Blog

Wpisy oznaczone tagiem zwój .

Lechajim! O zwyczajach żydowskiego święta Purim



Purim jest jednym z żydowskich świąt „historycznych”, ustanowionych przez rabinów, a nie nakazanych przez Torę. Odbywa się 14. dnia miesiąca adar. W żydowskim roku przestępnym, kiedy są dwa miesiące adar, święto obchodzi się w drugi z miesięcy. Z tego powodu jego pora może przypadać od końca stycznia do końca marca.

Nazwa wywodzi się od perskiego słowa pur oznaczającego „los”, w hebrajskiej liczbie mnogiej purim to „losy”. Główną bohaterką święta jest Estera (nazywana też Hadaszą), która zostając królową i nałożnicą króla Kserksesa (hebr. Ahaszwerosz), odwróciła „losy” Żydów mieszkających w perskim imperium. Zniweczyła zabójcze plany Hammana – perskiego generała antysemity. Na szubienicach przygotowanych na zatracenie Żydów zawisł on sam i jego synowie. Wuj i opiekun Estery, Mordechaj – mózg całego przedsięwzięcia – został wywyższony przez króla w miejsce Hammana.
 

Zwój Księgi Estery w oprawie, 1872–1922, Wiedeń, Muzeum Krakowa.
Digitalizacja: RPD MIK, domena publiczna

Księga Estery jest jedną z pięciu megilot – zwojów, przynależących do porządku ketuwim (pisma) żydowskiej Biblii. Prawo religijne wymaga, by tekst odczytywać ze zwoju, zwłaszcza w synagodze. Ponieważ jest to jedyna księga biblijna, w której nie ma imienia Boga ani jego zamienników, jej czytanie przebiega w nietypowy sposób. Chazan zamiast zwykłego wskaźnika używa jadu w formie ręki pokazującej figę (żydowski gest na odczynienie uroku), czasem gwizdka, lub po prostu palca. Zebrani są uzbrojeni w różne zagłuszacze, najczęściej drewniane grzechotki nazywane grager. Kiedy w tekście pada imię Hammana, jest zagłuszane gragerami, buczeniem, tupaniem czy uderzaniem o pulpity.

Tradycyjną potrawą na purimowym stole są ciasteczka w kształcie trójkątów nazywane uszami Hammana. Zwyczaj nakazuje uczcić święto dużą ilością alkoholu, a zamiast alkomatem miarę upojenia testuje się wypowiedzeniem przekręconego błogosławieństwa. W miejsce „błogosławiony Mordechaj, przeklęty Hamman” trzeba powiedzieć „przeklęty Mordechaj, błogosławiony Hamman” (hebr. arur Mordechaj, baruch Hamman).
Jednym z purimowych obowiązków jest posłanie podarków zwanych szalachmones przynajmniej dwóm osobom oraz dawanie jałmużny.

Świętu towarzyszą przebrania: mężczyzna może się ubrać jak kobieta i na odwrót – to jedyny moment tolerancji w tej kwestii ze strony rabinów. Od czasów co najmniej średniowiecznych żywa jest tradycja purim szpil – żartobliwych przedstawień zakorzenionych treścią w księdze Estery, ale nawiązujących w kpiarski sposób do współczesności. Niegdyś grupy purimowych błaznów, żydowskich uczniów czy studentów obchodziły miasteczka i wsie, wyśpiewując kuplety i zbierając w zamian pieniądze i jedzenie. Prawdopodobnie z tego nurtu czerpał ojciec teatru żydowskiego – Abraham Goldfaden – i jego trupy aktorskie.

Opracowanie: dr Przemysław PiekarskiLicencja Creative Commons
Ten utwór jest dostępny na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 3.0 Polska.

Pozostałe teksty Przemysława Piekarskiego na naszym portalu:

Judaizm od środka
Orient – tak daleko stąd, tak blisko
Święte księgi żydowskie. Tora, Tanach, Talmud

Rosz Haszana – żydowska „głowa roku”
Jom Kippur – Dzień Pokuty

Wyświetlanie 1 rezultatu.