersytecie Jagiellońskim i Wiedeńskim. Wychowany w duchu romantycznych, niepodległościowych haseł związał się z patriotyczną grupą skupioną wokół krakowskiej pracowni rzeźbiarza Parysa Filippiego. Należeli do niej między innymi wybitni narodowi artyści Artur Grottger i Jan Matejko.
Wierząc w odzyskanie przez Polskę suwerenności, wziął czynny udział w powstaniu styczniowym, jako oddany sprawie żołnierz oraz wydawca pisma „Naprzód”, będącego oficjalnym organem powstańczego Rządu Narodowego w Krakowie. Klęska powstania wynikająca z braku przygotowania i nieliczenia się z rzeczywistymi możliwościami Polaków zmieniła jednak radykalnie jego młodzieńczą wizję walki o niepodległość. Walkę zbrojną i działalność konspiracyjną uznał za działania zgubne dla narodu.
Szansę na odzyskanie wolności widział w legalizmie i pracy organicznej w ramach państwowości austriackiej. Tak zrodziła się ideologia konserwatywnego stronnictwa Stańczyków w Galicji. Szujski został głównym ideologiem stronnictwa, a zarazem najwybitniejszym przedstawicielem krakowskiej szkoły historycznej, która w dziejach Polski poszukiwała przyczyn jej upadku. Swoje poglądy przedstawił między innymi w czterotomowym dziele Dzieje Polski podług ostatnich badań oraz w Tekach StańczykaBył posłem na Sejm Krajowy we Lwowie oraz członkiem delegacji galicyjskiej do Niższej Izby w Radzie Państwa i Izby Panów. Kariera polityczna Szujskiego szła w parze z naukową. W 1869 roku objął nowo utworzoną katedrę historii Polski na Uniwersytecie Jagiellońskim, gdzie również pełnił funkcję rektora. Był także sekretarzem generalnym krakowskiej Akademii Umiejętności. Zmarł w 1883 roku w Krakowie, a jego pogrzeb był wielką manifestacją patriotyczną.

Opracowanie: Elżbieta Lang (Muzeum Historyczne Miasta Krakowa), © wszystkie prawa zastrzeżone 

Zobacz: 
Rzeźba „Popiersie Józefa Szujskiego Józefa Hakowskiego