Blog

Autoportret z żoną

Jakie zachowanie mogłyby narazić współcześnie artystę na ostracyzm społeczny?

Stanisław Wyspiański, nazywany czwartym wieszczem narodowym, poślubił Teofilę Pytko – służącą swojej ciotki Joanny Stankiewiczowej. Małżeństwo z chłopką było mezaliansem w tamtych czasach i nie spotkało się z akceptacją rodziny i znajomych artysty. Życie prywatne artysty stało się tematem publicznym, powszechnie komentowanym.

Prezentowany obraz to jeden z dwunastu zachowanych autoportretów Wyspiańskiego. Autoportret z żoną wydaje się pewnego rodzaju manifestem: niezależności artysty, odwagi w dokonywaniu wyborów wbrew obowiązującym zasadom społecznym, tworzenia nowatorskich projektów. Wyspiański portretuje siebie i żonę w sposób równorzędny. Oboje patrzą dumnie wprost na widza.

„Artysta sportretował się z żoną Teodorą Teofilą: żona jest ubrana w odświętny strój, on sam – w zwyczajny chłopski serdak. Wyraził w ten sposób własny dystans do chłopomanii – bezkrytycznej, powierzchownej mody na ludowość. Jej ślad odnajdziemy w ponadstuletniej fotografii: dwie panie w odświętnych strojach krakowskich pozują do zdjęcia u progu bielonej chaty. Na dalszym planie czekają cierpliwie na przyzbie jej prawdziwe mieszkanki, odziane w codzienne serdaki i byle jakie spódnice, w chustkach zawiązanych pod brodą w etnograficznie nieprzepisowy, »niekrakowski« sposób”. (Sylwia Trzaska, ZmiaNAstroju)

Autoportret jako forma wyrazu artystycznego był w przeszłości, przed wynalezieniem fotografii w 1839 roku, zarezerwowany dla nielicznych twórców mających wysokie umiejętności techniczne. Stał się formą kreowania i prezentowania swojego wizerunku. Dla Wyspiańskiego portretowanie siebie było również sposobem na „dokumentowanie” aktualnego momentu życia. „Bezkompromisowy, nieustępliwy, surowy, samotny, niespełniony, tragiczny. Ta samotność, towarzyszyła mu na płaszczyźnie osobistej i zawodowej. Rozdźwięk pomiędzy nim a otoczeniem pogłębiał się z upływem lat. W życiu i na scenie pozostał osobnym człowiekiem”.[1]

15 stycznia 1869 roku minęła 149. rocznica urodzin Stanisława Wyspiańskiego, artysty, genialnego malarza, poety, reformatora teatru, człowieka wyprzedzającego swoją epokę.

Autoportret z żoną Wyspiańskiego można oglądać w wersji cyfrowej na portalu WMM, a w „rzeczywistości” na wystawie Wyspiański zorganizowanej przez Muzeum Narodowe w Krakowie.

Kolekcja dzieł Wyspiańskiego na portalu WMM:

Płaskorzeźba „Upadłe anioły” Stanisława Wyspiańskiego, obraz Helenka z wazonem Stanisława Wyspiańskiego, strój Lajkonika według projektu Stanisława Wyspiańskiego, makieta dekoracji do aktu I „Legendy II” Stanisława Wyspiańskiego, fotel z kompletu mebli projektu Stanisława Wyspiańskiego.

Teksty kontekstowe:

Fotografia Wyspiańskiego i Mehoffera

Boy o meblach Wyspiańskiego

Bibliografia:

Paweł Czechowski, Geniusz, któremu ciało odmawiało posłuszeństwa. Stanisław Wyspiański jakiego nie znacie, https://histmag.org/Geniusz-ktoremu-cialo-odmawialo-posluszenstwa.-Stanislaw-Wyspianski-jakiego-nie-znacie-15674/2, data dostępu: 17 stycznia 2018.

Nicholas Mirzoeff, Jak zobaczyć świat, Wydawnictwo Karakter, Muzeum Sztuki Nowoczesnej w Warszawie, Kraków–Warszawa 2018.



[1] Paweł Czechowski, Geniusz, któremu ciało odmawiało posłuszeństwa. Stanisław Wyspiański jakiego nie znacie, https://histmag.org/Geniusz-ktoremu-cialo-odmawialo-posluszenstwa.-Stanislaw-Wyspianski-jakiego-nie-znacie-15674/2, data dostępu: 17 stycznia 2018.

Komentarze
URL trackback'a:

Ostatnie komentarze: