Blog

Ślady obecności

21 maja obchodzimy Światowy Dzień Różnorodności Kulturowej. Patrycja Trzeszczyńska napisała w swoim tekście Inny w czasie, inny w przestrzeni. Wielokulturowość w Małopolsce: „Inność staje się inspiracją – i choć jest tak stara jak potrzeba poznania odmiennych ludów i ich sposobów życia – to przybiera rozmaite retoryczne kształty, obecne w języku: wielokulturowość, różnorodność kulturowa, zróżnicowanie kulturowe, etniczne, narodowe, religijne, językowe, heterogeniczność kulturowa (i każda inna...), dialog międzykulturowy, komunikacja międzykulturowa itd.”

 

Z okazji Dnia Różnorodności na stronie głównej WMM można zobaczyć detal z ikony przedstawiającej św. Demetriusza Męczennika. Ikona ta pochodzi z cerkwi we wsi Czarna w Beskidzie Sądeckim a obecnie znajduje się w kolekcji Muzeum Okręgowego w Nowym Sączu. Ikona trafiła do muzeum w wyniku akcji zabezpieczającej połemkowskie mienie po przymusowych przesiedleniach ludności. Akcja została przeprowadzona w 1947 roku przez Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w Krakowie na polecenie Ministerstwa Kultury i Sztuki. Grupa historyków i konserwatorów objechała wówczas łemkowskie wsie na terenie Sądecczyzny, zbierając obiekty znalezione na strychach i w przybudówkach. Pozostawione przez wyjeżdżającą ludność zabytki, narażone na zniszczenie lub kradzież, złożono w wynajętej Składnicy Muzealnej w Muszynie. Na portalu WMM znajdziecie obiekty związane nie tylko z kulturą Łemków, ale także Romów i ludności żydowskiej. To obiekty właśnie stają się jedynymi śladami obecności tych kultur na ziemiach Małopolski.

Opracowanie: Mirosława Bałazy (Redakcja WMM),
Licencja Creative Commons

Ten utwór jest dostępny na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 3.0 Polska.

Ogród zamknięty w książce

Z okazji Dnia Bibliotekarza i Bibliotek obchodzonego 8 maja postanowiliśmy zaprezentować wyjątkową książkę na portalu WMM: Zielnik Szymona Syreniusza.

 

 

 

Szymon Syreniusz (ok. 1540–1611) był lekarzem i botanikiem, profesorem Akademii Krakowskiej. Jego dzieło zawiera opisy 765 roślin leczniczych wraz z ich leczniczym zastosowaniem. Monografia zawiera drzeworytnicze wizerunki roślin. Jak wynika z tytułu, był on przeznaczony lekarzom, Aptekarzom, Cyrulikom, Barbirzom, Roztrucharzom, końskiem lekarzom, Mastalerzom Ogrodnikom Kuchmistrzom, kucharzom, Synkarzom, Gospodarzom, Mamkom, Paniom Pannom y tym wszytkim ktorzy sie kochaia y obieruia w lekarstwach. Oprócz przepisów na leki można w nim znaleźć również przepisy potraw, sposoby zwalczania szkodników, leczenia bydła domowego itd., a także dawne ludowe zwyczaje i obrzędy związane z roślinami.

Zielnik, herbarz, nazywany był też ogrodem zdrowia. Zielnik to zamknięty w książce ogród. Za oknem trwa wiosenny czas, idealny do odkrywania roślin, ich działania i piękna. Jeśli z zebranych kwiatów macie ochotę stworzyć autorski zielnik zapraszamy do działu ĆWICZENIA Gramy w zielone, gdzie znajdziecie praktyczne informacje zebrane przez etnobotanika Piotra Klepackiego. Nie trzeba znać nazw wszystkich roślin. Inspiracji do stworzenia zielnika można poszukać w książce Syreniusza, ogrodzie botanicznym albo ... na łące.

Opracowanie: Mirosława Bałazy (Redakcja WMM),
Licencja Creative Commons

Ten utwór jest dostępny na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 3.0 Polska.

Czym różni się ta noc od innych nocy?

Tym razem naszą nową odsłonę dedykujemy żydowskiemu świętu Pesach, które w tym roku rozpoczęło się 22 kwietnia po zachodzie słońca i potrwa do 30 kwietnia. Na portalu WMM brakuje eksponatów bezpośrednio związanych z żydowską Paschą. Jednak pucharek kiduszowy z Muzeum w Chrzanowie im. Ireny i Mieczysława Mazarakich może być symbolicznym wprowadzeniem do opowieści o tym niezwykle istotnym dla Żydów święcie, które upamiętnia cudowne wyzwolenie Izraelitów z niewoli egipskiej. Wszak jednym z elementów uroczystej kolacji sederowej rozpoczynającej Pesach jest wypicie czterech kielichów wina symbolizujących różne sposoby nazywania owego cudownego wyzwolenia:

„Wyprowadzę (hoceti) was spod ciężaru robót w Egipcie i wyratuję (hicalti) was z niewoli. Wybawię (gaalti) was okazując wielką moc i wielkie wyroki. Wezmę (lakachti) was dla Siebie jako naród, będę dla was Bogiem” (Księga Wyjścia 6, 6–7). Podczas sederu pojawia się jednak i piąty kielich. Czeka on na proroka Elijahu (Eliasza), który przybędzie tuż przed Mesjaszem. Żydzi również czekają. Czekają na spełnienie ostatniej obietnicy: „Zaprowadzę (heweti) was do ziemi, którą przysiągłem dać Awrahamowi, Icchakowi i Jaakowowi” (Wj 6, 8). Jest to ziemia, którą utracili. Stąd właśnie słowa wypowiadane na zakończenie sederu: Leszana haba bJiruszalaim, czyli „Na przyszły rok w Jerozolimie”.

„Czym różni się ta noc od innych nocy? We wszystkie inne noce jemy chleb, ale tej nocy tylko macę. We wszystkie inne noce je­my rozmaite zioła, ale tej nocy tylko gorzkie. We wszystkie inne noce nie maczamy w niczym jedzenia, a tej nocy maczamy dwa razy. We wszystkie inne noce możemy jeść siedząc lub polegując, ale tej nocy wszyscy polegujemy”.

Pytanie zadaje najmłodsze dziecko w rodzinie podczas sederu pierwszego wieczoru święta Pesach. Podczas tego święta wszystkie żydowskie rodziny wspominają jedno z najważniej­szych wydarzeń w historii ich narodu: wyprowadzenie Żydów z nie­woli egipskiej i początek nowego wolnego życia. Hebrajskie pesach oznacza „omijać” i odnosi się do pamiętnej nocy, gdy anioł Boży wędrował przez Egipt, zabijając wszystkich pierworodnych synów, jednak ominął domy Żydów, dzięki czemu ich pierworodni ocaleli.

Podczas Pesach wszyscy Żydzi wspominają ucieczkę z Egiptu, którą przeżyli ich przodkowie 3600 lat temu. We wspomnieniach przewija­ją się myśli o goryczy niewoli i słodyczy wyzwolenia. Podobnie jak innym świętom judaizmu, tak i temu towarzyszy zawiła symbolika, w której nawet najdrobniejsze elementy nie są pozbawione znaczenia. To święto wyraźnie się jednak różni od innych. Główna ceremonia nie odbywa się bowiem w synagodze, ale w domu każdej rodzi­ny, gdzie wszyscy jej członkowie, nawet najmłodsze dzieci, zasiadają do sederowej wieczerzy. Jest bardzo uroczyście i odświętnie. To najważniejsza kolacja w roku. Na stole pojawia się najcenniejsza zastawa. Może nasz pucharek kiduszowy z Chrzanowa był kiedyś jej elementem?

Opracowanie: Kinga Kołodziejska (Redakcja WMM),
Licencja Creative Commons

Ten utwór jest dostępny na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 3.0 Polska.

Odkrywając arrasy

Publikując arrasy, przekroczyliśmy magiczną liczbę 1000 obiektów na portalu WMM.
Z tej okazji odsłonę strony głównej w tym tygodniu poświęcamy tapiseriom, a właściwie fragmentowi jednej z tkanin. Arras z monogramem Zygmunta Augusta i globusem wykonany według kartonu artysty z kręgu Cornelisa Florisa i Cornelisa Bosa pochodzi ze zbiorów Zamku Królewskiego na Wawelu.

