Blog

Wpisy oznaczone tagiem Wirtualna Małopolska .

Digitalizacja kolekcji romskiej w Tarnowie

Digitalizacja w Muzeum Okręgowym w Tarnowie, lipiec 2018. Fot. Marek Antoniusz Święch, MIK 2018, CC-BY 4.0.

 

Wraz z początkiem wakacji rozpoczęliśmy kolejny etap digitalizacji w ramach projektu Wirtualna Małopolska w Muzeum Okręgowym w Tarnowie, z którym współpracowaliśmy już podczas realizacji projektu Wirtualne Muzea Małopolski (2010–2013). Tym razem poddamy digitalizacji niezwykle istotną dla naszego dziedzictwa kolekcję romską Muzeum Okręgowego w Tarnowie, która jest pierwszą i jak dotąd jedyną w Polsce wystawą stałą prezentującą historię i kulturę tej grupy etnicznej na tle dziejów europejskich.

W jej skład wchodzą przedmioty wytwarzane i używane przez Romów oraz przybliżające różnorodne aspekty szeroko pojętej tematyki romskiej. Szczególne miejsce w narracji kolekcji zajmują eksponaty wyróżniające kulturę i obyczajowość Romów. Są to przede wszystkim tradycyjne ubiory cygańskie charakteryzujące się barwnością i bogactwem ozdób, w tym biżuterii, jak również narzędzia i sprzęty używane na co dzień. Wyjątkowe w tym zbiorze są przedmioty służące tradycyjnym zajęciom zarobkowym Romów, jak uprawiane przez wieki i ugruntowane kulturowo wróżbiarstwo, czyli rekwizyty do tzw. fałszywej magii – bardzo zmyślne, ręcznie wykonane figurki, jak również inne realia. Wybrane zostały także dzieła sztuki romskiej, jak i o tematyce dotyczącej Romów. Jest to niewielki zbiór malarstwa i grafiki (m.in. Ferdinanda Koçiego, Leona Lewkowicza, Tamary Demeter, Christophera Arrisona Van Gotha – dawniej: Edwarda Majewskiego).

W ramach publikacji udostępnionych nam przez Muzeum obiektów postaramy się również rozjaśnić pojęcia związane z kulturą i historią romską, przedstawić szerszy kontekst funkcjonowania tej grupy w ramach naszego społeczeństwa, jak również odejść od standardowego i stereotypowego przedstawiania Romów, próbując wprowadzić fakty, definicje, historię, wypowiedzi specjalistów i samych przedstawicieli społeczności romskiej w Polsce. Pojawi się też temat zagłady Romów i rozróżnienie pojęć Porajmos i Samodaripen, jak również wyjaśnienie, które z nich jest bliższe samym Romom i dlaczego. Poruszymy też niezwykle istotny temat tożsamości romskiej ujętej z różnych perspektyw.

Kiedy to wszystko pojawi się na portalu? Będziemy Was informować. Póki co, przed naszą ekipą skanującą prawdziwe wyzwanie – 237 eksponatów, których digitalizacja, udostępnienie i opisanie w jak najszerszym kontekście zburzy nieco – mamy nadzieję – stereotypy narosłe wokół społeczności romskiej w naszym kraju. Za wprowadzenie do tematu niech posłuży fragment interpretacji autorstwa Patrycji Trzeszczyńskiej, Inny w czasie, inny w przestrzeni. Wielokulturowość w Małopolsce:

„Mniejszości »od zawsze« żyjące w naszym sąsiedztwie nie epatują swoją odmiennością. Romowie są jednak ze względu na wygląd zewnętrzny rozpoznawani. W Polsce, a tym bardziej na świecie, nie są grupą jednolitą. W Małopolsce mieszkają przede wszystkim przedstawiciele grupy Bergitka Roma, czyli Romowie Karpaccy, którzy przybywali do Polski z terenów dawnego Królestwa Węgierskiego. W latach 60. XX wieku Rada Państwa zdecydowała się wydać uchwałę nakazującą Cyganom osiedlanie się. Zanim to jednak nastąpiło, podróżowali drewnianymi wozami – prototypami współczesnych przyczep kempingowych (na Zachodzie Europy właśnie przyczepy, nowoczesne i w pełni wyposażone służą Romom w ich wędrówkach).
Współcześnie wizerunek Cygana/Roma jest obarczony negatywnym stereotypem. Fascynacja dla ich inności, skupienie na zewnętrznych wyróżnikach, uznanie dla talentów zderzają się z pogardą i odrzuceniem. Obraz Romów jest mocno eksploatowany, ale nie oznacza to, że lepiej ich znamy, czy więcej o nich wiemy. Na przekór hasłom o tolerancji, poszanowaniu, uznaniu i społecznej integracji, Romowie żyją obok, nie z nami. Jacek Milewski przyznaje: »Nie jest łatwo pisać o Cyganach. Również dlatego, że nie mieszczą się w kanonach, w ramach, jakie chcemy narzucać światu. Trudno ich sklasyfikować, wcisnąć w szuflady. Trudno ich nawet policzyć (...) Nie jest łatwo pisać o Cyganach. O ludziach, których świat, choć jest tuż obok, żyje nadal swoim życiem – zakrytym nadal przed obcymi i trudnym czasami do zaakceptowania przez nas«”.

