Jak runął pierwszy pomnik w okupacyjnym Krakowie

Plan okupanta był taki: Kraków miał się stać miastem niemieckim. Jako stolica Generalnego Gubernatorstwa nie mógł „razić” tak wyraźnymi znakami polskości, jak pomniki przypominające wielkie wydarzenia historyczne i bohaterów z nimi związanych. Wszelkie popiersia wieszczów, pamiątkowe tablice, monumenty musiały zniknąć. Pierwszy pod kilof poszedł pomnik Grunwaldzki, którego zwycięska symbolika od pierwszych dni okupacji drażniła nowe władze miasta. Z akcji niszczenia utworzono więc upokarzające krakowian widowisko: uczniowie i urzędnicy musieli przymusowo uczestniczyć w wydarzeniu. Na kilka dni przed pierwszą okupacyjną Wigilią sprowadzony tłum obserwował więc, jak najpierw podpiłowano nogi konia króla Władysława Jagiełły, by następnie przewrócić opleciony linami pomnik. Zdewastowany fragment placu Matejki, w którego centrum stał pomnik, został otoczony drewnianym parkanem, wewnątrz którego aż do lutego 1940 roku kończono dzieło zniszczenia.

„18 XII 1939: Przed dwoma dniami poszedłem zobaczyć pomnik Jagiełły. Zostały już tylko fundamenty otoczone gęstym, wysokim płotem z desek. Wewnątrz ogrodzenia słychać było częste uderzenia kruszące metal z Grunwaldzkiego pomnika”.
O. Bujwid, Osamotnienie. Pamiętniki z lat 1932-1942, Kraków 1990.

Po usunięciu ogrodzenia oczom krakowian ukazała się ogromna, niczym nie wypełniona wyrwa w placu. To samo spotkało wkrótce inne symboliczne dla krakowian pomniki i popiersia: Adama Mickiewicza, Tadeusza Kościuszki, Aleksandra Fredry, jak również tablice upamiętniające m.in. Stanisława Wyspiańskiego, Adama Asnyka. Ogołocone po zniszczeniu punkty miasta stały się wkrótce miejscami, w których w wybrane, zazwyczaj ważne dla historii Polski dni członkowie grup podziemnych składali kwiaty lub wywieszali narodowe flagi, przypominając w ten sposób przede wszystkim nieangażującym się w działalność opozycyjną mieszkańcom Krakowa o symbolice okaleczonych fragmentów miasta.

Opracowanie: Redakcja WMM,
Licencja Creative Commons

 Ten utwór jest dostępny na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 3.0 Polska.

Zobacz: Fragmenty pomnika Grunwaldzkiego, zburzonego przez Niemców