Blog

Ślady obecności

21 maja obchodzimy Światowy Dzień Różnorodności Kulturowej. Patrycja Trzeszczyńska napisała w swoim tekście Inny w czasie, inny w przestrzeni. Wielokulturowość w Małopolsce: „Inność staje się inspiracją – i choć jest tak stara jak potrzeba poznania odmiennych ludów i ich sposobów życia – to przybiera rozmaite retoryczne kształty, obecne w języku: wielokulturowość, różnorodność kulturowa, zróżnicowanie kulturowe, etniczne, narodowe, religijne, językowe, heterogeniczność kulturowa (i każda inna...), dialog międzykulturowy, komunikacja międzykulturowa itd.”

 

Z okazji Dnia Różnorodności na stronie głównej WMM można zobaczyć detal z ikony przedstawiającej św. Demetriusza Męczennika. Ikona ta pochodzi z cerkwi we wsi Czarna w Beskidzie Sądeckim a obecnie znajduje się w kolekcji Muzeum Okręgowego w Nowym Sączu. Ikona trafiła do muzeum w wyniku akcji zabezpieczającej połemkowskie mienie po przymusowych przesiedleniach ludności. Akcja została przeprowadzona w 1947 roku przez Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w Krakowie na polecenie Ministerstwa Kultury i Sztuki. Grupa historyków i konserwatorów objechała wówczas łemkowskie wsie na terenie Sądecczyzny, zbierając obiekty znalezione na strychach i w przybudówkach. Pozostawione przez wyjeżdżającą ludność zabytki, narażone na zniszczenie lub kradzież, złożono w wynajętej Składnicy Muzealnej w Muszynie. Na portalu WMM znajdziecie obiekty związane nie tylko z kulturą Łemków, ale także Romów i ludności żydowskiej. To obiekty właśnie stają się jedynymi śladami obecności tych kultur na ziemiach Małopolski.

Ogród zamknięty w książce

Z okazji Dnia Bibliotekarza i Bibliotek obchodzonego 8 maja postanowiliśmy zaprezentować wyjątkową książkę na portalu WMM: Zielnik Szymona Syreniusza.

 

 

 

Szymon Syreniusz (ok. 1540–1611) był lekarzem i botanikiem, profesorem Akademii Krakowskiej. Jego dzieło zawiera opisy 765 roślin leczniczych wraz z ich leczniczym zastosowaniem. Monografia zawiera drzeworytnicze wizerunki roślin. Jak wynika z tytułu, był on przeznaczony lekarzom, Aptekarzom, Cyrulikom, Barbirzom, Roztrucharzom, końskiem lekarzom, Mastalerzom Ogrodnikom Kuchmistrzom, kucharzom, Synkarzom, Gospodarzom, Mamkom, Paniom Pannom y tym wszytkim ktorzy sie kochaia y obieruia w lekarstwach. Oprócz przepisów na leki można w nim znaleźć również przepisy potraw, sposoby zwalczania szkodników, leczenia bydła domowego itd., a także dawne ludowe zwyczaje i obrzędy związane z roślinami.

Zielnik, herbarz, nazywany był też ogrodem zdrowia. Zielnik to zamknięty w książce ogród. Za oknem trwa wiosenny czas, idealny do odkrywania roślin, ich działania i piękna. Jeśli z zebranych kwiatów macie ochotę stworzyć autorski zielnik zapraszamy do działu ĆWICZENIA Gramy w zielone, gdzie znajdziecie praktyczne informacje zebrane przez etnobotanika Piotra Klepackiego. Nie trzeba znać nazw wszystkich roślin. Inspiracji do stworzenia zielnika można poszukać w książce Syreniusza, ogrodzie botanicznym albo ... na łące.

Czym różni się ta noc od innych nocy?

Tym razem naszą nową odsłonę dedykujemy żydowskiemu świętu Pesach, które w tym roku rozpoczęło się 22 kwietnia po zachodzie słońca i potrwa do 30 kwietnia. Na portalu WMM brakuje eksponatów bezpośrednio związanych z żydowską Paschą. Jednak pucharek kiduszowy z Muzeum w Chrzanowie im. Ireny i Mieczysława Mazarakich może być symbolicznym wprowadzeniem do opowieści o tym niezwykle istotnym dla Żydów święcie, które upamiętnia cudowne wyzwolenie Izraelitów z niewoli egipskiej. Wszak jednym z elementów uroczystej kolacji sederowej rozpoczynającej Pesach jest wypicie czterech kielichów wina symbolizujących różne sposoby nazywania owego cudownego wyzwolenia:

„Wyprowadzę (hoceti) was spod ciężaru robót w Egipcie i wyratuję (hicalti) was z niewoli. Wybawię (gaalti) was okazując wielką moc i wielkie wyroki. Wezmę (lakachti) was dla Siebie jako naród, będę dla was Bogiem” (Księga Wyjścia 6, 6–7). Podczas sederu pojawia się jednak i piąty kielich. Czeka on na proroka Elijahu (Eliasza), który przybędzie tuż przed Mesjaszem. Żydzi również czekają. Czekają na spełnienie ostatniej obietnicy: „Zaprowadzę (heweti) was do ziemi, którą przysiągłem dać Awrahamowi, Icchakowi i Jaakowowi” (Wj 6, 8). Jest to ziemia, którą utracili. Stąd właśnie słowa wypowiadane na zakończenie sederu: Leszana haba bJiruszalaim, czyli „Na przyszły rok w Jerozolimie”.

„Czym różni się ta noc od innych nocy? We wszystkie inne noce jemy chleb, ale tej nocy tylko macę. We wszystkie inne noce je­my rozmaite zioła, ale tej nocy tylko gorzkie. We wszystkie inne noce nie maczamy w niczym jedzenia, a tej nocy maczamy dwa razy. We wszystkie inne noce możemy jeść siedząc lub polegując, ale tej nocy wszyscy polegujemy”.