Wóz cygański, l. 60. XX wieku. Muzeum Okręgowe w Tarnowie

Prezentowany już na naszym portalu wóz cygański z kolekcji Muzeum Okręgowego w Tarnowie pochodzi z 1960 roku i powstał prawdopodobnie w Szamotułach. Został zdigitalizowany w ramach projektu Wirtualne Muzea Małopolski” i stanowi zaledwie zwiastun kolekcji, którą teraz możemy się zająć z należytą jej uwagą.

„Wozy takie jak ten służyły bogatym Cyganom jako środek transportu oraz sypialnia na kółkach. Wyposażenie stanowił nierzadko piecyk, często osobna szafka na naczynia. Wnętrze wozu oświetlały zwykle przeszkolone świetliki umieszczone wzdłuż podniesionego dachu. Charakterystyczną cechą dekoracji wozu w tarnowskim Muzeum Etnograficznym są drewniane, rzeźbione smoki malowane czarną farbą, ozdabiające jego naroża.
Czemu i jak długo z powojennych dróg w Polsce znikały taborowe wozy cygańskie? 24 maja 1952 roku rząd polski podjął uchwałę »W sprawie pomocy ludności cygańskiej przy przechodzeniu na osiadły tryb życia«. Rozpoczęto akcję ułatwiania Romom zmiany stylu życia, której celem była likwidacja cygańskiego nomadyzmu i stopniowa asymilacja Romów ze społeczeństwem rdzennie polskim. Milicji Obywatelskiej zlecono zewidencjonowanie Cyganów wędrownych, wydanie im dokumentów oraz utworzenie dokumentacji fotograficznej i daktyloskopijnej. Osiem lat starań władzy ludowej nie przyniosło spodziewanych rezultatów.
W 1964 roku przystąpiono do realizacji nowej, bardziej restryktywnej polityki wobec Cyganów. Wiosną milicja przeprowadziła kolejną akcję ewidencyjną taborów, a kilka dni później przeprowadzono z ich członkami rozmowy zachęcające do osiedlania się, grożąc sankcjami w razie dalszego wędrowania. Początkowo Cyganie zlekceważyli groźby i wędrowali nadal, jednak postawa milicji i terenowych władz państwowych sprawiła, że ruch taborów stopniowo malał, zanikając niemal doszczętnie pod koniec lat 70. XX wieku” (Patrycja Hajek, Muzeum Okręgowe w Tarnowie).

Wirtualna Małopolska

Z przyjemnością informujemy o zakończeniu kwestii formalnych związanych z dofinansowaniem – w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Małopolskiego na lata 2014–2020 – nowego projektu digitalizacyjnego pn. „Wirtualna Małopolska”, dzięki któremu zaprezentujemy Wam nowe zasoby dziedzictwa kulturowego Małopolski, wzbogacimy warstwę merytoryczną portalu i udoskonalimy jego działanie.

W ramach projektu planujemy digitalizację 2D i 3D co najmniej 1500 eksponatów z 20 muzeów, galerii i instytucji z Małopolski. Dzięki realizacji „Wirtualnej Małopolski” możliwy będzie powrót do muzeów, z którymi została już nawiązana współpraca w ramach projektu „Wirtualne Muzea Małopolski”, ale ówczesne ograniczenia czasowe i technologiczne nie pozwoliły na digitalizację wielu reprezentatywnych dla dziedzictwa kulturowego regionu zasobów. Ponadto planowane jest poszerzenie zasobów portalu WMM o eksponaty z nowych placówek, które – zachęcone rozwojem projektu i jego efektami – zgłosiły chęć przyłączenia się do projektu i digitalizacji swoich zasobów.

