Blog

Relacja z konferencji „Ornament i dekoracja dzieła sztuki”

Rok 2014 stał się szczególnym dla krakowskiego Stowarzyszenia Historyków Sztuki. Dokładnie 80 lat temu, w roku 1934 powstał w Krakowie Polski Związek Historyków Sztuki. W ramach obchodów rocznicowych w dniach 20-22 listopada odbyła się LXIII Ogólnopolska Sesja Naukowa zatytułowana Ornament i dekoracja w dziele sztuki. Organizatorami wydarzenia byli krakowski Oddział SHS, Instytut Historii Sztuki UJ oraz Instytut Historii Sztuki i Kultury UPJPII.

  Fot. Paulina Kluz, arch. MIK (2014), CC-BY 3.0 PL

Pierwszy dzień obrad miał miejsce w Sukiennicach. Sala Siemiradzkiego wypełniła się w całości słuchaczami z całej Polski, a uroczystego otwarcia obrad – wraz z przypomnieniem jubileuszowej okazji – dokonały prezes krakowskiego SHS, Joanna Daranowska-Łukaszewska, oraz dyrektor Muzeum Narodowego w Krakowie, Zofia Gołubiew. Już w  pierwszych referatach padły zasadnicze kwestie. Czego chcą ornamenty? – pytał prof. Wojciech Bałus i na podstawie tekstów teoretycznych starał się wyjaśnić genezę form ornamentalnych, charakter ich pierwotnego zastosowania, a także pobudki kierujące człowiekiem do ich tworzenia. Następnie prof. Piotr Krasny w pismach nowożytnych teoretyków szukał rozróżnienia pomiędzy tytułowymi ornamentum et decor. Zupełnie inną postawę zaprezentowała prof. Marta Leśniakowska, która starała się uzmysłowić słuchaczom istotę i znaczenie braku ornamentu w dziele sztuki i wynikające z tego zabiegu konsekwencje w jego odczuciu i interpretacji. Po wstępnej części teoretycznej nastąpił czas na bliższe przyjrzenie się tematowi relacji ornamentu względem dzieła. Na bezpośrednich przykładach z różnych dziedzin sztuki omówiono źródła jego inspiracji, skupione na grafice i traktatach, a także charakter ich zastosowania oraz zasięg.

 Fot. Paulina Kluz, arch. MIK (2014), CC-BY 3.0 PL

Serię referatów pierwszego dnia zakończyła uroczysta msza w kościele oo. Bernardynów na Stradomiu. Kościół przeszedł w ostatnich latach gruntowną konserwację, zakończoną remontem organów, na których to właśnie zagrano tego wieczoru jeden z pierwszych koncertów. Jednak zwieńczeniem wydarzeń dnia była niewątpliwie wystawa w Auli św. Szymona z Lipnicy w klasztorze bernardyńskim, zatytułowana:  Abrys, delinaetio, kopersztych. Był to wyjątkowy, jednowieczorowy pokaz nielicznie zachowanych pomocy warsztatowych z kolekcji klasztornych, tj. modelu i projektów ołtarzy, ambon, a także rozmaitych detali „małej architektury”. Mistrzem ceremonii był po raz pierwszy prezentowany szerszej publiczności „tzw. wzornik Zbigniewa Rewskiego”, a więc zachowany w polskich zbiorach klebeband z rycinami prezentującymi w większości projekty elementów wyposażenia z XVIII wieku. Na pamiątkę efemerycznej wystawy można było zakupić specjalnie przygotowany na tę okazję katalog z opracowaniem wszystkich prezentowanych obiektów.
 

 

Kolejne dwa dni konferencji miały miejsce w Instytucie Historii Sztuki UJ. Dynamikę wydarzeń wzmagały odbywające się równocześnie panele. Pierwszego dnia były to: Średniowiecze, Przełomy oraz Od manieryzmu do rokoka; drugiego natomiast: Od klasycyzmu do Art Deco oraz Współczesność-Nowoczesność. Zastosowano tu klasyczny podział na okresy artystyczne, prezentujący w sposób chronologiczny problematykę, co dobrze ilustrowało stopniową przemianę form ornamentalnych i dekoracyjnych. Spośród propopnowanego repertuaru, każdy mógł znaleźć coś dla siebie. Wyłącznie dla słuchaczy o szerokiej palecie zainteresowań równoczesność paneli mogła stanowić problem. Podział ten prowokował jednak indywidualny wybór ścieżki przez konferencję.

Dla pasjonatów nowożytności szczególną uwagę mógł przykuć wykład dra Andrzeja Betleja. Utrzymany był w bezpośrednim powiązaniu względem wcześniejszej, czwartkowej wystawy, gdzyż podjął tematykę wzorników warsztatowych, jak również opatrzony został dodatkowo prezentacją kolejnych projektów ołtarzy. Niewątpliwie godnym wspomnienia było również wystąpienie dra Zbigniewa Michalczyka, który uświadomił słuchaczom graficzne źródła inspiracji dla XVIII wiecznego iluzjonistycznego malarstwa ściennego. Ku zdumieniu wszystkich przedstawił bardzo ciekawy materiał, przedstawiający wzory inne niż dotychczas przywoływany traktat Andrea Pozzo. W sobotnie południe byliśmy również świadkami interesujących referatów dr Katariny Chmelinovej, czy dra Piotra Gryglewskiego o recepcji dawnych wzorów w sztuce XIX wieku.

Jakkolwiek to tylko jedna z podjętych ścieżek, i jedna spośród wielu propozycji organizatorów Sesji.

 Fot. Kinga Kołodziejska, arch. MIK (2014), CC-BY 3.0 PL

Konferencji towarzyszyły również znajdujące się w osobnej sali Instytutu stoiska wydawnictw naukowych oraz Wirtualnych Muzeów Małopolski, ze specjalnie przygotowaną na tę okazję prezentacją wybranych z portalu obiektów, która skupiła się na ornamentalnych detalach dzieł. 

Podczas wielu wydarzeń dodatkowych, jak wspomniana wyżej wystawa, czy pokaz modelu ołtarza z Domu Arcybiskupów Krakowskich w Muzeum Archidiecezjalnym, główne uroczystości jubileuszowe odbyły się 21 listopada w Urzędzie Miasta Krakowa. Pośród wielu gości znalazła się również Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego, prof. Małgorzata Omilanowska, która wygłosiła przemówienie podkreślające rolę kultury, jako sposobu na bycie człowiekiem. Tego wieczoru w uroczystym gronie wręczone zostały odznaczenia dla zasłużonych, tj. odznaczenia państwowe, resortowe, odznaki Honoris Causa oraz medale i nagrody SHS. Po części oficjalnej odbył się bankiet dla wszystkich zebranych.

 

Może wydawać się zaskakujące, że konferencji towarzyszyła tak duża frekwencja słuchaczy przez niemal cały czas trwania obrad. Nic w tym dziwnego, zagadnienie ornamentu i dekoracji zostało po raz pierwszy podjęte na tak szeroką skalę w przeglądowym ujęciu, poprzez wszystkie dziedziny sztuki we wszystkich okresach artystycznych. Zakres tematyczny był w stanie zaspokoić nawet wybrednych słuchaczy, gdyż tematyka ornamentu i dekoracji zaprezentowane zostało pod wieloma kątami: teorii, genezy, źródeł inspiracji, czy rozwoju form. Mimo zróżnicowanego poziomu referatów, znalazły się i takie, które przekroczyły powszechnie znaną definicję ornamentu, poszerzając i wzbogacając pole rozumienia tego pojęcia. Po raz pierwszy podjęto próbę rozważań nad ornamentem sformułowanym jako osobny przedmiot badań, w ujęciu indywidualnym, jego relacji względem obiektu, a nawet w kontekście jego nieobecności w dziele.

Konferencja położyła akcent na istotne i wcześniej wyłącznie marginalnie traktowane w polskich badaniach zagadnienie. Mimo licznie prezentowanych referatów o bardzo szerokim spektrum tematycznym i kontekstowym, wiele problemów zostało wyłącznie zasygnalizowanych. Sama konferencja zaś otworzyła nowe pole do badań nad ornamentem i dekoracją, dlatego – jak wspominają sami organizatorzy – być może to dopiero początek wydarzeń o tym charakterze.

 

Na samym końcu chcielibyśmy również bardzo serdecznie podziękować organizatorom Sesji za współpracę oraz możliwość prezentacji „Wirtualnych Muzeów Małopolski” w Instytucie Historii Sztuki UJ podczas dwóch dni trwania konferencji.

Opracowanie: Paulina Kluz (Redakcja WMM),
Licencja Creative Commons

Ten utwór jest dostępny na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 3.0 Polska.

Komentarze

Ostatnie komentarze: