Blog

Wpisy oznaczone tagiem kość .

Tabakierki, łyżki i miłosne wyznania

W zbiorach rodziny Sosenków, wśród flakonów perfumowych tworzących kolekcję „Zapach luksusu”, znajdują się dwie tabakierki, które możecie zobaczyć na portalu WMM. Obie są wykonane z bydlęcej kości i ozdobione wyrytymi ornamentami oraz inskrypcjami. Tego typu tabakiery są wyrobem typowym dla Tyrolu w okresie od XVIII do XX wieku, a najbardziej znane wytwarzano w mieście Sterzing w Tyrolu południowym (niem. Südtirol, wł. Alto Adige)[1].

Owalna tabakierka, Fundacja Zbiorów Rodziny Sosenków, domena publiczna. Tabakierka w kształcie serca, Fundacja Zbiorów Rodziny Sosenków,
domena publiczna.

Tabakierki, łyżki i kasetki wykonane z rogu lub kości, malowane buteleczki i inne drobne, bogato zdobione przedmioty są tradycyjnymi tyrolskimi prezentami, wymienianymi między kochankami, współmałżonkami i przyjaciółmi.

O okolicznościach darowania tabakierki czy łyżki świadczą przeważnie inskrypcje wyryte na przedmiocie, a niekiedy także zdobiące je przedstawienia. Napisy często są rymowane, jak np. inskrypcja umieszczona na jednej z łyżek przechowywanych w Tyrolskim Muzeum Sztuki Ludowej (Tiroler Volkskunstmuseum): Fester noch als ein Stein, soll unsre Freundschaft sein, co znaczy: „Mocniejsza od skały, nich będzie nasza przyjaźń”[2]. Dzięki temu napisowi wiemy, że łyżka została podarowana w ramach przyjaźni.

Inskrypcje na tabakierkach miały niekiedy znaczenie religijne – zachęcały do pobożnych praktyk, przestrzegały przed grzechem i przypominały o Męce Pańskiej: Wer gedenk auf Jesu Leiden der wird gewis die Sünde meiden, czyli: „Kto pamięta o cierpieniach Jezusa, ten z pewnością będzie unikał grzechów”[3].

Co mówią napisy na tabakierkach z kolekcji rodziny Sosenków? Tabakiera w kształcie serca (nr inw. FZRS/94) nosi krótką inskrypcję o treści: [e]rinne an von mir | das ſchenke ich dir, co oznacza: „pamiętaj o mnie, [bo] to daruję tobie”. Wieczko pojemnika zdobi motyw kwiatu, a denko – przedstawienie ręki składającej kwiat w darze sercu. Mamy więc do czynienia z prezentem podarowanym ukochanej osobie[4].

Owalna tabakierka, Fundacja Zbiorów Rodziny Sosenków, domena publiczna. Tabakierka w kształcie serca, Fundacja Zbiorów Rodziny Sosenków,
domena publiczna.

 

Więcej trudności sprawia odczytanie napisu na drugiej z tabakierek (FZRS/95) ze zbiorów rodziny Sosenków. Wynika to z ubytków materiału w obrębie inskrypcji oraz z powodu specyficznego kroju pisma (Kurrentschrift – kurenta), używanego dawniej w krajach niemieckojęzycznych. Wokół wieczka znajduje się inskrypcja, co do której tłumaczenia mamy wątpliwości: Dich in der ſtiſſ | dreÿ ſieben wiſſ, natomiast na denku znajduje się przedstawienie kobiety i mężczyzny trzymających się za rękę i dłuższy napis głoszący: Tag und nacht dir d[an]ken ich wie ich kan den ÿ lieben dich – „Dzień i noc tobie dziękuję, jak [tylko] potrafię, ponieważ cię kocham”. Należy domyślać się, że tabakierka była prezentem podarowanym w małżeństwie.

Pozostaje pytanie, dlaczego akurat tabakierki były tak popularnym podarkiem stanowiącym dowód miłości. Kluczem do zrozumienia tego zjawiska jest popularność i kultura zażywania tabaki w krajach alpejskich (szczególnie w Bawarii i Tyrolu). Tabakierki były zresztą dawniej popularnym prezentem. Wiadomo choćby, że książę Karol Stanisław Radziwiłł „Panie Kochanku” ofiarował królowi Stanisławowi Augustowi Poniatowskiemu podczas jego wizyty w Nieświeżu tabakierkę wykonaną przez siebie z kości słoniowej.

Jeśli chodzi o inskrypcje na tyrolskich tabakierkach, to łatwo sobie wyobrazić, że gdy ich właściciele raz po raz zażywali tabaki, za każdym razem przypominali sobie o ukochanej osobie, o przyjacielu lub byli napominani o konieczności starania się o zbawienie duszy.

Opracowanie: Adam Spodaryk (Redakcja WMM),
Licencja Creative Commons

Ten utwór jest dostępny na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 3.0 Polska.

Zabacz też:

Tytoń i tabaka
Fajka podhalańska
Porcelanowa puszka na tabakę
Popielniczka szklana z widokiem Domu Zdrojowego w Krynicy


[1] Wiele tego rodzaju pudełeczek na tabakę można odnaleźć na stronach domów aukcyjnych i muzeów – wystarczy wpisać w przeglądarce któreś z haseł: „Sterzinger Horndose”, „Tiroler Horndose”, „Sterzinger Schupftabakdose”, „Tiroler Schnupftabakdose”, „Sterzinger Tabakdose” lub „Tiroler Tabakdose”.

[4] Inna tabakierka z miłosną inskrypcją: http://www.vorarlbergmuseen.at/objekte/KW4-137/ [dostęp: 16.05.2019].

Wyświetlanie 1 rezultatu.