Arrasy zamawiane przez króla Zygmunta Augusta w Brukseli tworzą jedną z najważniejszych kolekcji europejskich. Oglądając je z bliska, możemy odkrywać zaskakujące detale. Jak chociażby hermę z popiersiem Indianina w liściastym pióropuszu na głowie. Stoi ona pod łukiem z akantowych girland oplecionych wężami. Zachęcamy do odkrywania zaskakujących niekiedy szczegółów na arrasach zwanych czule przez pracowników Wawelu oponkami. Odwzorowania cyfrowe arrasów można oglądać w 3D dzięki nowoczesnej technologii i intensywnej pracy zespołu Regionalnej Pracowni Digitalizacji.

Dodatkowo polecamy lekturę tekstów kontekstowych na portalu WMM:

W warsztacie tkackim
Historia kolekcji arrasów Zygmunta Augusta

Splendor, reprezentacja, polityka – tapiserie monogramowe i herbowe

Od późnoantycznego ornamentu do niderlandzkiej groteski

Opracowanie: Mirosława Bałazy (Redakcja WMM),
Licencja Creative Commons

Ten utwór jest dostępny na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 3.0 Polska.

„Wstańcie bracia, chodźcie razem z nami...” – czyli Międzynarodowy Dzień Romów

Nowa odsłona strony głównej WMM ma związek z dniem 8 kwietnia, w którym to obchodzimy Międzynarodowy Dzień Romów. Oczywistym wyborem był zatem Wóz cygański z kolekcji Muzeum Okręgowego w Tarnowie. Na stronie głównej możecie podziwiać detal tego eksponatu, sam obiekt, interpretację podejmującą zagadnienie wielokulturowości w Małopolsce, jak i zagladnąć do muzeum, z którego kolekcji pochodzi.

W oddziale tarnowskiego muzeum – Muzeum Etnograficznym, mieszczącym się w XVIII wiecznym dworze znajduje się stała ekspozycja Romowie. Historia i Kultura. Była to pierwsza w Polsce wystawa podejmująca problematykę romską na tle dziejów europejskich. Sama eskpozycja mieści się we dworze, natomiast na jego zapleczu, w plenerze można oglądać kolekcję wozów taborowych, spośród których jeden prezentujemy Wam poniżej:


Międzynarodowy Dzień Romów jest obchodzony od 1990 roku. Święto upamiętnia I Światowy Kongres Romów, który odbył się 8 kwietnia 1971 roku nieopodal Londynu, zainaugurowany przez samych Romów, jak i ich sympatyków. Wydarzenie miało na celu podkreślić obecność tej wyjątkowej grupy etnicznej i jej praw, zaakcentować wspólnotę jej pochodzenia, bogatą tradycję i kulturę. Ustanowiono wówczas Światową Radę Cyganów (International Roman Union) oraz podstawowe symbole wspólnoty narodowej – hymn i flagę.

Flaga Romów, źródło: Wikipedia, domena publiczna

Romska flaga posiada dwa pasy: niebieski symbolizuje niebo, zielony – ziemię. W jej centrum znajduje się czerwone koło wozu. Czerwień przywołuje skojarzenie z ogniem oraz słońcem i jego wędrówką po niebie, jak koło wozu oznaczające odwieczną wędrówkę Romów.

Wstańcie bracia, chodźcie razem z nami,

By się spotkać z wszystkimi Romami.

Ciemni bracia, siostry czarnookie,

Kocham was jak winogrona słodkie.*

Opracowanie: Paulina Kluz (Redakcja WMM),
Licencja Creative Commons

Ten utwór jest dostępny na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 3.0 Polska.

* Fragment hymnu romskiego w przekładzie Adama Bartosza, z: Małopolska wielu kultur. Romowie, Małopolski Instytut Kultury 2009, s. 5.

Wyświetlanie 126 - 130 z 184 rezultatów.
Pozycji na stronę 5
z 37