Blog

Legenda Zakopanego

Czwartego listopada mija 127. rocznica śmierci Tytusa Chałubińskiego, legendarnej postaci Zakopanego. Chałubiński był człowiekiem, którego trudno jednoznacznie sklasyfikować, tak rozległe były jego zainteresowania. Od 1873 roku związał swoje życie na stałe z Zakopanem. Podobno jego fascynacja Tatrami rozpoczęła się podczas wędrówki na Węgry w 1848 roku. W późniejszym czasie Chałubiński zdobył większość szczytów tatrzańskich i przełęczy, odkrywając przy tym nowe szlaki.

Urodził się 29 grudnia 1820 w Radomiu. Studiował medycynę na Akademii Medyko-Chirurgicznej w Wilnie, a następnie filozofię w Dorpacie (dziś Tartu). Był lekarzem, społecznikiem, profesorem patologii, miłośnikiem i propagatorem przyrody. Z tekstów dotyczących jego osoby rysuje się obraz człowieka skromnego i pracowitego o niezliczonych talentach. Był współtwórcą Towarzystwa Tatrzańskiego i jednym z pierwszych badaczy przyrody tatrzańskiej. Helena Modrzejewska w swoich pamiętnikach opisywała jego humor, inteligencję i magnetyzujące spojrzenie… Na jego cześć jedną z przełęczy w głównej grani Tatr nazwano Wrotami Chałubińskiego. Zmarł 4 listopada 1889 roku w Zakopanem. Został pochowany na Cmentarzu Zasłużonych na Pęksowym Brzyzku. W kolekcji Wirtualnych Muzeów Małopolski znajduje się obiekt „Zielnik mchów tatrzańskich” Tytusa Chałubińskiego.

Zielnik to efekt pasji briologa* i niezliczonych wędrówek po Tatrach. W czasach kiedy nie było schronisk i nocowano przy ognisku…. Zielnik mchów tatrzańskich Tytusa Chałubińskiego jest najcenniejszą kolekcją botaniczną Muzeum Tatrzańskiego im. Dra Tytusa Chałubińskiego. Mchy zostały zebrane w latach 1876–1885.

Opracowanie: Mirosława Bałazy (Redakcja WMM), CC-BY 3.0 PL

 

*Briologia to dział botaniki, którego przedmiotem badań są mszaki.

Polecamy lekturę tekstu na portalu WMM autorstwa Grażyny Cisło z Muzeum Tatrzańskiego im. Dra Tytusa Chałubińskiego w Zakopanem.
Prace naukowe Dra Tytusa Chałubińskiego można znaleźć tutaj.

WARSZTATY Digital Humanities

W dniach 10–11 października 2016 roku w Lublinie odbyły się warsztaty Public humanities and digital humanities: mutual inspiration and common (digital) tools organizowane przez polskie konsorcjum DARIAH (Digital Research Instrastructure for Arts and Humanities). Miały na celu przybliżenie kilku spośród funkcjonujących obecnie metodologii i wykorzystywanych w ich ramach narzędzi służących wizualizacji i jej analizie. Każdy warsztat składał się z wprowadzającej do tematu części teoretycznej oraz praktycznej, podczas której poznaliśmy bardzo przydatne projekty, wykorzystujące dane metodologie, a także służące im programy i aplikacje. Ja skupię się na najciekawszej i według mnie posiadającej największy potencjał metodzie wizualizacji badań.

Nowa nauka sieci jest to:

 „analiza teoretycznych postaw struktur sieciowych oraz dynamicznych zachowań i aplikacji sieci
wykorzystywanych w różnych dziedzinach”.

(Ted G. Lewis, Network Science: Theory and Applications)

Nauka sieci opiera się na teorii grafów, która znajduje zastosowanie w naukach humanistycznych i służy często do wizualizacji badań o charakterze społecznym i kulturowym. Wizualizacja powiązań pomiędzy danymi elementami pozwala na ich analizę, uzmysławia sieci relacji, zależności i czynników wpływających na tworzenie się różnorodnych zjawisk, jak i właściwości kształtujących dane środowiska, a także ich późniejszą przemianę.
Nauka sieci posługuje się pewną nomenklaturą. Węzły stanowią wszystkie elementy, które poddajemy badaniu (obiekty, ludzie etc.), one zaś połączone są z sobą krawędziami, a więc tym, co stanowi analizowaną więź czy relację (np. pokrewieństwo, korespondencja, podróż etc.). Więcej powiązań tworzy już ścieżki, zaś wszystkie węzły połączone ze sobą tworzą sieć powiązań. Tworzone sieci mogą być również ukierunkowane, a więc wskazujące, z którego i do którego węzła płynie impuls (np. przy analizie korespondencji, kto do kogo pisze). Stopień każdego węzła określa ilość powiązań, zaś ich intensywność określa też stopień (grubość) krawędzi. Dzięki temu jesteśmy w stanie wyróżnić spośród całej sieci największe węzły, często uwypuklające tzw. infobrokera, a więc osobę najważniejszą w przepływie informacji, która posiada największą ilość powiązań, a przez to ma największy wpływ. Podczas analizy danych zjawisk można zauważyć, że wśród całej sieci powiązań tworzą się poszczególne skupiska, nazywane klastrami (jak galaktyki w kosmosie), wśród których relacje są ściślejsze, jakkolwiek przykładowo przepływ informacji jest słabszy.

Poniżej kilka najciekawszych projektów naukowych, które pokazują, jakie są możliwości nauki sieci  i w jaki sposób wizualizacja powiązań pomogła rozwiązać założone problemy badawcze:

Mapping the Republic of Letters jest to projekt realizowany przez Stanford University, który zwizualizował drogę rozprzestrzeniania się myśli oświeceniowej na podstawie analizy korespondencji intelektualistów z epoki. Wyniki naniesione na płaszczyznę mapy zaprezentowały, w jaki sposób na przestrzeni lat 1629–1824 zmieniały się i gęstniały sieci relacji korespondencyjnej pomiędzy poszczególnymi osobami, które z tych osób miały największy wpływ oraz jakie ośrodki w danym czasie stanowiły centra.

Charting culture, aplikacja tworząca mapę mobilności kulturowej od 600 r. p.n.e. aż do dziś. Posiłkując się datami urodzin i śmierci najwybitniejszych dla kultury jednostek, prześledzono setki lat migracji, której wizualizacja pokazała, jak w danych wiekach rosły i upadały centra kulturowe. 

Inventing Abstraction 19101925, MOMA, aplikacja towarzysząca wystawie o tym samym tytule, pozwalająca zrozumieć abstrakcję, jako sieć rozprzestrzeniania się myśli i koncepcji artystycznych pomiędzy najważniejszymi twórcami. Diagramy zwizualizowały relację między artystami, którzy odegrali szczególną rolę w kształtowaniu nowego języka form.

Więcej informacji na temat nowej nauki sieci znajdziecie na blogu specjalisty w tej dziedzinie, Radosława Bomby.

Nowa nauka sieci może mieć zastosowanie również w analizie relacji między eksponatami. Tego rodzaju eksperymenty możecie przeprowadzić na płaszczyźnie naszej chmury powiazań. Za pomocą tagów, tematów i kolekcji wybranych muzeów możecie przefiltrować sieci relacji pomiędzy wszystkimi obiektami na portalu WMM. 

KROK 1

Po wejściu w zakładkę OBIEKTY, w prawym górnym rogu znajduje sie ikona CHMURA POŁĄCZEŃ.

KROK 2

Tak wygląda chmura połączeń wszystkich obiektów poprzez wszystkie kategorie. Kolory oznaczają poszczególne klastry.

KROK 3

Weryfikując kategorie połączeń poprzez tagi, tematy, bądź konkretne muzea, uzyskujemy wizualizację interesującej nas sieci. Najeżdżając myszką na węzeł wyświetla nam się obiekt, w którego kartę możemy wejść bezpośrednio z tego poziomu.

 

Wszystko istnieje w relacji, nie ma tak naprawdę rzeczy czy osoby, która zawieszona jest w próżni i wolna od jakichkolwiek powiązań, dlatego metoda nauki sieci sprawdza się w tak wielu, różnorodnych dziedzinach, od nauk ścisłych po humanistyczne.

Opracowanie: Paulina Kluz (Redakcja WMM), CC-BY 3.0

Historia pewnego rysunku

W tym tygodniu stronę główną ilustruje rysunek Kiyomizu-dera, Świątynia Czystej Wody Andrzeja Wajdy z kolekcji Muzeum Sztuki i Techniki Japońskiej Manggha.

Szkic powstał podczas podróży Andrzeja Wajdy do Kioto w 1987 roku. Umieszczono na nim datę i miejsce oraz pieczęć wzorowaną na pieczęciach japońskich. Właśnie wtedy reżyser odbierał Nagrodę Kyoto w dziedzinie Sztuk Pięknych i Nauk Moralnych. Nagroda ta jest przyznawana od 1985 przez Fundację Inamori. Została ufundowana przez Kazuo Inamori i jest odpowiednikiem Nagrody Nobla w dziedzinach filozofii, sztuki, nauki i technologii. Andrzej Wajda uhonorowany za twórczość filmową i teatralną, postanowił przeznaczyć całą sumę na założenie Fundacji Kyoto–Kraków. Głównym celem fundacji było otwarcie przestrzeni ekspozycyjnej dla kolekcji Feliksa Jasieńskiego.

Japoński architekt Arata Isozaki zaproponował przygotowanie projektu przyszłego centrum. Dzięki wizji i wsparciu finansowemu Andrzeja Wajdy i Krystyny Zachwatowicz w Krakowie powstało muzeum prezentujące ich fascynacje Japonią i nowoczesne centrum promujące kulturę Dalekiego Wschodu. Architekt pytany o inspirację do stworzenia projektu budynku odpowiedział: „Na pewno był to Hokusai, jego fala, forma góry Fuji, i nie tylko krzywa jako taka, ale i geometryczna zasada lokalizacji uległy transformacji w tę formę”. Oglądając miejsce, w którym miał powstać budynek muzeum architekt stworzył szkice, które prezentujemy na portalu. Jeden z nich przedstawia elewację wschodnią budynku z charakterystycznym, falistym dachem, którego kształt powstał w wyniku wspólnych ustaleń Isozakiego i Wajdy.

