„Po Grunwaldzie i Kościuszce przyszła kolej na Mickiewicza”

 

Zburzenie przez Niemców pomnika Adama Mickiewicza. Kraków, sierpień 1940. Ze zbiorów Muzeum Historycznego Miasta Krakowa.

17 VIII 1940: „Po Grunwaldzie i Kościuszce przyszła kolej na Mickiewicza. Wandalska furia rzuciła się na pomnik wieszcza na Rynku. W biały dzień w południe przyniesiono narzędzia, windy i strącono z piedestału wszystkie figury — jakby z jakąś utajoną pasją, czy chęcią prowokacji”.
Edward Kubalski, Niemcy w Krakowie. Dziennik 1 IX 1939 — 18 I 1945, Kraków 2010.
Spektakularna akcja burzenia pomnika wzbudziła złość nawet wśród tych krakowian, którzy nie do końca  byli przekonani do jego wyglądu (Jak mógł wyglądać pomnik Adama Mickiewicza? O kulisach konkursu) lub też nie przywiązywali do jego istnienia wielkiej wagi. W tych dniach stał się największym symbolem narodowym: „(...) z pewnością nie wszyscy w ogóle zdawali sobie sprawę z tego, czym naprawdę jest Mickiewicz. Zrozumieli go w istocie dopiero wtedy, gdy strącony z pomnika, wstąpił do ich serc. Pomnik runął większy, niż stał” — wspominał Zygmunt Nowakowski (Z. Nowakowski, Mój Kraków i inne wspomnienia, Warszawa 1994).

„17 VIII 1940: Tłumy stały dookoła kordonu policji, kobiety płakały głośno. Rozpędzano je co jakiś czas, bijąc i aresztując licznych fotografów. Nawiasem mówiąc, akcja ta, jak wiele poczynań okupanta, minęła się z celem, gdyż w dwa dni potem Kraków był w posiadaniu kilkunastu zdjęć padającego posągu, a chłopcy pod Sukiennicami podchodzili do osób wzbudzających ich zaufanie i sprzedawali dość drogo pocztówki: «Mickiewica, co się przewroco» [...]. Spokojny Kraków był wstrząśnięty do głębi — po raz pierwszy «wściekli się» ludzie prości, którym na początku Niemcy wyraźnie imponowali”.
Karolina Lanckorońska, Wspomnienia wojenne 22 IX 1939 — 5 IV 1945, Kraków 2001.

Wedle Kubalskiego akcja burzenia pomnika Mickiewicza była elementem przygotowań do wizyty Hitlera w Krakowie, która miała nastąpić 1 września lub 14 października, a do której ostatecznie nigdy nie doszło. W szerszym natomiast kontekście stanowiła kolejny i nie ostatni etap demonstracji siły okupanta, nieliczenia się z polskimi symbolami narodowymi i stopniowego czynienia z Krakowa miasta niemieckiego.

Opracowanie: Kinga Kołodziejska (Redakcja WMM),
Licencja Creative Commons

 Ten utwór jest dostępny na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 3.0 Polska.

Zobacz: Fragmenty pomnika Adama Mickiewicza, zburzonego przez Niemców