Pytanie zadaje najmłodsze dziecko w rodzinie podczas sederu pierwszego wieczoru święta Pesach. Podczas tego święta wszystkie żydowskie rodziny wspominają jedno z najważniej­szych wydarzeń w historii ich narodu: wyprowadzenie Żydów z nie­woli egipskiej i początek nowego wolnego życia. Hebrajskie pesach oznacza „omijać” i odnosi się do pamiętnej nocy, gdy anioł Boży wędrował przez Egipt, zabijając wszystkich pierworodnych synów, jednak ominął domy Żydów, dzięki czemu ich pierworodni ocaleli.

Podczas Pesach wszyscy Żydzi wspominają ucieczkę z Egiptu, którą przeżyli ich przodkowie 3600 lat temu. We wspomnieniach przewija­ją się myśli o goryczy niewoli i słodyczy wyzwolenia. Podobnie jak innym świętom judaizmu, tak i temu towarzyszy zawiła symbolika, w której nawet najdrobniejsze elementy nie są pozbawione znaczenia. To święto wyraźnie się jednak różni od innych. Główna ceremonia nie odbywa się bowiem w synagodze, ale w domu każdej rodzi­ny, gdzie wszyscy jej członkowie, nawet najmłodsze dzieci, zasiadają do sederowej wieczerzy. Jest bardzo uroczyście i odświętnie. To najważniejsza kolacja w roku. Na stole pojawia się najcenniejsza zastawa. Może nasz pucharek kiduszowy z Chrzanowa był kiedyś jej elementem?

Odkrywając arrasy

Publikując arrasy, przekroczyliśmy magiczną liczbę 1000 obiektów na portalu WMM.
Z tej okazji odsłonę strony głównej w tym tygodniu poświęcamy tapiseriom, a właściwie fragmentowi jednej z tkanin. Arras z monogramem Zygmunta Augusta i globusem wykonany według kartonu artysty z kręgu Cornelisa Florisa i Cornelisa Bosa pochodzi ze zbiorów Zamku Królewskiego na Wawelu.

Arrasy zamawiane przez króla Zygmunta Augusta w Brukseli tworzą jedną z najważniejszych kolekcji europejskich. Oglądając je z bliska, możemy odkrywać zaskakujące detale. Jak chociażby hermę z popiersiem Indianina w liściastym pióropuszu na głowie. Stoi ona pod łukiem z akantowych girland oplecionych wężami. Zachęcamy do odkrywania zaskakujących niekiedy szczegółów na arrasach zwanych czule przez pracowników Wawelu oponkami. Odwzorowania cyfrowe arrasów można oglądać w 3D dzięki nowoczesnej technologii i intensywnej pracy zespołu Regionalnej Pracowni Digitalizacji.

Dodatkowo polecamy lekturę tekstów kontekstowych na portalu WMM:

W warsztacie tkackim
Historia kolekcji arrasów Zygmunta Augusta

Splendor, reprezentacja, polityka – tapiserie monogramowe i herbowe

Od późnoantycznego ornamentu do niderlandzkiej groteski

 

 

 

„Wstańcie bracia, chodźcie razem z nami...” – czyli Międzynarodowy Dzień Romów

Nowa odsłona strony głównej WMM ma związek z dniem 8 kwietnia, w którym to obchodzimy Międzynarodowy Dzień Romów. Oczywistym wyborem był zatem Wóz cygański z kolekcji Muzeum Okręgowego w Tarnowie. Na stronie głównej możecie podziwiać detal tego eksponatu, sam obiekt, interpretację podejmującą zagadnienie wielokulturowości w Małopolsce, jak i zagladnąć do muzeum, z którego kolekcji pochodzi.

W oddziale tarnowskiego muzeum – Muzeum Etnograficznym, mieszczącym się w XVIII wiecznym dworze znajduje się stała ekspozycja Romowie. Historia i Kultura. Była to pierwsza w Polsce wystawa podejmująca problematykę romską na tle dziejów europejskich. Sama eskpozycja mieści się we dworze, natomiast na jego zapleczu, w plenerze można oglądać kolekcję wozów taborowych, spośród których jeden prezentujemy Wam poniżej:


Międzynarodowy Dzień Romów jest obchodzony od 1990 roku. Święto upamiętnia I Światowy Kongres Romów, który odbył się 8 kwietnia 1971 roku nieopodal Londynu, zainaugurowany przez samych Romów, jak i ich sympatyków. Wydarzenie miało na celu podkreślić obecność tej wyjątkowej grupy etnicznej i jej praw, zaakcentować wspólnotę jej pochodzenia, bogatą tradycję i kulturę. Ustanowiono wówczas Światową Radę Cyganów (International Roman Union) oraz podstawowe symbole wspólnoty narodowej – hymn i flagę.

Flaga Romów, źródło: Wikipedia, domena publiczna

Romska flaga posiada dwa pasy: niebieski symbolizuje niebo, zielony – ziemię. W jej centrum znajduje się czerwone koło wozu. Czerwień przywołuje skojarzenie z ogniem oraz słońcem i jego wędrówką po niebie, jak koło wozu oznaczające odwieczną wędrówkę Romów.

Wstańcie bracia, chodźcie razem z nami,

By się spotkać z wszystkimi Romami.

Ciemni bracia, siostry czarnookie,

Kocham was jak winogrona słodkie.*

 

* Fragment hymnu romskiego w przekładzie Adama Bartosza, z: Małopolska wielu kultur. Romowie, Małopolski Instytut Kultury 2009, s. 5.

Wyświetlanie 1 - 5 z 58 rezultatów.
Pozycji na stronę 5
z 12