Oto lista muzeów, galerii i instytucji, których zasoby w formie cyfrowej stopniowo będziecie mogli odkrywać na portalu Wirtualne Muzea Małopolski:

  • Muzeum Narodowe w Krakowie
  • Muzeum Archeologiczne w Krakowie
  • Muzeum Etnograficzne w Krakowie
  • Muzeum Historii Fotografii im. Walerego Rzewuskiego w Krakowie
  • Muzeum Farmacji Collegium Medicum UJ w Krakowie
  • Muzeum Przyrodnicze im. K. i W. Tomków w Ciężkowicach
  • Muzeum w Chrzanowie im. Ireny i Mieczysława Mazarakich 
  • Muzeum Okręgowe w Tarnowie
  • Muzeum Okręgowe w Nowym Sączu
  • Muzeum Tatrzańskie im. dra Tytusa Chałubińskiego w Zakopanem
  • Zamek Królewski na Wawelu
  • Galeria Sztuki Współczesnej Bunkier Sztuki
  • Muzeum UJ Collegium Maius
  • Muzeum ASP im. Jana Matejki w Krakowie
  • Muzeum Afrykanistyczne im. dr. Bogdana Szczygła i Bożeny Szczygieł-Gruszyńskiej w Olkuszu
  • Muzeum Twórczości W. Wołkowskiego w Olkuszu
  • Centrum Żydowskie w Oświęcimiu
  • Muzeum Opactwa Benedyktynów w Tyńcu
  • Fundacja Zbiorów Rodziny Sosenków (Kraków)
  • Archiwum Małopolskiego Instytutu Kultury w Krakowie

O każdej premierze na portalu będziemy Was informować!

Podstawowym kryterium doboru eksponatów przeznaczonych do digitalizacji w ramach projektu była oczywiście ich wartość artystyczna, historyczna i regionalna oraz reprezentatywność zarówno dla danej instytucji, jak i całej Małopolski. Jednocześnie równie ważnym warunkiem w przypadku tworzenia portali o charakterze edukacyjnym jest dopasowanie wybranych obiektów do przygotowywanych  ścieżek tematycznych mających ułatwić odbiorcom interpretację poznawanych zasobów. W ramach projektu „Wirtualna Małopolska” planowane jest bowiem stworzenie nowych wystaw tematycznych, ścieżek edukacyjnych i innych aktywności dedykowanych konkretnym zbiorom i tematom, które stworzą nową, zaktualizowaną o nowe zasoby sieć powiązań pomiędzy wszystkimi prezentowanymi obiektami. Ich koncepcja i scenariusze będą przygotowywane przez pracowników Małopolskiego Instytutu Kultury w Krakowie w konsultacji z kustoszami i ekspertami w poszczególnych dziedzinach wiedzy.

Ponadto w ramach realizacji projektu przewidywana jest rozbudowa systemu informatycznego WMM w warstwie publikacyjnej i archiwizacyjnej, infrastruktury sprzętowej oraz oprogramowania.

Projekt „Wirtualna Małopolska” będzie współfinansowany przez Unię Europejską w ramach RPO WM na lata 2014–2020 oraz Województwo Małopolskie. Zakończenie realizacji projektu planowane jest na koniec 2020 roku.

____________________________________________________________________________________

W dzisiejszej odsłonie posłużyliśmy się pracą z Galerii Sztuki Współczesnej Bunkier Sztuki, pierwszej instytucji, z której obiekty zostały zdigitalizowane w ramach projektu „Wirtualnej Małopolski”, o czym informowaliśmy Was w zeszłym tygodniu.

Praca składająca się z instalacji i dwóch filmów wideo autorstwa Huberta Gromnego i Xaverego Wolskiego, pt. Crystal Skulls Are Modern Fakes? Adventure Movie, doskonale wprowadza temat powiązań pomiędzy kolekcjami z różnych instytucji wystawienniczych, który jest nam tak bliski.

„Dzień dobry Conan, jesteśmy Polakami z przyszłości i jest rok 1983. Nie obawiaj się magii”.  To początek głosu lektora w jednym z filmów. Artyści zaangażowali w projekt kuratorki Galerii Sztuki Współczesnej Bunkier Sztuki i dyrektora Muzeum Archeologicznego w Krakowie. Powstała nieprawdopodobna i jednocześnie bardzo zabawna opowieść.