 

 

Opracowanie: Mirosława Bałazy (Redakcja WMM), CC-BY 3.0 PL

 

Animalium

Smoczęta, detal z arrasu Walka smoka z panterą, ok. 1555, Zamek Królewski na Wawelu

Światowy Dzień Zwierząt, który obchodzimy 4 października (nieprzypadkowo w dzień wspomnienia św. Franciszka, patrona wszystkich zwierząt), stał się dla nas inspiracją do zaprezentowania całego zwierzyńca, jaki przez ostatni czas zgromadziliśmy na portalu WMM.
O fascynacji naturą przypominają nam niewątpliwie arrasy, zwłaszcza te przedstawiające krajobrazy zwierzęco-roślinne, tzw. werdiury. Tym, co je charakteryzuje, są zupełnie naturalistycznie przedstawione zwierzęta, których gatunki można rozpoznać na pierwszy rzut oka. Były one głównymi aktorami tych scen. Niemal odizolowane od tła krajobrazu, stanowiły temat sam w sobie, dlatego ponownie wyciągamy je na pierwszy plan.
Tkaniny te odzwierciedlają pasję poznawczą człowieka renesansu i pragnienie dokumentowania otaczającego świata. Bogatym źródłem inspiracji dla tych przedstawień były różnego rodzaju wzorniki, szkicowniki, ale przede wszystkim atlasy zoologiczne czy prace animalistów. Szczególnie interesująco przedstawiały się egzotyczne zwierzęta z terenów Afryki czy Nowego Świata, znane wyłącznie z rycin bądź z opisów, dlatego też ich wygląd stanowił często raczej swojego rodzaju wyobrażenie na temat danego stworzenia. Właśnie w epoce wielkich odkryć wierzenia w istnienie fantastycznych zwierząt (np. smok czy jednorożec) były całkowicie żywe, bo przecież wciąż prawdopodobne, a oparte na dawnych tekstach stanowiących spuściznę antyku i średniowiecza (np. Physiologus). Arrasowy zwierzyniec stanowi źródło poznania epoki, odzwierciedla ówczesne poglądy na rzeczywistość, kiedy naukowe poznanie stało na równi z wiarą w magię i fantastyczne stworzenia.

Zapraszamy do przeglądu arrasów! Możecie znaleźć naprawdę interesująco przedstawione zwierzęta – te znane nam na co dzień, egzotyczne, fantastyczne, a także gatunki tych, które dziś uznane są za wymarłe, ot co!

Więcej na ten temat w: Teatr natury

Opracowanie: Paulina Kluz (Redakcja WMM), CC-BY 3.0 PL

 

„Japońska jesień”

Pierwsze skojarzenie z jesienią? Kasztany, deszcz, ciepły szalik, kolorowe liście… Japończycy zachwycają się liśćmi klonu. Nadeszła jesień. Mierzymy się z tym tematem, nieprzyjemnym dla niektórych… i ilustrujemy go japońskim szablonem farbiarskim Ise-katagami z motywem gałązek i liści klonu (momiji). Wzór liści i gałązek momiji jest związany z czasem, kiedy liście klonu przebarwiają się na czerwono. Szablony tego typu używano do zdobienia tkanin, szczególnie przeznaczonych na tradycyjne stroje. Wzory były nakładane na ceramice, skórze, a nawet na słodyczach. Współcześnie natomiast wykorzystuje się je w Japonii do tworzenia wzorów na parawanach czy lampionach.

Wybrany obiekt pochodzi z Muzeum Sztuki i Techniki Japońskiej Manggha, w którym obecnie trwa wystawa Kachō-ga. Kwiaty i ptaki w sztuce Japonii i Zachodu. Tematem wystawy są interpretacje i sposoby obrazowania natury w kulturze Wschodu i Zachodu. Punktem wyjścia jest cenna kolekcja drzeworytów ukiyo-e przedstawiających „obrazy kwiatów i ptaków” ze zbioru Feliksa „Mangghi” Jasieńskiego, zestawiona po raz pierwszy z europejskim malarstwem oraz rzemiosłem artystycznym. Siedemnastowieczne zielniki i ornaty, rysunki Stanisława Wyspiańskiego i Wojciecha Weissa oraz drzeworyty Hiroshigego to tylko niektóre z prezentowanych dzieł. Ekspozycja zwraca uwagę na styk kultur i estetyk, poruszających problem międzykulturowości. Reasumując, jesień to dobry czas na zbieranie liści, muzealny spacer i japońską herbatę!

Opracowanie: Mirosława Bałazy (Redakcja WMM), CC-BY 3.0 PL

Wyświetlanie 21 - 25 z 95 rezultatów.
Pozycji na stronę 5
z 19