Jak wyglądał warsztat pracy fajkarza i spinkarza

Warsztat pracy fajkarza, a także spinkarza stanowił nieduży stolik na czterech szeroko rozstawionych nogach, z niezbyt głęboką szufladą, obrzeżony z trzech stron niewysokimi listwami, ażeby narzędzia i leżące na nim wyroby się nie zsuwały. Było do niego przytwierdzone małe żelazne kowadełko, a na blacie położone narzędzia, skrawki blachy, nity i różne drobiazgi mogące się przydać. W szufladzie przechowywano większe kawałki blachy oraz niewykończone i gotowe wyroby. Warsztat był ustawiany w chałupie zazwyczaj pod oknem w izbie czarnej, a w ciepłe, słoneczne dni wynoszony na zewnątrz.
Fajkarze posiadali drewniane, dwudzielne formy do kształtowania glinianej fajki, którą po wypaleniu obkładali blachą, wcześniej ozdobioną rytowaniem, radełkowaniem i wybijaniem stemplami. Przy wyrobie fajek posługiwali się ponadto bardzo prostymi i nielicznymi narzędziami: nożycami do krajania blachy, obcążkami, pilnikiem, młotkiem, nożykami do czyszczenia („pucowania”) blachy, żelazną podstawką z dwoma okrągłymi otworami do wykonywania wypukłości w nakrywce fajki za pomocą kołka zwanego wybijacem, kawałkiem żelaza z otworami do nitowania blachy, drewnianymi kołkami (rozciętymi w węższym końcu) służącymi do prostowania i zginania blachy. Do zdobienia (cyfrowania) blachy używali najczęściej radełka, czyli obrotowego kółka zębatego w drewnianej oprawie, zwanego gnybem, za pomocą którego wytłaczano wypukły ornament z kropek. Ornamenty wybijano również metalowymi stemplami o niewielkich wymiarach, posiadającymi jakiś określony element zdobniczy, na przykład gwiazdki, kółeczka. Ornamenty wykonane ściegiem wibrującym (podobnym do gęstych zygzaków o krótkich ramionach), najbardziej popularnym przy zdobieniu fajek, ryto w blasze rylcami. Używane przez fajkarzy narzędzia były wykonywane na ogół przez miejscowych rzemieślników.

Opracowanie: Zofia Rak (Muzeum Tatrzańskie im. Dra Tytusa Chałubińskiego w Zakopanem), © wszystkie prawa zastrzeżone

Zobacz Fajkę podhalańską w zbiorach Wirtualnych Muzeów Małopolski.
Przeczytaj o sposobach przechowywania tytoniu na Podhalu.