Inspiracją do powstania pracy były różnego rodzaju teorie spiskowe, popkultura i futurologia. Artyści wykreowali postać doktora Janusza „Johnny’ego” Bzibziaka – polskiego Indiany Jonesa związanego z Muzeum Archeologicznym w Krakowie. Bohater jest specjalistą w zakresie badań nad ludami koczowniczymi i zwolennikiem teorii o powiązaniach przodków Słowian z Kimerami i Scytami. Praca powstała we współpracy z Muzeum Archeologicznym w Krakowie i jest przykładem na to, jak w ciekawy i zaskakujący sposób można czerpać z dziedzictwa kulturowego. Podczas pierwszej prezentacji pracy obiekty te zostały włączone w stałą ekspozycję Muzeum Archeologicznego w Krakowie, zacierając granice pomiędzy rzeczywistością a fikcją.

Premiera – Bunkier Sztuki na portalu WMM

Tadam! Ogłaszamy premierę na naszym portalu. Nowy rok, nowe wyzwania, nadzieje, postanowienia… i nowe eksponaty na portalu WMM.

Do zasobów Wirtualnych Muzeów Małopolski dołącza właśnie kolejna – po Muzeum Sztuki Współczesnej w Krakowie MOCAK – kolekcja sztuki współczesnej, a mianowicie 52 eksponaty wybrane z Galerii Sztuki Współczesnej Bunkier Sztuki w Krakowie. Wśród obiektów zdigitalizowanych przez zespół Regionalnej Pracowni Digitalizacji Małopolskiego Instytutu Kultury znajdują się prace Jadwigi Sawickiej, Wilhelma Sasnala, Bartosza Kokosińskiego, Małgorzaty Markiewicz, Bogdana Bachorczyka, Anny Zaradny i wielu innych artystów, którzy swoją twórczością wchodzą w dialog z zastanym dziedzictwem, reinterpretują opisane już wcześniej zjawiska, podchodzą krytycznie do otaczającej rzeczywistości, reagując często na bieżące sytuacje społeczne.

Wybrane do prezentacji na portalu eksponaty są niezwykle różnorodne pod względem formalnym. To zarówno obrazy (np. Marcin Maciejowski, Lekarz powiedział…), fotografie (np. Nicolas Grospierre, Dom, który rośnie), obiekty (np. Karolina Kowalska, Okno na zimę), prace wideo (np. Cecylia Malik, Piotr Pawlus, 6 rzek), jak i szczególnie wymagające instalacje (np. Konrad Smoleński, How to Make a Bomb). Wiele z nich zostało wykonanych w niestandardowych, eksperymentalnych technikach, co stanowiło nie lada wyzwanie dla ekipy digitalizacyjnej, jak np. Obraz pożerający pejzaż Bartosza Kokosińskiego. Szczególny typ obiektów, które prezentujemy na portalu, stanowią instalacje site-specific (np. Yane Calovski, Coś umieszczone na czymś innym). Jak pokazać w wirtualnej przestrzeni internetu dzieła, których wydźwięk w ogromnej mierze wiąże się z miejscem, w którym i dla którego powstały? Czy po „wyjęciu” tego typu obiektów z kontekstu galerii i umieszczeniu na wirtualnej platformie wystawienniczej zmienia się ich znaczenie? Na to i wiele innych pytań musieliśmy sobie odpowiedzieć we współpracy z kuratorkami Bunkra Sztuki podczas digitalizacji, wizualizacji i publikacji wybranych eksponatów z kolekcji.

To sztuka często trudna, kontrowersyjna, drażniąca, budząca opór albo po prostu niezrozumiała, wystawiająca na próbę nasze estetyczne przyzwyczajenia. Chcielibyśmy zainteresować Was wybranymi obiektami, podjąć próbę jeśli nie wyjaśnienia, to przynajmniej oswojenia, uczynienia ich bliższymi naszemu codziennemu doświadczeniu. Wirtualna ekspozycja sztuki współczesnej na tle wielowiekowego dziedzictwa kulturowego prezentowanego na portalu WMM pozwala zobaczyć ciągłość w ludzkiej twórczości, zestawiać to, co dawne, z tym, co nowe, odnaleźć nieoczywiste powiązania pomiędzy eksponatami, a tym samym odkryć ich nowe znaczenia. Mamy nadzieję, że w zestawieniu tym odnajdziecie dla siebie coś istotnego i aktualnego.

Opracowanie: Kinga Kołodziejska (Redakcja WMM), Licencja Creative Commons

Ten utwór jest dostępny na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 3.0 Polska.

Do ilustracji premierowej odsłony posłużyła nam praca Moniki Drożyńskiej, Między słowami, 2011, Galeria Sztuki Współczesnej Bunkier Sztuki, © wszystkie prawa zastrzeżone, digitalizacja: RPD MIK, projekt Wirtualna Małopolska

Wyświetlanie 3 rezultatów.