„Madonna Bolesna" z Biecza w szerszym kontekście

Prezentowana w kolekcji Wirtualnych Muzeów Małopolski Madonna Bolesna jest przykładem XV-wiecznej małopolskiej rzeźby dewocyjnej. Niewielki rozmiar tego typu przedstawień świadczył o tym, że były one przeznaczone do oglądania z małej odległości. Figura nie miała zadań dydaktycznych, a jedynie ściśle emocjonalne. Rzeźba ograniczała się do powielania znanych i tradycyjnych wyobrażeń, nie pozwalając na swobodniejszą interpretację tematów. Prostota treści ikonograficznej oraz konwencjonalne i obrzędowe przedstawienie świadczyły o skromnych potrzebach w obrębie kultu.
Rzeźba Madonny Bolesnej z Biecza powstała w odpowiedzi na zapotrzebowanie, jakie niósł z sobą intensywnie rozwijający się w XV wieku kult maryjny. Podkreślał on rolę Matki Boskiej jako orędowniczki, pośredniczki między Bogiem a ludźmi. Temat zaczął się licznie pojawiać w malarstwie oraz rzeźbie. Na skrzydłach tryptyków często zamieszczano całe cykle maryjne. W średniowiecznej literaturze znaczenie zyskała poezja maryjna. Jej rola, jako najbogatszej części twórczości poetyckiej „wieków ciemnych”, odpowiadała przewadze tego tematu w ówczesnej rzeźbie. Zarówno w literaturze, jak i w sztuce Madonna przedstawiana była lirycznie, z pełnym naiwności i uduchowienia charakterem, często towarzyszyło jej także uczucie bólu i smutku.
Przedstawienie Marii, która w geście rozpaczy składa dłonie, podnosząc lewy łokieć ku górze, a prawym podtrzymuje obszerny płaszcz, widoczne jest w prezentowanej na portalu rzeźbie Madonny Bolesnej z Biecza. Taki układ kompozycyjny został wprowadzony przez warsztat Mistrza Tryptyku Świętej Trójcy z Krakowa i był często kopiowany przez innych mniej zdolnych artystów, takich jak autor Madonny z Biecza. Choć kompozycja Madonny z Biecza powtarza układ stosowany przez Mistrza Tryptyku Świętej Trójcy, jak uważa historyk sztuki dr Dobrosława Horzela, jej styl wyróżnia się jednak bardziej geometrycznym i ostrym modelunkiem szat.
Sam Mistrz Tryptyku Świętej Trójcy, mimo iż wywarł znaczny wpływ na małopolską rzeźbę, wciąż pozostaje anonimowy. Rozpoczął działalność już około 1460 roku. Choć jego warsztat nie był jedyną pracownią snycerską działającą w tym czasie w Krakowie, dzieła, które w nim powstały, należą obecnie do jednych z najbardziej cenionych przykładów rzeźby tego okresu. Najbardziej znanym jego dziełem, od którego pochodzi nazwa warsztatu, jest tryptyk Świętej Trójcy z kaplicy Świętokrzyskiej na Wawelu, zabytek niezwykle cenny i ważny dla polskiej historii sztuki. Wszystkie dzieła, które wyszły z jego pracowni, odznaczają się wysoką jakością wykonania, dużą dbałością o detale oraz różnorodnością, jeżeli chodzi o formę. Ich styl i kompozycja mają swoje źródło w sztuce austriackiej oraz najprawdopodobniej południowoniemieckiej. 

Opracowanie: Redakcja WMM,
Licencja Creative Commons

 Ten utwór jest dostępny na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 3.0 Polska.

Zobacz: 
Rzeźba „Madonna Bolesna z XVI wieku
Rzeźba „Madonna Bolesna z XV wieku